Philip Roose (1979) is historicus, woont in het Siciliaanse Catania en is exporteur van Italiaanse wijnen. Hij is tevens opiniemaker, schrijver en fervent twitteraar. In deze vrije tribune neemt hij het Chinabeleid van Joe Biden onder de loep en plaatst hij vraagtekens bij het gebrek aan geopolitieke visie in Europa.

Op woensdag 20 januari werd Joe Biden ingezworen als de 46e president van de Verenigde Staten. Sinds de klungelachtige bestorming van het Capitool door Trump-aanhangers, meer dan twee weken geleden, beheerst de Amerikaanse politiek de berichtgeving in de media. De overdreven aandacht aan de wissel van de macht in de VS in onze media staat in schril contrast met het effectieve belang ervan voor de Europese burgers. Van Amerikaans ‘leadership’ is steeds minder sprake, en de Europese landen zoeken nog steeds naar een gedeelde geopolitieke visie.

Dominantie onder vuur

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zo’n dertig jaar geleden opende de weg naar de Amerikaanse werelddominantie. De NAVO werd uitgebreid tot aan de Russische grenzen; Duitsland werd herenigd; en het Verdrag van Maastricht vormde in 1993 de huidige Europese Unie. De aanslag op de Twin Towers in New York  tien jaar later, en de daaropvolgende oorlogen in Irak en Afghanistan, maakten echter al snel duidelijk dat die Amerikaanse dominantie lang niet zo absoluut was als gedacht.

De financieel-militaire middelen van de VS bleken niet onuitputtelijk, en de geopolitieke strategie op basis van ‘boots on the ground’ was duur en weinig effectief. Mors tua vita mea. Langzaam maar zeker roken regionale grootmachten weer hun kans om hun eigen invloedssfeer uit te breiden. China ontpopte zich op het wereldtoneel tot een geduchte economische, technologische en ook steeds grotere militaire concurrent van de VS. Binnen enkele jaren wordt de communistische Volksrepubliek de grootste economie ter wereld. Op zich maakt dat niet zoveel uit, maar als symbolisch scharniermoment kan het wel tellen.

Barack Obama probeerde in 2016 met het Trans Pacific Partnership (TTP) de verschillende Aziatische economieën in de Stille Oceaan te verenigen in een soort van handelscordon rond China. De regering-Trump trok zich echter reeds begin 2017 uit het vrijhandelsakkoord terug. Ondertussen bouwde China verder aan een concurrerend economische netwerk, het Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP), dat in november 2020 virtueel ondertekend werd door de vijftien deelnemende landen. Samen tellen ze een totale bevolking van bijna 3,5 miljard, of 47% van de wereldbevolking.

Pragmatische China-politiek

De verkiezing van Joe Biden zal de relatie tussen de twee supermachten niet fundamenteel veranderen.  De kersverse Amerikaanse president noemde Xi Jinping tijdens de verkiezingscampagne  een “delinquent” en het Chinese detentie- en heropvoedingsprogramma voor de Oeigoeren in Xinjiang een “genocide”. De soep wordt echter nooit zo heet gegeten, als zij wordt opgediend. Biden ziet China hoogstens als een concurrent, niet als een vijand. Een hernieuwde en nauwere samenwerking met Aziatische en Europese bondgenoten, in contrast met de unilaterale politiek van Trump, zal zeker een pilaar worden van de Amerikaanse buitelandse beleid, om een front te vormen tegen de groeiende Chinese invloedsfeer.

Een dialoog met Peking over bijvoorbeeld Noord-Korea en de klimaatproblematiek behoort eveneens tot de mogelijkheden. Over de belangrijkste geopolitieke strijdpunten tussen beide grootmachten, zoals de Zuid-Chinese Zee, Hongkong en Taiwan, maar ook de behandeling van etnische groepen zoals de Oeigoeren en Tibetanen, zullen er waarschijnlijk geen akkoorden gesloten worden. Het vermijden van een gewelddadige botsing daarover in de nabije toekomst  zou echter ook al een succes genoemd kunnen worden. Het verloren terrein op China in Azië en daarbuiten, kan worden teruggewonnen. Veel landen, te beginnen met India en Japan, ondergaan met toenemende irritatie het Chinese expansionisme.

America First: al decennialang Amerikaans beleid

De Amerikaanse presidenten zien zichzelf sinds de Tweede Wereldoorlog dan wel graag als de ‘leaders of the free world’, in de praktijk betekende dit meestal ‘America First’. Toen dit laatste begin 2017 door Trump werd uitgesproken op zijn inauguratierede, verslikten meerdere Europese politici en journalisten zich in hun koffie. Het deed denken aan de rauwe “Eigen volk eerst”-slogan van het Vlaams Belang, en alle zonden die daarbij worden geassocieerd. Echter, ‘America First’ was voor een keer geen leugen of ‘fake news’. Het was een mooie samenvatting van de Amerikaanse geopolitieke beleid van de laatste decennia: alles wat goed is voor Amerika, is goed voor de wereld. Niet omgekeerd.

De oorlog in Irak onder president George W. Bush destabiliseerde de hele regio sinds 2003. De poging tot uitbreiding van de Europese invloedsfeer, en die van de NAVO, naar Oekraïne en Georgië, onder Amerikaanse druk, bracht de EU onnodig in conflict met de regionale grootmacht Rusland. De escalatie van de interne conflicten in Syrië (2010) en Libië (2011) door Obama veroorzaakten een ongeziene illegale migratiestroom naar de Europese grenzen. De Europese Unie stond erbij en keer ernaar.

Niet mijn president

Donald Trump was niet de president van de Europese Unie, noch zal Joe Biden dat de komende vier jaar zijn. Biden is verkozen door en voor de Amerikaanse burgers. Zijn prioriteiten liggen daar. In Europa hebben we Ursula Von der Leyen (de voorzitster van de Europese Commissie) en Charles Michel (de voorzitter van de Europese Raad ). Ze hebben geen mandaat van de kiezers, en zijn niet rechtstreeks verkozen. Zoveel macht willen de architecten van de ‘ever closer union’ de Europese burgers niet geven.

In de EU bestaat er geen maandenlange verkiezingscampagne voor de belangrijkste politieke functies. Als burger heeft u blijkbaar geen recht om de verschillende standpunten over de toekomst van de EU te kennen en daarna een keuze te maken. We weten vandaag dankzij de kwaliteitsmedia meer over de inrichting van de Oval Office door Joe Biden dan over de Europese geopolitieke strategie voor de komende tien, twintig of dertig jaar ten opzichte van China. Misschien moeten de media eens beginnen met ‘Europe First’.