N-VA en VB eisen onderzoek naar schending van de privacy in Mechelen. Op 10 oktober liet Mechels waarnemend burgemeester Alexander Vandersmissen (Open Vld) café De Zwaan aan het Mechelse slachthuis voor 48 uur sluiten. Dat gebeurde wegens overtredingen op de coronaregels tijdens een verjaardagsdrink. Hij stelde dat zijn beslissing gebaseerd is op “verschillende meldingen” bij de politie. Alleen, de Mechelse politie heeft daarvan geen spoor teruggevonden. De Mechelse burgemeester, ging vooral af op een Facebook-filmpje. Vlaams Belang fractieleider Frank Creyelman dient nu klacht in bij de hogere overheid. Maar daar moet hij aankloppen bij Vlaams minister voor Binnenlands bestuur Bart Somers. Die is zélf titelhoudend burgemeester van Mechelen. Ook N-VA fractieleider Marc Hendrickx eist al enkele weken meer uitleg van burgemeester Vandersmissen.

Niet alleen liet de burgemeester het café sluiten, door zijn voortijdige communicatie via social media zette hij tegelijk de uitbaatster publiek te kijk. Hij kondigde namelijk via sociale media de sluiting al aan voordat de beslissing aan haar betekend was. In de nasleep zijn ook enkele stadsarbeiders die aanwezig waren ontslagen en keken diverse anderen aan tegen een tuchtsanctie. Het ontslag van de arbeiders kostte de stad Mechelen al 32.000 EUR.

Diverse politiebronnen bevestigen ons dat, in tegenstelling tot wat burgemeester Vandersmissen beweert, op 10 oktober bij de politiediensten geen enkele klacht over het café is binnengekomen. Er zijn geen meldingen, noch processen-verbaal opgemaakt. Ook in zijn proces-verbaal over de sluiting is geen spoor van getuigenissen. Het café staat, noch in de buurt, noch bij de Mechelse politie niet gekend als “probleemcafé”.

Marc Hendrickx (N-VA): “Ik vernam graag hoe men precies is te werk gegaan bij de opvraging van die informatie”

Volgens Frank Creyelman (VB) is “een sluiting zonder enige politievaststelling en zonder getuigenissen op zijn minst uitzonderlijk te noemen”. Creyelman vraagt zich luidop af “hoe de stad erin geslaagd is om álle aanwezigen te identificeren als er geen vaststellingen zijn van de politie?” Een politiewoordvoerder bevestigde dat ook eerder officieel aan Weekblad ‘t Pallieterke.

Ook N-VA fractieleider Marc Hendrickx die de burgemeester al eerder aan de tand voelde op de gemeenteraad, vertrouwt het zaakje niet. “Als de stad dit dan toch zou gedaan hebben, zou ik in het kader van de openbaarheid van bestuur, willen weten wie hiertoe dan op welk moment en hoe de opdracht gaf (en hoe deze opdracht dan juist omschreven werd). Als de stad dit zo zou aangepakt hebben, vernam ik natuurlijk ook graag hoe precies tewerk werd gegaan bij de opvraging van die informatie en hoe daar dan nadien is mee omgegaan.

E-mailverkeer stadsambtenaar toont aan: burgemeester Vandersmissen en korpschef Bogaerts staan in cc: vermeld

Alles draait rond de vraag hoe men bij stad Mechelen is kunnen overgegaan tot identificatie van een aantal betrokkenen. Wat vast staat is dat de contactgegevens van café De Zwaan op maandag 12 oktober door een stadsambtenaar zijn opgevraagd. Die bevestigde dat vandaag formeel aan ‘t Pallieterke en stelt dat hij handelde “in zijn rol als lid van het COVID-19-team”. Dat is mogelijk, de stad Mechelen is één van de drie proefprojecten in Vlaanderen die zelf contactopsporing mogen doen.

Maar met respect voor de privacy. “Zelf zouden we onder deze omstandigheden de informatie nooit hebben opgevraagd”, bevestigt woordvoerder Joris Moonen van het Agentschap Zorg en Gezondheid (AGZ). “Dat een lid van het COVID-19 team het in dit geval toch deed, is op zich geen inbreuk, maar het blijft alleszins wel uitzonderlijk”, luidt het.

AGZ: “Wij vragen gegevens énkel op waar grote clusters van besmette gevallen zijn vastgesteld”

Hoe uitzonderlijk dat is blijkt uit verklaringen van Vlaams Minister Wouter Beke (CD&V) in oktober in het Vlaams Parlement. Op dat moment waren in Vlaanderen nauwelijks bij 15 cafés en bij 10 restaurants de contactopsporingsgegevens opgevraagd. Dat lijkt weinig, volgens Joris Moonen (AGZ) is dat normaal: “Wij vragen die gegevens enkel op als het gaat om horecazaken waar grote clusters van besmette gevallen zijn vastgesteld. Niet wanneer er occasioneel eens één keer een besmetting is in een zaak.” 

AGZ gaat ook uitsluitend over tot de opvraging, nadat er een effectieve vastgestelde coronabesmetting is vastgesteld die gelinkt is aan de zaak. Dat is in Mechelen absoluut niet het geval. Het ging om een bezoeker van het café, waarvan de besmetting op geen enkele manier aan het café kan gelinkt worden. 

Opvraging van de lijsten omdat ergens een persoon kwam die in quarantaine was is niet de gangbare werkwijze van AGZ. Waarom de COVID-19 ambtenaar in Mechelen dat dan toch deed is een onbeantwoorde vraag. Volgens de criteria van AGZ heeft men in Mechelen wel zéér voorzichtig gehandeld. Net dat roept vragen op bij diverse betrokkenen. Dat burgemeester Alexander Vandersmissen zich vergaloppeerde op sociale media doet de lokale oppositie vermoeden dat de opvraging van de lijsten niet op initiatief van de ambtenaar is gebeurd. Dat in de communicatie ook burgemeester Vandersmissen en zijn korpschef staan vermeld vergroot de ongerustheid. 

Joris Moonen (AGZ) Een burgemeester en een politiekorpschef horen niet in zo’n contactopsporings-communicatie te staan”  

“Wat in elk geval niet kan is dat er in de communicatie personen betrokken zijn die géén lid zijn van het COVID-19 team,” besluit Moonen. “Noch een burgemeester, noch een politiekorpschef, horen in zo’n communicatie te staan”.  

Uit e-mailverkeer dat Weekblad ‘t Pallieterke kon inkijken blijkt dat daar het schoentje wringt. Volgens Frank Creyelman (VB) ontstond zo, “ontegensprekelijk het vermoeden dat de gegevens niet énkel voor contactopsporing zijn opgevraagd”. Maar de burgemeester ontkent dat.

“In die procedure hebben noch een korpschef, noch een burgemeester enige rol te spelen. Officieel kan men inroepen dat Mechelen deel uitmaakt van één van de drie proefprojecten om steden en gemeenten zelf te laten traceren”, merkt Creyelman op. 

Maar volgens het VB-raadslid was dat niet het geval: Toen achteraf bleek dat één van de aanwezigen covid-19 positief was, en in quarantaine had moeten zitten, zijn enkel stadsmedewerkers daarvan verwittigd en niet de andere aanwezigen op de lijst.

Daaruit leidt Creyelman af dat de grenzen tussen de stad als “contactopspoorder” en de stad als werkgever mogelijk overschreden werden.

Frank Creyelman: “De coronamaatregelen worden in proeftuin Mechelen gebruikt om DDR-toestanden te creëren”

Vlaams Belang, dat al eerder zinspeelde op mogelijke ideologische bijbedoeling, gaat er van uit dat de lijst “op selectieve wijze gebruikt is door stadsbestuur, en mogelijks zelfs door de politie”.

Frank Creyelman licht toe: “De horecagegevens mogen alleen worden opgevraagd in het kader van contactonderzoek en dit enkel door het Agentschap Zorg en Gezondheid. Niet door de burgemeester of de politiediensten om vervolgens draconische sancties op te leggen of zware boetes uit te schrijven.”

Het VB-raadslid uit kritiek op de werkwijze: “Ondertussen ondertekent de stad het ‘ambitieuze’ charter van Baanbrekende Werkgever. De praktijk is totaal anders. De coronamaatregelen worden in proeftuin Mechelen gebruikt om DDR-toestanden te creëren. Daar moet paal en perk aan worden gesteld.”

Vandaag diende Vlaams Belang formeel klacht in bij minister voor grove nalatigheid en schending van de privacywetgeving”.  Ook Vlaams Parlementslid Sam Van Rooy (VB) is zinnens minister Somers te ondervragen over de privacy van de coronagegevens in de horeca. Pikant detail. Somers is ook titelvoerend burgemeester van stad Mechelen en moet dus een oordeel vellen over zijn eigen stad. Ook hier stellen zich mogelijk deontologische uitdagingen. 

Woordvoerder van Vlaams minister Somers, Arthur Orlians liet weten dat het kabinet formeel nog niet op de hoogte is van de klacht en pas later zal reageren. 

Burgemeester Vandersmissen (Open Vld): “Er zijn geen deontologische fouten gemaakt”

Intussen weigert het kabinet van Mechels burgemeester Vandersmissen op kritische vragen te antwoorden. Wel zag hij zich vandaag genoodzaakt voor het eerst publiek te reageren aan de regionale pers. Maar op RTV beperkte zijn tussenkomst zich hoofdzakelijk tot het reduceren van de vragen tot ‘politieke spelletjes’. 

Met betrekking tot het opvragen van de aanwezigheidslijst door een stadsambtenaar, lid van het COVID-19 team, zegt hij dat dit gebeurde “volledig conform het MB om zicht te krijgen op de impact van het probleem en om contacttracing voor te bereiden”. Maar over wie het initiatief nam tot die opvraging wordt met geen woord gerept. 

Hij noemt het  “noodzakelijk (!) omdat geweten was dat er iemand aanwezig was die in quarantaine was geplaatst na een hoogrisico-contact”. Over de noodzakelijkheid daarvan bestaat nochtans geen overeenstemming. Dat blijkt duidelijk uit de richtlijnen van het AGZ dat formeel aangeeft dat Mechelen dan wel “extra voorzichtig” blijkt te zijn geweest.   

Maar over de wijze van identificatie van de stadsarbeiders, blijft Vandersmissen onduidelijk. Hij zegt dat die gebeurde na “gesprekken gehouden met collega’s om volledig zicht te krijgen op de aanwezigen en om quarantainemaatregelen voor te bereiden”

Waarom Vandersmissen, als burgemeester én zijn korpschef, allebei in de bestemmelingslijst staan van een e-mail met als subject: “Re: Lijst Café De Zwaan” blijft een onbeantwoorde vraag. In die mail verstuurd door de COVID-19 ambtenaar naar de caféuitbaatster staat letterlijk: “Kwestie van misverstanden te vermijden: kan je mij bevestigen dat dit de volledige lijst is?

Het is in het belang van zowel politiek als overheid dat burgers vertrouwen blijven hebben in de overheden. En ook in de manier waarop omgegaan wordt met hun privacy en data. In dat opzicht  is het misschien een idee de Mechelse casus eens ter toetsing voor te leggen aan de privacy-commissie? Dat is in het verleden ooit nog gebeurd.