Marc Uyttendaele, professor grondwettelijk recht (ULB) en gehuwd met PS-kopstuk Laurette Onkelinx pleit in een interview met De Morgen voor een “radicaal federalisme”. En hij legt uit: “We zitten nog steeds in één natie, maar we geven een maximum aan bevoegdheden door aan de deelstaten.”.  Van de term ‘confederalisme’ wil hij liever niet horen.

Uyttendaele is sinds eind jaren 90 getrouwd met PS-topvrouw Laurette Onkelinx, zijn zoon Julien zit voor de socialisten in het Brussels Parlement. De man staat dus relatief dicht bij de Waalse en Brusselse politiek.

Dat de onderhandelingen over een paars-gele regering fout zijn gelopen noemt hij een “grandioos gemiste kans”. De PS maakt volgens hem immers “niet lichtzinnig zo’n fundamentele koerswijziging”. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt volgens hem volledig bij de liberale partijen en de groenen die “geweigerd hebben een compromis (tussen de PS & de N-VA, nvdr) uit te werken”. Daarom dragen zij “een gigantische verantwoordelijkheid”, aldus Uyttendaele.

Hij komt tot de conclusie “dat het Belgische model dood” en vertelt dat ook de PS dat ten gronde beseft”.  Het model heeft jaren gewerkt zonder al te grote conflicten  en ging steeds op zoek naar een compromis. Volgens hem was dat mogelijk “door het dominante gewicht van de traditionele partijen, aangevoerd door staatsmannen in het noorden en het zuiden”.

“Een volk moet bestuurd worden zoals de kiezers het gevraagd hebben”

Hij spreekt over het ontstaan van een “soort van magie belge”.  Maar omdat de traditionele partijen fors verzwakt zijn en aan Vlaamse kant de N-VA een nieuwe speler is, die het separatisme als uitgangspunt heeft is volgens hem “de magie uitgewerkt”.

Uyttendaele benadrukt dat “een volk moet bestuurd worden zoals de kiezers het gevraagd hebben”. Hij lijkt ook mee te gaan in de visie van Bart De Wever die het vaak heeft over twee democratieën. Uyttendaele noemt het “twee samenlevingen die elkaars tegengestelde zijn”. En precies daarom vindt hij dat men de instellingen moet aanpassen.

Zelf houdt hij niet van de term confederalisme,  “omdat dat gaat over onafhankelijke en soevereine staten die besluiten samen te werken”. Liever heeft Uyttendaele het over een ‘radicaal federalisme’.

Hoewel hij er zelf jarenlang in geloofd heeft, zegt hij nu dat “het Belgische model” dood  is. De onderhandelingen voor een oranje-blauwe regering in 2007 vormden in zijn ogen een scharnierpunt: “CdH, toen nog centrumlinks, kon zich niet herkennen in het erg conservatieve beleid dat die regering wilde uittekenen. […] En ook nu gaan we, zoals het ernaar uitziet, naar een regering die aan Vlaamse kant geen meerderheid heeft. Voor de democratie is dat geen goede zaak. En dat na twee jaar crisis, sinds de val van de Zweedse regering eind 2018.”

“N-VA heeft haar verantwoordelijkheid opgenomen op verschillende niveaus”

Dat N-VA voorzitter Bart De Wever de liberalen aanviel ontlokt hem de uitspraak: “Als er een van de voorzitters voortdurend golven zit te maken op de sociale media (doelt op MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, RW), dan heeft dat ook zijn effecten aan de onderhandelingstafel. Op die manier kan je geen discretie, laat staan vertrouwen opbouwen”

Uyttendaele zag grote voordelen aan een regering met PS en N-VA. De grote communautaire hervormingen ziet hij als “de enige manier om te vermijden dat we straks opnieuw in dezelfde chaos verzeilen”. Hij meent ook dat Franstalig België de neiging heeft ” om de N-VA te verengen tot de figuur van Theo Francken”. Omdat diens “discours aanleunt bij het Vlaams Belang”.

“N-VA heeft haar verantwoordelijkheid opgenomen, op verschillende niveaus. Maar het zijn de luidste schreeuwers die iedereen onthoudt. Francken heeft zich onmogelijk gemaakt door zijn eigen uitspraken. Hij uitte zich als homofoob, zei expliciet dat hij wil samenwerken met het Vlaams Belang. Dat gaat niet over karikaturen, wel over waarden. Maar kijk, nu wordt N-VA in de oppositie gegooid, samen met het Vlaams Belang. De extremen worden weer gevoed.”

“Sommige demagogen vinden dat we zoveel mogelijk bevoegdheden moeten herfederaliseren”

De publieke opinie is in België volgens hem intussen helemaal overtuigd van de nood aan een staatshervorming: “De gesprekken tussen N-VA en PS waren veelbetekenend: de grootste Franstalige partij wilde meestappen in een andere organisatie van ons land. De PS maakt zo’n fundamentele koerswijziging niet lichtzinnig. In volle coronacrisis nota bene, waarbij sommige demagogen vinden dat we zoveel mogelijk bevoegdheden moeten herfederaliseren. Tegen die modetrend gaat de PS bewust in. Mocht ze het gevoel hebben hiervoor afgestraft te worden, nu of binnen vele jaren, dan zou de partij dat nooit doen.”

Uyttendael legt tenslotte ook uit dat er een één voorwaarde is voor het doorgedreven federalisme: “Het absolute behoud van de solidariteit tussen de inwoners in het hele land ” Een centrale financiering van de sociale zekerheid noemt hij immers “het cement van elke federale staat”.