“Vlaamse onafhankelijkheid zou goed zijn voor de democratie”, dat stelt de Zwitsers-Belgische historica Caroline Sägesser woensdag in een interview met Knack. “Alleen tijdens de wereldoorlogen bevond België zich in een diepere politieke crisis van vandaag”, benadrukt Sägesser. “Maar zelfs nu slaagt de politiek er niet in om een daadkrachtige regering te vormen”, concludeert ze.  

Sägesser is doctor in de geschiedenis aan de Université Libre de Bruxelles (ULB) en is verbonden aan een onafhankelijk Franstalig onderzoekscentrum dat bekendstaat om zijn degelijke studiewerk. In de Franstalige media is Sägesser uitgegroeid tot een gezaghebbende stem. Dat ze een Zwitserse is, getrouwd met een Antwerpenaar, zorgt er ook voor dat ze de politieke toestand van België met een atypische en onbevangen blik overziet.

“België beleeft een heuse systeemcrisis”

Het treft Sägesser “hoe weinig het de mensen allemaal kan schelen”. Ook politiek waarnemers krijgen een veeg uit de pan: “Zij vatten de crisis licht op […] terwijl België een heuse systeemcrisis beleeft.” Belangrijkste verklaring waarom we in deze diepe politieke crisis verzeild geraakt is het gevolg van de afwezigheid van nationale partijen: “Dat is echt typisch België. Niemand biedt de burgers nog een synthese van de verschillende regionale gevoeligheden.” 

België is, aldus Sägesser, geleidelijk afgegleden naar onbestuurbaarheid. Zelfs de drie traditionele politieke families, christendemocraten, socialisten en liberalen, halen vandaag samen geen 50 procent van de stemmen meer. Ze is het eens met de stelling van Bart De Wever dat we in twee democratieën leven. Dat is een correcte vaststelling […], maar niet noodzakelijk omdat de mensen in het noorden en het zuiden van het land radicaal anders denken.” Ze is van mening dat bij enquêtes over allerhande thema’s zoals immigratie of veiligheid Vlamingen, Walen en Brusselaars over het algemeen hetzelfde denken. “Maar toch stemmen Vlamingen eerder rechts en Franstaligen eerder links”, stelt ze vast.

“Sommigen verschuilen zich achter instutionele complexiteit om gebrek aan competentie te verbergen”

De coronacrisis toont volgens haar ook een “systeemcrisis” aan: “Door de coronacrisis staat België onder maximale druk op alle vlakken. De gezondheid van de bevolking, de economie, de sociale fall-out, de staatsfinanciën… Je kunt je moeilijk een meer penibele situatie indenken dan vandaag, tenzij een buitenlands leger België zou binnenvallen. Maar zelfs in deze dramatische omstandigheden slaagt de politiek er niet in om in korte tijd een daadkrachtige regering te vormen.” 

Sägesser vindt ook dat men zich niet kan verschuilen achter de zogenaamde institutionel complexiteit. De Belgische bevoegdheidsverdeling is dus niet de oorzaak van de problemen, vindt ze: “De moeilijkheden die tijdens de coronacrisis zijn opgedoken hebben volgens mij dan ook niet zoveel te maken met onze bevoegdheidsverdeling. Dat de strategische stock van mondmaskers werd vernietigd, heeft niets te maken met het feit dat we acht of negen ministers van Volksgezondheid hebben. Het was de beslissing van één minister, met name Maggie De Block (Open VLD).”

Tussendoor heeft ze ook nog een strategische suggestie voor de partij van Bart De Wever: “Ik begrijp niet waarom de N-VA nooit de regionalisering van de erediensten heeft gevraagd. Vlaanderen is heel actief als het gaat over de strijd tegen clandestiene moskeeën of de controle op imams.” 

“Voor de kwaliteit van de democratie zou het een goede zaak kunnen zijn als Vlaanderen onafhankelijk wordt”

De mogelijkheid voor een V-meerderheid waarbij de V-partijen, N-VA en Vlaams Belang, in Vlaanderen samen 50 procent zouden behalen noemt Sägesser “het zwaard van Damocles boven België, de dreiging die ervoor zorgt dat men een federale regering zal vormen en er geen vervroegde verkiezingen komen”.

De grote vraag is echter volgens haar hoe de N-VA zich precies verhoudt tot Vlaams Belang. Sägesser vraagt zich af of de visie van Theo Francken die volgens haar een alliantie met Vlaams Belang wel ziet zitten “een meerderheidsstrekking binnen de N-VA is”? 

De onafhankelijkheid van Vlaanderen uitroepen is volgens Sägesser niet zo eenvoudig, maar ze meent wel dat “de Vlaamse onafhankelijkheid uitroepen de enige manier is om die partij (Vlaams Belang, nvdr) klein te krijgen”. Daarom besluit Sägesser dat het “voor de kwaliteit van de democratie dus een goede zaak zou kunnen zijn als Vlaanderen een onafhankelijke staat werd”. Praktisch obstakels zijn volgens haar Brussel, de staatsschuld, de Europese Unie. “Maar het alternatief is het steeds verder uitkleden van de federale staat, met steeds langere en diepere politieke crisissen, die leiden tot confederalisme en België als lege huls”, maar ook een lege huls zal sommigen blijven storen.

Daarom betreurt ze dat het “misschien jammer is dat die Vlaamse onafhankelijkheid zo moeilijk te bereiken is”. Maar volgens Sägesser  zou “een onafhankelijk Vlaanderen ook opnieuw een vorm van cohesie in de bevolking creëren”. En ze maakt de vergelijking met de Zwitsers, “die zijn patriottistisch en hebben het gevoel deel uit te maken van een gemeenschap, in België bestaat dat gevoel vandaag niet meer.