De Hagia Sophia in de Turkse metropool Istanboel maakt grote discussies los in de Turkse politiek. Op het moment geldt de kathedraal als een museum en als UNESCO werelderfgoed. Desalniettemin wil President Recep Tayyip Erdoğan het museum in een moskee veranderen. Dit plan kan alleen op veel buitenlandse kritiek rekenen. De Istanboelse Patriarch Vartholomaios denkt dat de verandering “miljoenen christenen over de hele wereld tegen de Islam zal keren.”

Tijdens het bewind van de Byzantijnse Keizer Justinianus I werd de Hagia Sophia gebouwd. Sindsdien gold de kathedraal als het icoon voor het Oosterse christendom tot het jaar 1453. In dat jaar vielen de Turken namelijk Istanboel (toen: Constantinopel) binnen, en veranderden de kathedraal in een moskee. In 1934 veranderde de status van het gebouw weer. Dankzij de stichter van het moderne Turkije, Kemal Atatürk, werd de kathedraal een museum. De staatsvader van de Turken was namelijk een groot voorstander van de scheiding tussen kerk en staat. Deze scheiding komt alleen steeds verder onder druk te staan.

(Lees verder onder de tweet)

Erdogan versus secularisme

Onder de conservatieve Turken bestaat al lang de wens om de kathedraal van een museum in moskee te veranderen. President Erdoğan stond hier in het verleden af en toe positief, en af en toe negatief tegenover. Nu lijkt de conservatieve wens er toch te komen. Begin deze maand zei de Turkse leider: “We zullen het de Hagia Sophia-moskee gaan noemen, en de museumstatus zal verdwijnen.” Voordat het plan doorgaat, moet de Turkse Raad van State zich er nog over buigen. Aankomende donderdag zullen ze aanvangen met de beoordeling.

Volgens Soner Cagaptay, Turkije-analist voor het Washington Instituut, gaat het Hagia Sophia-debat niet alleen om het gebouw zelf. “Atatürk maakte van de Hagia Sophia een museum om zijn visie van een seculier Turkije te onderstrepen. Nu bijna 100 jaar later, probeert het Erdoğan het tegenovergestelde te doen,” zo meent hij. Ook denkt de analist dat er andere motieven schuilen achter de wens om van de kathedraal een moskee te maken. Hij stelt: “Erdoğan voelt zijn draagvlak afnemen en wil daarom punten gebruiken om zijn rechtervleugel te mobiliseren.”

(Lees verder onder de tweet)

Slechte verhoudingen christenen & moslims

De grootste kritiek komt misschien wel van de Oosters-Orthodoxe Patriarch Vartholomaios. Volgens hem zorgt de kathedraal in de huidige status ervoor dat het “mensen en cultuur bij elkaar brengt.”  Het besluit om er een moskee van te maken zal dan ook niet zorgen voor een goede verhouding tussen christenen en moslims. Hij zei: “Het zal miljoenen christenen van over de hele wereld tegen de Islam keren.” Vanuit Griekenland volgde er ook kritiek. Het Griekse ministerie van Cultuur tekende daarom beroep aan bij UNESCO. Volgens Athene komt de internationale status van de kathedraal namelijk in het gedrang.