Het was 11 juli en dus hing mijn leeuwenvlag uit. Medewerkers van SCEPTR vertellen mij dat ze verbazend vaak de opmerking krijgen dat die vlag, de zwarte leeuw op geel veld, zonder rode tong en klauwen, een collaboratievlag is. Dat is onzin, maar het idee is blijkbaar hardnekkig.

De volledig zwarte leeuw dook al op als symbool van de Vlaamse Beweging ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, bevestigt historicus Bruno De Wever. Het klopt inderdaad dat de vlag ook gebruikt werd door strekkingen die deelnamen aan de collaboratie in de Tweede Wereldoorlog, maar hetzelfde gold voor de Belgische driekleur van het Waalse Rex en de vele andere nationale vlaggen die de blazoenen sierden van collaboratiebewegingen over heel Europa.

Symbool Vlaamse Beweging

De zwarte leeuw (in heraldische taal: een klimmende leeuw van sabel op gouden veld) is gewoon al meer dan een eeuw het symbool van de autonomistische Vlaamse beweging.

Het scheelde zelfs maar weinig of hij was ook op de officiële vlag van de Vlaamse Gemeenschap terecht gekomen. In 1972 werd een voorstel van VU-parlementslid Raskin om de de zwart-gele leeuw formeel als het wapen van Vlaanderen te erkennen unaniem goedgekeurd door de bevoegde commissie. In de plenaire vergadering kwam er op het laatste moment protest van de socialisten. Het bezwaar had niets te maken met een associatie met de collaboratie (een groot deel van de toenmalige politici had de oorlog meegemaakt en zou een dergelijk verband in geen geval gemist hebben), maar met de perceptie van zwart-geel als de kleuren van de Volksunie.

Na advies van de Belgische Raad van Adel werd uiteindelijk beslist om te kiezen voor het oude blazoen van de graven van Vlaanderen, die hun leeuw tooiden met een rode tong en klauwen (“getongd en geklauwd van keel”). Historisch gezien was dat geen voor de hand liggende beslissing: het huidige Vlaanderen komt maar gedeeltelijk overeen met middeleeuws Vlaanderen: Frans-Vlaanderen ging verloren en Brabant en Limburg werden er aan toegevoegd.

Leeuw met een hartje

De misvatting van de zwarte leeuw als collaboratievlag is eigenlijk vrij recent. Toen Pukkelpop vorig jaar besloot om zwart-gele vlaggen weg te halen van de festivalweide, deed de organisatie dit na een klacht op Twitter van Kaoutar Oulichki, de voorzitster van de Jong Socialisten. De socialiste had het over een “collaboratievlag”, een woord dat toen schaapachtig door de leiding van Pukkelpop werd overgenomen, maar waarvoor ze zich achteraf diende te verontschuldigen. Oulichki haalde haar terminologie waarschijnlijk uit een discussie uit 2018, toen enkele linkse commentatoren dezelfde historische vergissing hadden gemaakt. Vandaag stellen we helaas vast dat nog steeds veel mensen deze kwakkel geloven.

Persoonlijk vind ik het geen slechte zaak dat de vlag van de Vlaamse beweging niet dezelfde is als die van de Vlaamse Gemeenschap. De Vlaamse overheid moet neutraal zijn. De Vlaamse beweging moet strijdbaar zijn en kan dus per definitie niet neutraal zijn. Ze moet al zeker niet tevreden zijn met het status quo in de Vlaamse staatsvorming en de huidige bevoegdheden van Vlaanderen.

Sommigen argumenteren dat de leeuwenvlag het symbool is geworden van rechtse partijen. Enkele kunstenaars stelden vandaag voor om de tong daarom te vervangen door een hartje: “Een vlag waar elke Vlaming zich achter kan scharen, die verenigt in plaats van verdeelt.” Hoeveel hartjes er ook op de vlag worden geplaatst, veel zal dat niet uithalen. Indien er een associatie is tussen rechts en de leeuwenvlag, dan is dat niet omdat rechts die vlag ooit voor zichzelf heeft opgeëist, maar omdat links liefst zo weinig mogelijk wil gezien worden met alles wat verwijst naar identiteit.

De Zwarte leeuw

Vandaag hebben we eigenlijk geluk dat de Vlaamse leeuw zwart is. Gezien de centrale geografische positie van Brabant in het moderne Vlaanderen, hadden we kunnen kiezen voor de gele Brabantse leeuw (op zwart veld). Dergelijke blanke symbolen zouden ongetwijfeld in het huidige klimaat voor opmerkingen gezorgd hebben.

Kleuren liggen momenteel zeer gevoelig, zoals u weet. In de vlaag van waanzin die volgde op de dood van George Floyd, besliste L’Oréal om de woorden “wit”, “witmakend” en “helder” te schrappen op alle producten die bedoeld zijn om de huid een lichtere teint te geven. Het merk laat echter het woord “bruin” niet vallen bij bronzerende producten, merkt Gilles-William Goldnagel fijntjes op in Le Figaro. Daarmee zit het bedrijf in dezelfde logica als de New York Times, die voortaan “Zwart” met een hoofdletter schrijft, uit respect voor zwarte mensen, maar“wit” met kleine letter blijft drukken. Voor de NYT hebben wij dus voortaan een Black lion.

Culturele diefstal

In 2004 schreef Lucas Cathérine een boek, waarin hij onder meer beweerde dat de Vlaamse leeuw oorspronkelijk een Arabisch symbool was, dat door graaf Filips van den Elzas na een kruistocht uit het Midden-Oosten werd meegenomen. Cathérine schreef het boek expliciet met de bedoeling de Vlaming, in het bijzonder de Vlaams Blok-kiezer, te overtuigen dat we toch zoveel aan de Arabische beschaving te danken hebben. De bewering is onjuist omdat de Vlaamse graven reeds voor hun deelname aan de kruistochten de leeuw als symbool op hun zegelring droegen.

Gelukkig, want een leeuwensymbool gestolen uit de Arabische wereld zou vandaag problematisch zijn. Het overnemen van elementen van andere culturen was vroeger een teken van multiculturalisme en ruimdenkendheid. In een vreemde omkering van de waarden, is dit vandaag echter “culturele diefstal”, een daad van racisme. De meisjes van K3 ontdekten dat toen ze vorige week zwaar werden aangepakt omdat ze op een poster verschenen in Egyptische pakjes. Ook topkok Jamie Oliver werd beschuldigd van “cultural appropriation”: hij had een Jamaicaans recept gebruikt voor een van zijn microgolfproducten. Als blanke man kan je ook maar beter geen rapmuziek maken, vindt Sabrine Ingabire. Zou mijn vroegere buurman, een blanke man met rastakapsel, wel beseffen hoe kwetsend zijn racistische diefstal is?

Black Lions Matter, een slagzin die deze week verscheen op een tekening op de voorpagina van ‘t Pallieterke, is natuurlijk een woordspeling op Black Lives Matter. Maar het is misschien ook net iets meer. De golf van ideologische zinsverbijstering die zich vandaag, in het spoor van de BLM-beweging, radicaal kant tegen onze identiteit, onze cultuur en ons verleden, zou elke Vlaamsvoelende burger bezorgd mogen maken.