De voorbije weken was er al veel twijfel over het mondmaskercontract dat defensie sloot met het Luxemburgse postbusbedrijf Avrox. Zowel in het parlement als in enkele nationale kranten, werden kritische vragen gesteld. Dat onder meer het Luxemburgs postbusbedrijf, Avrox SA, het grootse deel van het miljoenencontract kreeg toebedeeld, schoot bij velen in het verkeerde keelgat. Vooral de beslissing om Avrox te nemen kreeg veel kritiek en veroorzaakte een vloedgolf van vragen. Tijdens een eerste verkennend onderzoek dat ik deed voor Sceptr, viel één ding sterk op. Zodra ik hierover vragen stelde op Twitter, schoot een heel regiment aan twitteraccounts “in het defensief”.

Mondmaskers van Avrox arriveren te laat

De eerste feitelijke vaststelling is dat de bestelde mondmaskers bij Avrox in diverse deelleveringen arriveerden, waarbij de laatste van de 15 miljoen maskers pas in het voorbije weekend toekwamen. Avrox had nochtans gegarandeerd dat alle maskers voor 24 mei zouden klaar zijn, maar ze zijn dus twee weken te laat. Zowel defensie als minister Goffin gingen daar nogal makkelijk over. Toch zijn daar vragen bij te stellen aangezien zowel de beloofde snelheid van levering, als de leveringscapaciteit, 2 beoordelingscriteria waren die cruciaal waren in de toewijzing van het contract.

Avrox beloofde dus dat alles voor 24 mei zou geleverd zijn. Op die datum werd er echter slechts een zeer kleine levering gedaan van ongeveer 1.5 miljoen stuks, zo’n 10% van de totale bestelling. Finaal arriveerde de volledige bestelling van 15 miljoen stuks pas in het weekend van 6 en 7 juni. Dat wordt nog vreemder als blijkt uit de gunningsbeslissing, die Sceptr kon inkijken via één van de deelnemende partijen, dat Avrox een totale capaciteit had opgegeven van 49.5 miljoen stuks, die ze konden leveren tussen week 21 en week 23.

Werknemers van Defensie organiseren persconferentie zonder Goffin

Op maandag 8 juni werd door defensie een grote persconferentie georganiseerd, die duidelijk niet los kon gezien worden van de levering van de mondmaskers. De communicatiedienst en diverse leden van defensie zetten alle zeilen bij om een positief verhaal te brengen. De aanwezige journalisten kregen een PowerPoint te zien die moest aantonen dat alles perfect is verlopen.

Door de vertraging kreeg het bedrijf en boete van 5.5 miljoen euro, maar die boete werd als een ‘korting’ omschreven. Daardoor werd veel kritiek geuit door enkele politici en andere partijen, die ook het mondmaskercontract hadden willen aannemen. Volgens hen speelde Avrox het spel niet eerlijk en hebben ze bewust de boete ingecalculeerd. De prijs van 2.50 euro zou dus een verzinsel zijn, steevast voorgesteld als leugen of een aanval op defensie. Ook opmerkelijk: minister van Defensie, Philippe Goffin, was afwezig. Hij zat namelijk in Congo.

Defensiespecialist van VRT spreekt van “frontale kritiek op defensie

Hoewel diverse zenders, zoals VTM, RTBF, RTL en LN24 de voorbije weken diverse reportages hebben gebracht, steeds met woord en wederwoord, viel het op dat er één medium slechts zeer voorzichtig berichtte over het onderwerp. VRT nieuws beperkte zich in de berichtgeving over de maskers telkens tot zéér beperkte reportages waarin nauwelijks aandacht werd gegeven aan de controverse die intussen was ontstaan. Zo maakte Martine Tanghe nog een lapsus toen ze het had over “het Luxemburgse postbedrijf Avrox”, alsof men de term postbusbedrijf leek te willen vermijden. VTM, dat zelf naar Luxemburg trok, bracht een meer evenwichtig beeld, zonder daarin zelf de kijker tot een conclusie te dwingen. Illustratief werd dit weergegeven door Professor Frank Thevissen, die hier een filmpje over postte, zoals hij dat in het verleden ook al eens had gedaan rond de berichtgeving over een betoging in Brussel.

(Lees verder onder de video)

Ook opmerkelijk van de VRT-zijde, was een Tweet van VRT-defensiespecialist Jens Franssen richting N-VA Kamerlid Michael Freilich. Franssen stelt op 8 juni: “Ik heb de frontale kritiek op defensie van Michael Freilich niet goed begrepen. Keuze wint geen schoonheidsprijs, dat klopt. Maskers zijn geleverd in oververhitte markt. Tegen of onder de marktprijs. Wie had dat beter gedaan?”

(Lees verder onder de Tweet)

Franssen lijkt zo vlotjes mee te gaan in de logica van diverse defensiewoordvoerders op Twitter, die de voorbije weken blijkbaar behoorlijk hun best hebben gedaan om, meestal via anonieme accounts, ellenlange draadjes te posten die het ongelijk en vooral de kwade trouw van politici en journalisten moet aantonen. Nochtans toonde Michael Freilich zich na een harde interpellatie van de eerste minister Sophie Wilmès in het federale parlement opmerkelijk mild voor defensie die hij tijdens zijn tussenkomst “de pineut” van het verhaal noemde.

(Lees verder onder de Tweet)

Conformiteit van maskers onder vuur

In Le Soir verscheen deze week woensdag nog een artikel getiteld “De maskers van defensie respecteren de veiligheidsnormen niet”. Daarin staan de officiële wasinstructies die Avrox meegeeft, nl. met de hand te wassen en maximaal op 30°C. Le Soir stelt daar vragen bij, aangezien een leverancier door defensie net zou zijn afgewezen omwille van het feit dat hun maskers slechts op 30°C gewassen mogen worden. Defensie ontkent dat formeel, maar inmiddels trok het betrokken bedrijf naar de Raad van State.

(Lees verder onder de foto)

Dit is het bewijs waarin de Wereldgezondheidsorganisatie aanbeveelt om op 60°C te wassen. Als dat niet kan, moet je het “wassen” met zeep. Daarna moet het masker of eerst 1 minuut koken, of het masker moet ondergedompeld worden in een 0.1% chlorine (soort javel met water) en daarna opnieuw gewassen worden. De ontdekking van de wasvoorschriften leidde vervolgens ook tot een scherp persbericht van confederatie Creamoda, Febelsafe en FBT waarin zij de maskers een “gevaar voor de volksgezondheid” noemden.

Avrox reageert

Zelf probeerden wij de voorbije week meermaals contact te maken met Avrox op diverse e-mailadressen, maar kregen géén enkele reactie. We ontvingen uiteindelijk via een omweg alsnog het persbericht van Avrox dat pas maandag 8 juni om 23.44 uur officieel werd verspreid. Daarin betwist Avrox met klem de aantijgingen over de kwaliteit van de mondmaskers. De Belgen kunnen volgens hen gerust zijn: deze maskers zijn van hoogstaande kwaliteit en zijn zowel getest in onafhankelijke laboratoria als in die van Defensie. Verder verwijst het bedrijf nog naar de Wereldgezondheidsorganisatie: “De WHO (World Health Organisation) raadt het gebruik aan van herbruikbare stoffen maskers met drie lagen, met antibacteriële en waterafstotende eigenschappen.”

Maskers van Avrox verpakt per 5

Vorige week kwam ook nog aan het licht dat de maskers van Avrox niet afzonderlijk verpakt zijn. Nochtans kregen de journalisten op maandag tijdens de persconferentie elk een mooi afzonderlijk verpakt mondmasker afgeleverd, met een individuele handleiding erbij. Toen apothekers de eerste leveringen van maskers begonnen te ontvangen, merkten ze op dat de maskers niet afzonderlijk verpakt zaten én dat er bovendien slechts 1 handleiding per zakje van 5 zat.

Diverse apothekers merkten op dat deze werkwijze verre van hygiënisch is. Dat roept de vraag op waarom defensie in het lastenboek niet duidelijker vereiste dat er een afzonderlijke verpakking voorzien werd. In het technische document ‘NBN’, wat in de aanbesteding duidelijk vermeld staat als “de norm NBN/DTD S65-001:2020; versie 1.1”, laat men enigszins ruimte voor de “kleinst beschikbare verpakking” van de fabrikant. “de mondmaskers zijn hermetisch verpakt in een commercieel gangbare verpakking”. Als men daar juridisch al geen afdwingbaarheid van kan maken voor een verpakking per stuk, dan lijkt bij de opmaak van het bestek hier toch minstens een onzorgvuldigheid te zijn gebeurd.

Goedkoop ingekocht in Vietnam, duur verkocht aan Belgische staat

Uit eigen onderzoek blijkt dat de fabriek waar Avrox terechtkwam voor de mondmaskers, een middelgroot Vietnamees textielbedrijf is dat onder meer ondergoed maakt en dat zich begin 2020 heeft omgeschoold voor de productie van mondmaskers.
Zo lezen we in een artikel van de Vietnamese krant SAIGON Online op 5 februari eerder dit jaar het volgende: “Een groot volume van antibacteriële 2-lagige mondmaskers werd gelanceerd door Dong Xuan Knitting Sole Member Limited Liability Company (Doximex) onderdeel van de “Vietnam Textile and Garment Group (Vinatex).”
Uit dat artikel blijkt dat men deze maskers in Vietnam aan een prijs van 7.000 VND (Vietnamese Dong) of 0,27 EUR per stuk verkoopt.

Avroxmaskers beschikbaar aan 0.53 euro per stuk

Verder onderzoek op de website van het bedrijf leidde ook naar een tweede product, de mondmaskers met drie lagen. Vermoedelijk zijn dit de mondmaskers die Avrox aan België heeft verkocht. Hier ontdekten we dat de aanbevolen verkoopprijs, weliswaar iets hoger ligt dan die van de 2-lagige maskers, maar met een doos van 5-stuks slechts 70.000 VND is, wat neerkomt op 0.53 EUR. Dit onderzoek toont in elk geval aan dat Avrox verkocht tegen een prijs die wellicht 5x hoger is dan de aankoopprijs van 2.50€ per stuk die defensie bereid was te betalen voor de 15 miljoen maskers. Deze aankoop zadelt de Belgische regering mogelijks op met een gigantische financiële kater.

Was Defensie te goedgelovig?

Volgens diverse experts in import en export die we contacteerden, zou de bijkomende transportkost per masker rond de 0,20 EUR per masker bedragen, wat ons doet uitkomen bij een totale kostprijs van ongeveer 0,73 EUR per masker. De winst van Avrox is dus 1.77 euro per masker of ruim 26,5 miljoen op de hele mondmaskerdeal. Tot slot merken we nog op dat de capaciteit waarover de leverancier van Avrox beschikt, behoorlijk beperkt lijkt. Met 400.000 stuks per dag, rekening houdend met de tijd waarop defensie de eerste keer een consultatie rond stuurde (28 april) lijkt het theoretisch zo goed als onmogelijk om, zoals Avrox beweerde, een capaciteit van 15 miljoen stuks te leveren op 24 mei. Daar zijn ze ook niet in geslaagd. Maar ook hun totale opgegeven capaciteit van om en bij de 50 miljoen stuks die ze voor 7 juni garandeerden, lijkt evenmin realistisch te zijn geweest.

Nieuwe vragen voor Goffin

Op basis van de nettowinst die het bedrijf maakte op de deal van naar schatting 26.5 miljoen euro, lijkt die maximale boete van 5.5 miljoen euro in elk geval niet veel impact te hebben op het bedrijf. Bijzonder pijnlijk is ook dat minister Goffin aangaf in het parlement dat diplomaten een bezoek brachten aan de fabrieken. Hierover bestaat géén inspectieverslag. Anders hadden we kunnen nagaan of die diplomaten ook gepolst hebben naar de realistische productiecapaciteit van de fabriek, toch een minimale vorm van controle die men had kunnen uitvoeren. Nieuwe vragen dus voor minister Goffin.

Anoniem account van defensie maakt details uit aankoopdossier publiek


Vlak voordat dit artikel werd gepubliceerd, viel me de bijzondere activiteit van dit Twitteraccount op: @BEMilinterests. Dit is een anoniem account, dat volgens ingewijden erg dicht staat bij defensie en dat de voorbije weken me erg verbaasde met enkele zeer scherpe scheldtirades richting politici en journalisten. Meer nog dan de vragen die te stellen zijn over het Avroxdossier, roept ook deze werkwijze vragen op. Zeker nu vandaag dit account volledige details uit het aankoopdossier prijsgaf, dewelke ook door het leger op maandag met journalisten werd gedeeld. Ook zij zijn blijkbaar in het bezit van dit anonieme account. Dit suggereert dat de persoon achter dit account, via vertrouwelijke inside contacten met de aankoopdienst of persdienst, toegang heeft tot gevoelige informatie. We gaan ervan uit dat alle details uit deze persconferentie ook getoond werden aan de parlementsleden van de bijzondere commissie ‘legeraankopen’, al is dat moeilijk te verifiëren. Zij zijn namelijk gebonden aan de geheimhoudingsplicht. Een begrip waar blijkbaar nogal flexibel wordt mee omgesprongen in defensiekringen.

(Lees verder onder de Tweet)

Op onze vraag naar een reactie laat @BEMilnterests nog weten dat het al 8 jaar bestaat: “wij hebben overal onze contacten en de informatie werd ons door “iemand” bezorgd.” Het account ontkent voorts te werken voor de persdienst of de generale staf, maar zegt “assertief te zijn, te bellen en zaken te vragen die ik wil weten.”