Een van de interessantste boeken die ik de laatste jaren heb gelezen, is “Kill All Normies” van de linkse cultuurcriticus Angela Nagle. Ze legt uit hoe de excessen van politieke correctheid en gedachtenpolitie hebben geleid tot een tegenreactie in de vorm van alt-right, een internetfenomeen dat heeft bijgedragen aan de verkiezing van Trump.

In mijn column van ‘t Pallieterke van vorige week had ik ook al verwezen naar het legendarische opiniestuk van Mark Lilla in de New York Times van 2016, waarin hij de onverwachte verkiezing van Trump verklaarde als een stille, blanke reactie op de obsessie van de Amerikaanse politiek met ras, gender en andere onderdelen van de ‘identity politics’. Nagle en Lilla behoren tot verstandig links, een strekking waarvan we in Vlaanderen helaas nog weinig merken.

Het debat tussen gelijkgezinden

De publieke debatten in de nasleep van de dood van George Floyd worden hier gevoerd tussen personen die een aantal uitgangspunten als verworven en vanzelfsprekend beschouwen, hoewel daar in de samenleving vaak anders wordt over gedacht. Dat Vlaanderen structureel racistisch is. Dat het achterblijven van allochtone gemeenschappen op vele gebieden het gevolg is van dat racisme. Dat het redelijk is om nu nog een maatschappelijke frustratie te baseren op gebeurtenissen in Congo op het einde van de 19e eeuw. Dat de oplossing voor etnische spanningen schuilt in repressieve maatregelen en het aanpraten van een blank schuldcomplex.

En dan krijg je surreële gesprekken, zoals laatst in een debat op Terzake tussen twee Open Vld’ers van de progressieve vleugel, Bart Somers en Sihame El Kaouakibi, waarbij enkel de hevigheid waarmee het racisme moet aangepakt worden nog ter discussie staat, nog verder opgestookt door een presentatrice die het nut van inquisitoriale praktijktesten als 100 procent wetenschappelijk bewezen verklaart.

Kaouakibi en andere klaagallochtonen kwamen de laatste weken ruimschoots aan bod in de pers. Dat moet kunnen. Het onwerkelijke schuilt in het gegeven dat op geen enkel moment iemand van de andere kant mocht deelnemen aan het debat om de uitgangspunten in vraag te stellen. Is deze samenleving echt wel zo racistisch? Ligt de verantwoordelijkheid voor een beter imago voor allochtonen ook niet bij bepaalde groepen allochtonen? Is het ‘omgekeerde’ racisme niet stilaan een probleem aan het worden?

Het syndicaat van de Vlaming

Uiteraard is die rol in de discussie geknipt voor het Vlaams Belang, een partij met een lange traditie in profilering als “het syndicaat van de gewone Vlaming”. Maar geen enkele VB’er kreeg de laatste weken een telefoontje van VRT of VTM. Een wekenlang debat over het falen van de multiculturele samenleving waar het Vlaams Belang wordt van uitgesloten, is hetzelfde als een debat over CO2-uitstoot en klimaat waaruit Groen principieel wordt geweerd, met dat verschil dat het Vlaams Belang een veel grotere en representatievere partij is.

De doorsnee Vlaming kijkt ondertussen verrast, zelfs verbijsterd, naar de collectieve waanzin van betogingen in coronatijden, de rellen en plunderingen, de beeldenstorm, de politieke obsessie over het “onzichtbare” racisme, de zoveelste heropgraving van het kolonialisme voor politiek gebruik in de 21e eeuw. Hij hoort enkel opinies die niet de zijne zijn en wordt opstandig.

En als dan ook nog eens een monument als “Fawlty Towers” wordt opgeblazen… Denkt men echt dat men samenhorigheid in een samenleving creëert door één zijde permanent in beschuldiging te stellen (is het niet om het heden, dan om het verleden) en alle culturele referentiepunten ervan taboe te maken? Wat nu aan de gang is, kan maar één kant op: polarisering.

Het gemor in de huiskamer

Ik durf niet beweren dat mijn vriendenkring een representatieve groep is, maar ik ken ook mensen die niet politiek geïnteresseerd zijn, of zelfs links en politiek correct zijn. Zonder uitzondering hebben ze weinig begrip voor de hysterie van de laatste weken. Die vrienden bevestigen mij wat ze horen in de eigen kennissenkring. “Overdreven” is de mildste vorm van kritiek, “waanzin” het meest gehoorde woord. Ook op Facebook voelt men het ongemak van de gematigden.

De media zullen het nooit leren. Elke keer laten ze zich meeslepen door een dynamiek binnen de eigen bubbel en staan dan versteld over het resultaat bij de verkiezingen. Heel even, toen bleek dat de buitenmatige aandacht voor klimaatproblematiek zich niet had vertaald in een goed resultaat voor Groen bij de verkiezingen, leek de VRT zich bewust van de grote afstand tussen de eigen echokamer en wat echt leeft in de samenleving. Maar de luciditeit was van korte duur: “chassez le naturel, il revient au galop”, zoals de Fransen zeggen. Het realiteitsgat in de bubbel is weer gedicht: de ideologisch verwanten verdringen elkaar in de tv-studio’s, werkelijk dissidente stemmen komen niet aan bod.

Ondertussen hoort men het gemor niet in de Vlaamse huiskamers. De Wever hekelde de waanzin, waarvan de uitbanning van “Fawlty Towers” en “Gone with the Wind” slechts opvallende symptomen zijn, maar het is niet zijn partij die deze week veel nieuwe kiezers heeft verzameld.