De nabestaanden van Julie Van Espen hebben gereageerd op het rapport van de Hoge Raad voor Justitie van eind december, over de fouten in het dossier van de moord op de 23-jarige studente. Ze halen in een open brief, gericht aan de belangrijkste politici in ons land, uit naar de “grove nalatigheden” van het gerecht. Volgens de ouders zou hun dochter nog geleefd hebben als het gerechtelijk apparaat naar behoren had gewerkt. Dat meldt Het Nieuwsblad.

Julie Van Espen verdween op 4 mei 2019. De studente uit Schilde was thuis met de fiets vertrokken richting Antwerpen, maar kwam daar nooit aan. Een dag later werd bebloede kledij en de fietsmand van Julie teruggevonden in de omgeving van het Albertkanaal, waar haar gsm-signaal voor het laatst werd opgevangen. Op 6 mei vond men haar lichaam terug.

Al snel kon de politie ook de dader vatten. Het betrof de 39-jarige Steve Bakelmans, een dakloze man en drugsverslaafde. Hij was geen onbekende voor het gerecht, integendeel. Steve Bakelmans heeft een rijkgevuld strafregister: veroordelingen voor diefstal, heling, bedreigingen, maar hij heeft ook een verleden als verkrachter. In maart 2004 verkrachtte hij een 58-jarige een vrouw die hem hulp had aangeboden. Eind 2016 drong hij ‘s nachts binnen in het appartement van zijn ex-vriendin, en mishandelde en verkrachtte hij haar. Hij werd daarvoor in 2017 nog veroordeeld tot vier jaar cel. Hij ging echter in beroep en de rechter beval geen onmiddellijke aanhouding. En omdat zijn beroep zolang aansleepte kon Steve – anno 2019 – overgaan tot zijn verschrikkelijke daad.

Rapport Hoge Raad van Justitie

Deze feiten noopten de Hoge Raad voor de Justitie (HRJ) om een onderzoek te starten naar de werking van het Antwerpse gerecht. De bedoeling was om dergelijke gevallen in de toekomst te vermijden. De conclusies werden in december vorig jaar vrijgegeven en waren niet mals.

De behandeltermijn van het beroep was abnormaal lang, zelfs naar Antwerpse normen. Nochtans had het Openbaar Ministerie volgens de eigen richtlijnen voorrang moeten geven aan de zaak. Bij de dagvaarding kon de zaak niet behandeld worden “wegens organisatorische redenen” (personeelstekort), waardoor het uitstel kwam. Er is geen overleg geweest tussen het hof en het parket-generaal. Ook was er onvoldoende informatie waardoor men het risico niet eens kon inschatten.

Als klap op de vuurpijl was er een herorganisatie van het hof van beroep waarbij de kamer waar de zaak van Bakelmans behandeld moest worden, gesloten werd. Hierdoor schoof zijn dossier nog verder op. Dit alles zorgde er voor dat Bakelmans op vrije voeten was en zijn misdaad kon plegen.

Verantwoordelijkheid opnemen

De familie van Julie dankt het HRJ voor het onderzoek dat in hun ogen “de verschillende pijnpunten niet uit de weg gaat“, maar wil ook formeel reageren op de uitspraak van de HRJ dat “‘het onmogelijk is om uit te maken of de moord op Julie vermeden had kunnen worden indien het Antwerps gerecht anders met de zaak was omgesprongen’. Wij als familie zijn hier zeer duidelijk in: Julie had nog geleefd indien iedereen binnen het gerecht zijn verantwoordelijkheid had opgenomen.”

De nabestaanden nemen ook een “fluwelen handschoen” waar in de behandeling van het dossier. Zo spreekt het verslag van de HRJ geregeld over “disfuncties“, waar het in de ogen van hen eerder over “grove nalatigheid” gaat. Het rapport spreekt ook nergens over sanctioneringen, terwijl een tuchtprocedure wel een mogelijkheid is.

“In de bedrijfswereld zou, als gevolg van dit type van grove nalatigheden, onmiddellijk de nodige sancties genomen zijn tot zelfs ontslag uit functie”, zo stellen ze.

Nalatigheden

De nabestaanden sommen de belangrijkste nalatigheden op in een overzicht, en dat zijn er heel wat. Bakelmans werd vrijgelaten onder standaardvoorwaarden, zonder risico-taxatie, terwijl er zowel recidivegevaar als vluchtgevaar was. In 2006 is hij zelfs 211 dagen niet naar de gevangenis teruggekeerd bij zijn penitentiair verlof.
Het Openbaar Ministerie heeft geen beroep aangetekend tegen zijn invrijheidstelling, terwijl ze dat makkelijk kon doen. Ze stellen ook een totaal gebrek aan communicatie en overleg tussen de belangrijkste magistraten vast.

“Om het met een metafoor te zeggen: wat zou de maatschappij ervan denken indien de directeur van de Zoo een leeuw los zou laten rondlopen in zijn domein en deze leeuw daarbij een kind zou aanvallen en doden? En wat zouden de burgers dan vinden indien de directeur met volgende uitleg zou komen: ‘Tja, ik had niet voldoende middelen om deze leeuw in een kooi te zetten, dus er zat niets anders op dan hem in vrijheid te laten lopen, in afwachting van de nodige middelen…'”

Oplossingen

De ouders vragen nu aan de verschillende politieke partijen om werk te maken van de aanbevelingen die de Hoge Raad voor de Justitie deed. Daaronder valt de oprichting van een Comité J, een “extern controleorgaan dat toezicht kan houden over de globale werking van magistraten en kan optreden bij duidelijke grove fouten en disfuncties”. De digitalisering van Justitie, zodat vonnissen, arresten en opsluitingsfiches digitaal zijn en er kruispuntbank voor daders die door belanghebbenden kan ingezien worden.

Verder vragen ze de verplichte opvolging en therapie voor daders van seksueel geweld, ook als ze hun straf uitgezeten hebben, een grotere inzet op sensibilisering. Een uitbreiding van de zorgcentra voor seksueel geweld. Een doorgedreven opleiding over seksueel geweld, voor politie, parket, justitieassistenten… en de behandeling van zedenzaken achter gesloten deuren.

Als conclusie willen de nabestaanden dat justitie als een volwaardig departement behandeld wordt en voldoende middelen krijgt (financieel en medewerkers) om dit waar te maken.

Herhaling

Zoals eerder gesteld kan de familie zich vinden in het rapport van de HRJ, maar ze stelt vast dat de HRJ in zijn verslag “naar een betere aanpak van seksueel geweld” ook aanbevelingen toevoegt die echter al dateren van 25 april 2019, ingevolge een veroordeling van de Belgische Staat door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens van 2 jaar voordien. Ze stellen zich dan ook de vraag in welke mate die werden opgevolgd.

Toch heeft de familie hoop. Ze danken diverse politici voor reeds genomen beslissingen en sommen enkele positieve wetswijzigingen en voorstellen op. Daarbij sporen ze de politici aan om nu verder werk te maken van Justitie om er een efficiënt werkend en vernieuwend ministerie van te maken. Ze beloven de zaak op te volgen en de verantwoordelijken blijvend het vuur aan de schenen te leggen.

Lees ook:

Geens haalt gênante “strenge straffen”-campagne offline na moord Julie