België begint aan het einde van haar dagen. Dat wordt meer en meer duidelijk door de huidige “systeemcrisis”. Tenminste, dat schrijft de Vlaamsgezinde politicoloog en professor aan de KU Leuven Bart Maddens in een opiniestuk op VRT NWS. De paradoxale situatie waarbij hervormingen tegelijk dringender en onmogelijker worden, vergroot de kans op (succesvolle) ‘ongrondwettelijke hervormingen’. “Bijvoorbeeld in 2024 wanneer Vlaams-nationalisten een overtuigende meerderheid zouden halen in het Vlaams Parlement en kunnen dreigen met een soevereiniteitsverklaring.”

Nu december gepasseerd is, zit de Belgische regering al meer dan een jaar in lopende zaken. En enig vooruitzicht is er niet. De grootste partijen van het land, de PS en de N-VA, zitten in een impasse. Het meest waarschijnlijke is dan nog een paarsgroene regering, maar die zal moeten werken zonder een Vlaamse meerderheid en zonder N-VA. Die regering wordt dan ook ongetwijfeld ‘a sitting duck’ voor het schietwerk van oppositiepartijen Vlaams Belang en N-VA. “Het verschil met de regeringscrisissen van 2007 en 2010 is groot. Toen werden de problemen nog gerelativeerd. ‘Ach, België is nu eenmaal een complex land’. En dan kan het wel eens gebeuren dat de regeringsvorming wat langer aansleept. Maar uiteindelijk komt alles weer goed in de Belgische modelstaat”, schrijft Maddens in zijn inleiding. “Vandaag klinkt het heel anders.”

Crisis groter dan in 2007-2010, maar regering vormen nochtans wiskundig makkelijker

En Maddens treedt de contemporaine bedenkingen ook genadeloos bij. “Het onvermogen om een regering te vormen is symptomatisch voor een existentiële crisis. België werkt niet meer”, zo leest men verder op VRT NWS. “Het federale systeem slaat tilt omdat de twee landsdelen steeds verder uit elkaar drijven. Veel commentatoren (die men meestal niet van enig flamingantisme kan verdenken) schrijven vandaag krak hetzelfde als wat de N-VA al twintig jaar zegt.”

“Het gekke is dat het vormen van een Belgische regering in principe niet zo moeilijk zou moeten zijn. In tegenstelling tot 2007 en 2010 zoekt men niet naar een bijzondere meerderheid, met het oog op een staatshervorming. Een gewone meerderheid volstaat. Mathematisch zijn er tal van mogelijkheden om zo een regering te vormen.” Maar, zo schrijft Maddens, zelfs pro-Belgische partijtoppen als die van Open Vld – die lak hebben aan een communautair evenwicht bij beide taalgroepen – hebben zich te schikken aan de Vlaamse publieke opinie of zelfs de eigen achterban. “Open Vld [durfde] die sprong niet […] wagen. De basis roerde zich. De burgemeesters kwamen massaal in opstand. De liberalen buiten de kaasstolp van de Wetstraat voelden aan dat die mayonaise nooit zou pakken. Een paarsgroene regering zou geen enkele legitimiteit hebben in Vlaanderen.”

(Lees verder onder de tweet.)

Nieuwe verkiezingen? Allicht niet, zegt professor Maddens. De tradi-partijen kunnen immers alleen maar verliezen

Een institutionele catharsis zal wellicht maar mogelijk worden als de Vlaams-nationalisten een overtuigende meerderheid halen in het Vlaams Parlement.

“In een normaal land zouden we nu, na ruim zeven maanden van vruchteloze formatie, naar vervroegde verkiezingen gaan”, luidt het tenslotte. “Dat de bal wordt teruggespeeld naar de kiezer zou een kwestie van democratisch fatsoen moeten zijn. Maar het organiseren van een nieuwe verkiezing vergt een minimaal vertrouwen in de werking van het politieke systeem. Net dat vertrouwen ontbreekt in België. Met elke stembusgang komt het einde van België dichterbij, weet de politieke elite. En dat klopt ook. Het zijn de kiezers die, via een perfect democratische dynamiek, België steeds verder doen barsten.” 

Maddens bedenkt zich wel dat nieuwe verkiezingen geen soelaas voor België zullen brengen, maar eerder een versterking van de huidige patstelling en polarisering. Dit met een groter gewicht voor de nationalisten van Vlaams Belang en N-VA. “Het is twijfelachtig of de noodzakelijke systemische hervorming van België nog mogelijk is van binnen uit, langs een constitutionele weg. Wellicht zal men dat enkel kunnen doen buiten de bestaande Grondwet om. Dat is overigens minder revolutionair dan je zou denken. Ten slotte is de huidige Vijfde Republiek in Frankrijk ook op een ongrondwettelijke manier tot stand gekomen. […] Zo een institutionele catharsis zal wellicht maar mogelijk worden als de Vlaams-nationalisten een overtuigende meerderheid halen in het Vlaams Parlement en kunnen dreigen met een soevereiniteitsverklaring. Dat is iets voor 2024.”