De spanningen in het Midden-Oosten lopen alweer hoog op. De relatie tussen de VS en de Islamitische Republiek van Iran is diep onder het vriespunt gedoken na de Amerikaanse vergeldingsaanslag op het leven van de topgeneraal Qassem Soleimani, vorige week vrijdag. Beide landen dreigen nu met verdere vergeldingen. Ook professor David Criekemans, docent internationale politiek aan Universiteit Antwerpen, ziet de zaken nog verder escaleren. “Iran kan niet niet reageren”, luidt het op VRT NWS. “Het zal geen klassieke oorlog zijn, maar een vergelding op manieren die minder op de radar komen.” Criekemans schat het zelfs plausibel dat Iran terug start met kernwapens te ontwikkelen.

In 2015 werd een lang geanticipeerde deal afgesloten tussen Iran en de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad: China, de VS, Rusland, Frankrijk en het VK. Daarbij werden ook Duitsland en de EU betrokken. De deal stipuleerde dat het Perzische land uranium kon verrijken, maar enkel voor energiedoeleinden. Niet voor kernwapens dus. In ruil zouden de sancties tegen het sjiitische land versoepeld worden. In 2018 trok Amerika zich onder leiding van president Donald Trump (Rep.) zich echter terug uit dat akkoord, tot grote tevredenheid van Israël.

Eigenlijk willen Trump en Iran hetzelfde: een Amerikaanse exit uit de regio, maar escalatie maakt dit moeilijk/onmogelijk

Maar nu Soleimani werd gedood door een Amerikaanse aanslag in Irak (na een eerdere raketaanslag van het aan Iran geallieerde Hezbollah op Amerikaanse doelwitten in Kirkuk), wil Iran de deal volledig opblazen. “De EU heeft geprobeerd om [de deal] nog te redden, ze wilden een vehikel creëren om de sancties te omzeilen, zodat Iran alsnog aan het buitenland zou kunnen verkopen, maar dat is mislukt”, zo legt Criekemans uit. Maar “de Europese bedrijven keerden terug op hun eigen stappen omdat ze vreesden voor sancties op hun Amerikaanse activiteiten.”

Het voormalige Perzië zal zich dus allicht terug bezig houden met het ontwikkelen van kernwapens. “Iran zal zich niet meer gebonden voelen”, luidt het nog op VRT NWS uit de mond van de UAntwerpen-professor. “Volgens de deal mocht Iran tot een verrijking van uranium van 3,67 procent gaan, voldoende voor civiele doeleinden. Voor een kernbom moet dat zeker 90 procent zijn, daar zit Iran nog ver af. Mogelijk zetten ze een fasttrack-programma op poten. De politieke spanningen in de regio -met Saudi-Arabië en Israël- kunnen toenemen.” Intussen zal Europa een bemiddelde rol proberen spelen en de deal proberen te redden, al zal dat – voorlopig toch – waarschijnlijk tevergeefs zijn, zo denkt de specialist.

Ironisch genoeg willen Trump en de Iraniërs op termijn in feite het zelfde: Het terugtrekken van de Amerikaanse troepen uit de regio. Maar door de escalatie kunnen Trump en Amerika nu geen gezichtsverlies lijden en moeten ze net méér troepen sturen. Irak zal de dupe worden van het opbod. We kunnen verder verwachten dat Irak zal destabiliseren, het land zal zelf verder intern verscheuren. Het sjiitische deel (de meerderheid van de bevolking, wonend in het economisch belangrijke deel van het land, red.) steunt Iran. De regionale invloed van Iran zal nog toenemen. Wat Iran wil, is een vernedering toebrengen aan de VS in de regio. Iran wil de Amerikaanse troepen daar weg. En paradoxaal is dat ook wat president Trump wil, maar door de dood van Soleimani moet hij nieuwe troepen sturen.”