Het aantal asielaanvragen voor België blijft maar oplopen. In 2019 waren er bijna 20% meer aanvragen dan het jaar daarvoor. Maar liefst 27.742 mensen probeerden erkend te worden als vluchteling. Dat blijkt uit het jaaroverzicht van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen (CGVS) dat De Tijd bracht.

In perspectief zijn de cijfers nog opvallender. In 2018, dienden 23.343 personen een verzoek in. Het aantal ligt 18,3% hoger dan in 2018 en maar liefst 40,9% hoger dan in 2017. Volgens het CGVS zijn er meerdere redenen waarom ons land zoveel asielzoekers aantrekt. België zou populair zijn in de toegenomen secundaire migratie binnen Europa. Ook neemt de migratie naar Europa, vooral via Turkije, toe. 

De meeste personen die in 2019 in België een verzoek om internationale bescherming indienden, waren afkomstig uit Afghanistan, Syrië, Palestina, Irak en El Salvador. Afghanistan is in 2019 de eerste nationaliteit in zowel België als de EU. Het aantal verzoeken van Afghanen stijgt al geruime tijd. 

Gaza

De derde plaats wordt ingenomen door Palestijnen uit Gaza. Eind 2018 werd al opgemerkt dat er een opvallende stijging was van asielaanvragen voor mensen uit Gaza. Er vroegen toen 2000 Palestijnen asiel aan, terwijl dat er in bijvoorbeeld 2015 nog maar 11 waren. Ze werden toen bijna allemaal als vluchteling erkend. De commissaris-generaal voor de vluchtelingen, Dirk Van den Bulck, zei toen dat de perceptie heerste dat België er de place to be was, een beeld dat mede gesterkt werd door mensensmokkelaars. 

Nochtans is er geen oorlog aan de gang in Gaza. Vooral de “onmogelijkheid” om ze terug te sturen zou het probleem zijn. Toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) voerde een transitvisumplicht voor Palestijnen in, en startte een ontradingscampagne. Tegelijkertijd kwam er ook een quotum van zestig asielaanvragen per dag. Na het wegduwen van de N-VA uit de federale regering nam Maggie De Block de fakkel over en schafte ze de meeste van die beperkende maatregelen af. Tegelijkertijd stortte ze België opnieuw in een asielcrisis. Nu is de erkenningsgraad voor Palestijnen een stuk lager, maar ondertussen kennen ze de weg naar hier.

Minder dan 40% heeft recht op asiel

Van iedereen die asiel aanvraagt in België, heeft maar een kleine minderheid recht er op. In 2019 oordeelde het CGVS bij 36,9% van de eindbeslissingen dat de verzoeker daadwerkelijk bescherming nodig had. Het gaat in totaal om 5.117 beslissingen van toekenning van een beschermingsstatus voor 6.719 personen (inclusief minderjarige kinderen die hun ouders vergezellen). Vooral aan Syriërs, Afghanen, Turken, Irakezen en Eritreeërs werd bescherming verleend.

Er wordt ook meer en meer ‘asielshopping’ vastgesteld. Zo ziet men asielzoekers die in een andere Europese lidstaat uitgeprocedeerd zijn, het nog eens bij ons proberen. Vrij nieuw zijn ook mensen die in een ander land erkend zijn en hier nog eens een aanvraag indienen. De vluchtelingencommissaris heeft in december alleen 200 van dat soort dossiers verworpen. Er is ten slotte een stijging van het aantal ‘Dublindossiers’, dit zijn mensen die op basis van de Europese regels teruggestuurd moeten worden naar het eerste Europese land van registratie.

Minister van Asiel en Migratie Maggie De Block (Open VLD) heeft intussen maatregelen genomen tegen dergelijk onrechtmatig asielshoppen. Ze wil asielzoekers die blijven proberen aan de Dublinregel te ontsnappen, uitsluiten van het recht op bed, bad en brood in de opvangcentra. De vraag is wel of dat juridisch kan.

De lage graad van erkenning betekent dat een grotere groep asielzoekers geen recht op bescherming krijgt en in principe moet terugkeren naar hun land van oorsprong. Maar die terugkeer – slechts een op de vijf mensen met een uitwijzingsbevel vertrekt effectief – wordt amper afgedwongen in België. 

Achterstand toegenomen

In 2018 was het CGVS erin geslaagd de dossierachterstand bijna volledig weg te werken. Toen Maggie De Block de grenzen weer open zette, kwam er een forse stijging van het aantal verzoeken vanaf de tweede helft van 2018, waardoor de totale werkvoorraad van het CGVS – dit is het aantal asielaanvragen waarvoor het CGVS nog geen beslissing heeft genomen – gestaag toenam naar 10.362 asieldossiers. 6.162 van die dossiers zijn te beschouwen als achterstand, 4.200 dossiers als normale werkvoorraad.

Er is dus een te grote werkvoorraad en daardoor langere wachttijden voor personen die in de asielprocedure zitten. Daarom krijgt de CGVS nu extra middelen. In november besloot de overheid om 146 nieuwe medewerkers aan te nemen.

Het CGVS roept op voor een daadkrachtig asielbeleid, gebaseerd op een grondig inzicht in de complexe realiteit van de problematiek. Het wil een krachtdadig beleid van controle van illegale migratie, inclusief een effectief terugkeerbeleid en een globaal Europees asielbeleid.