Het etiket ‘historisch’ wordt te pas en te onpas op verschillende stembusslagen in binnen- en buitenland gekleefd. Toch valt er iets voor te zeggen om de verkiezingsoverwinning van de Conservatieve Britse premier Boris Johnson als dusdanig te bestempelen. De verkiezingen waren van die aard dat politicologen en commentatoren ze nog vele jaren zullen analyseren, becommentariëren en bediscussiëren.

De ‘Tories’ behaalden op 12 december een monsterzege, hun beste resultaat sinds 1987. De linkse oppositiepartij Labour behaalde dan weer het slechtste resultaat sinds 1935. Maar belangrijker nog: het politieke landschap in het Verenigd Koninkrijk is potentieel dooreengeschud voor de lange termijn. Zo zijn de ‘Tories’ erin geslaagd om een bres te slaan in de zogenaamde ‘rode muur’ in de Midlands en het noorden van Engeland.

De bres in de ‘rode muur’

Vele van dergelijke kiesdistricten huisvesten achtergestelde voormalige mijngemeenten. Een groot deel van de kiezers koestert daar nog altijd een grote wrok tegen Margaret Thatcher en de ‘Tories’. Traditioneel stemden dergelijke ‘constituencies’ voor Labour, maar tegelijkertijd stemden ze ook voor het verlaten van de Europese Unie in het Brexit-referendum.

Om die prestatie nog verder in historisch perspectief te plaatsen; de ‘Tories’ zijn er in geslaagd kiesdistricten te winnen die al meer dan honderd jaar Labour stemden. Zo wonnen de Conservatieven in Bolsover, het kiesdistrict van Labour-coryfee Dennis Skinner. Ook wonnen ze in Sedgefield, het kiesdistrict van de voormalige Labour-premier Tony Blair.

Corbyn kon niet winnen

Een deel van die verschuiving is de verdienste van Johnson, maar de zwakte van Jeremy Corbyn en het linkse ‘Corbynisme’ speelde ook een rol. Sinds Labour in de jaren 90 onder Blair opschoof naar het centrum, de ‘third way’ insloeg en zich herdoopte tot ‘New Labour’ steunt de partij op een alliantie van een uiteenlopend kiespubliek. Met de steun van kiezers uit de arbeidersklasse,  kiezers met een migratieachtergrond, immer linkse studenten en liberale centrumkiezers hertekende Blair het politieke landschap in het Verenigd Koninkrijk.

De vraag is of Corbyn überhaupt kon winnen. Met zijn uitgesproken en “radicale” – dixit Corbyn zelf – linkse recepten speelde de grijsaard de liberalere anti-Brexitkiezers kwijt. Deze kiezers liepen massaal over naar de ‘Lib Dems’. Die partij scoorde overigens veel beter dan hun zetelaantal in het Britse parlement doet vermoeden. Ook de kiezers uit de arbeidersklasse en het achtergestelde noorden van Engeland lustten Corbyn niet. Deze kiezers kozen massaal voor de Brexit, maar Corbyn – persoonlijk een EU-criticus – nam steeds een halfslachtige en vage positie in rond het thema, in een tevergeefse poging om beide kampen in zijn partij met elkaar te verzoenen.

Mogelijk net zo dodelijk voor Labour was het culturele of nationalistische element in het kiespubliek. Corbyn is vanuit zijn linkse ideologie vaak kritisch voor het vroegere Britse rijk, imperialisme, kolonialisme en het Westen in het algemeen. Dit uitte zich in het verleden in een ambigue of zelfs vriendschappelijke houding tegenover groeperingen als de IRA, Hamas of Hezbollah. Vele van de voormalige Labour-kiezers mogen dan wel een linkse – of sociale – inborst hebben, het zijn over het algemeen wel patriotten. Voor velen van hen zijn dergelijke vroegere stellingnames door Corbyn stuitend. Wat men ook over het Ierse zelfbeschikkingsrecht mag denken, voor delen van het beoogde kiespubliek is een al te vriendelijke houding tegenover de IRA politiek dodelijk. Wat bleef over van het eens zo brede kiespubliek van Labour? Migranten en radicale studenten en stedelingen.

Boris: “Get Brexit done”

Terwijl veel kiezers aangaven dat verkiezingsprogramma van Labour – dat de hemel op aarde beloofde – ‘overkill’ was, pakten de ‘Tories’ uit met een bescheiden manifest. Met een gevoelig verschil van klemtonen ten opzichte van de gangbare Conservatieve verkiezingsprogramma’s: meer sociale uitgaven, meer uitgaven in de gezondheidszorg en meer uitgaven aan politie en infrastructuur; en dat alles in een performante vrije markt.

Boris pakte – haast tot vervelens toe – uit met het verstaanbare en briljant eenvoudige mantra “get Brexit done”. Daarmee appelleerden de ‘Tories’ niet enkel aan de mensen die voor een exit uit de Europese Unie hebben gestemd, maar ook aan die ‘remainers’ die het eindeloze gedraal en gepalaver over de Brexit kotsbeu waren. Maar net zo belangrijk was het verhaal dat volgens Johnson na de Brexit geschreven zou worden. De Britse premier stelde de kiezers een positief, hoopvol en ambitieuze toekomst in het vooruitzicht.

‘One-Nation Tory’

Lukt het Johnson om deze nieuwe kiezers vast te houden bij de volgende verkiezingen? Volgens de premier zal zijn partij wel moeten veranderen door de toevloed aan steun van kiezers die niet tot de traditionele achterban behoren. “Je hebt ons misschien alleen je stem geleend, je ziet jezelf misschien niet als een natuurlijke Tory. En zoals ik denk dat ik elf jaar geleden tegen het volk van Londen heb gezegd toen ik werd verkozen in wat als een Labour-stad gezien werd, kan uw hand boven het stembiljet getrild hebben voordat u uw kruis in het conservatieve vakje zette”, zei Johnson op de avond van zijn overwinning.

Johnson schiep alvast hoge verwachtingen voor de komende jaren. Of hij die kan inlossen, zal de toekomst uitwijzen. Men doet er in ieder geval best aan hem niet te onderschatten. Hij werd keer op keer afgeschreven door zijn tegenstanders, maar slaagde er desalniettemin in vriend en vijand te verbazen. Zoals hij zelf al aangaf leek het ooit onwaarschijnlijk dat een Conservatief London zou leiden, toch lukte het de guitige en nonchalante, maar tegelijkertijd intelligente en ontzettend ambitieuze Johnson om het burgemeesterschap in de wacht te slepen.

Boris meet zichzelf vaak het etiket ‘One-Nation Tory’ aan. ‘One-Nation Conservatism’ is een conservatisme met een ‘sociaal gezicht’, dat teruggaat tot de legendarische 19e-eeuwse Conservatieve premier Benjamin Disraeli. Vermoedelijk ligt daar de toekomst van de Britse Conservatieve Partij.