Hoewel de netheid in Vlaamse steden – althans volgens Test-Aankoop – verbeterde, blijft de sluikafvalproblematiek in verschillende (migranten)wijken problematisch. Wat blijkt hiervan het gevolg te zijn? Verschillende steden als Gent en Brussel organiseren in die – veelal multiculturele – wijken spontaan extra ophaalbeurten voor clandestien afval. Ook stad Antwerpen neemt zonder melding sluikafval mee. Het is een vicieuze cirkel. Burgers deponeren illegaal hun grofvuil en ze weten dat wij het toch weghalen. Dus in plaats van naar het containerpark te gaan of een ophaling van grofvuil aan huis vast te leggen, gaan ze er terug opnieuw sluikstorten”, klinkt het bij de bevoegde diensten. De situatie voelt ook onrechtvaardig aan, want ‘brave’ buurten krijgen enkel de reguliere, betalende ophaaldiensten terwijl overtreders amper gestraft worden. Zij zijn immers “heel moeilijk om te vatten”.

Openbare netheid is en blijft een belangrijk thema, want de aanwezigheid van afval werkt buurtbewoners en passanten flink op de heupen. Ook meerdere BV’s zoals Stijn Meuris en Riadh Bahri hekelden het probleem afgelopen maanden. Nochtans oordeelde Test-Aankoop vorig jaar dat de Vlaamse steden nog nooit zo proper waren. Alleen Molenbeek, Schaarbeek en Anderlecht, drie Brusselse steden met een aanzienlijke migrantenpopulatie, scoorden ondermaats. Onderzoek van SCEPTR toont evenwel aan dat dit geen incidenteel geval is. Integendeel, verschillende steden organiseren – soms dagelijks – extra ‘ophaalbeurten’ in wijken met veel allochtone inwoners om te vermijden dat het de spuigaten oploopt.

Anonieme sluikstorter: “Ik doe waar ik zin in heb”

Een van de wijken waar sluikstorten veel overlast veroorzaakt, betreft de Brugse Poort-wijk in Gent. Zo getuigt ook Bea, werkzaam bij de plaatselijke Kringwinkel. “Het gebeurt regelmatig dat mensen hier afval voor onze deur storten. Veel kunnen we er niet aan doen. Kuisten wij het op, dan zouden we sluikstorten kunnen motiveren. Bovendien is het niet ons werk. We willen bruikbare kwaliteit recycleren, geen afval opruimen”, schetst ze de situatie tegenover SCEPTR.

Over kwaadwillige intenties wil Bea zich niet uitspreken, al herinnert ze zich wel een man die ze betrapte op sluikstorten. “Ik sprak hem er op aan en zei dat wat hij deed sluikstorten is en de winkel op andere tijdstippen wel open is. ‘Dat weet ik wel’, zei de man. Maar ik wil daar niet op wachten en ik ga doen waar ik zin heb’.” Naast het eigenlijke sluikstorten laat Ivago (de intercommunale verantwoordelijk voor afvalbeheer in Gent en omstreken) te lang op zich wachten. Zo duurt het soms twee tot drie dagen na de melding vooraleer de afvalophalingsdiensten het afval komen ophalen, luidt het nog.

Andere buurtbewoners bevestigen de overlast. Twee bezoekers van het Turkse café Tekin maken melding van dagelijkse stortingen. “Hier om de hoek lag er nog maar net afval, maar dat zijn ze daarnet komen ophalen. Dat wordt gedaan door een man die daar woont (wijst in een richting van huis andere kant straat, red.), een Belg dan nog!”, klinkt het. Ook de Kosovaarse eigenaar van een kapperszaak in de buurt onderlijnt de problematiek. “Ik maak geregeld sluikafval mee, al is het misschien aan het beteren. Maar hier wonen allerlei mensen van allerlei streken: uit Afrika, uit Marokko…”, klinkt het. De stielman maakt een verband met de bestaande cultuurverschillen. “In hun landen van afkomst doen ze hetzelfde: gewoon zaken op de straat gooien. Waarom zouden ze hier iets anders doen?”, vraagt hij zich retorisch af.

Foto: Een sluikstort in de Brugse Poort.
Foto: SCEPTR. Een sluikstort in de Gentse Brugse Poort.

De Turkse eigenaar ‘Café Tekin’ wijst dan weer in de richting van de kostprijs van de vuilniszakken. “Hier in Gent moet je zakken kopen van Ivago, die meer dan een euro per stuk kosten. Vermoedelijk is dat voor veel mensen een te grote kost”, redeneert hij tegenover SCEPTR. De stad levert volgens de eigenaar evenwel goed werk: “Daar ligt het niet aan. Ivago is hier elke dag om rommel op te ruimen”, klinkt het. Recent kondigde het stadsbestuur van Gent echter aan dat vuilniszakken duurder zullen worden en het containerpark ook meer betalend wordt, net als de ophaling van grof huisvuil.

(Lees verder onder de ingevoegde tweet.)

Informatieverschillen verklaren deels problemen rond afval en sluikstorten

De vraag waarom net in wijken met een grote(re) migrantenpopulatie meer gesluikstort wordt, valt niet eenvoudig te beantwoorden. Een studie van OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij) suggereert dat geslacht noch afkomst naar cultuur en/of thuistaal […] veel invloed [blijkt] uit te oefenen op afvalhoeveelheden. Dat is echter relatief: de overheidsdienst merkt wel een verschil op naarmate men geïnformeerd is over het functioneren van het afvalophalingssysteem. 

In hun landen van afkomst doen ze hetzelfde: gewoon zaken op de straat gooien. Waarom zouden ze hier iets anders doen?

De migrant die dus nog maar net in Vlaanderen is aangekomen, beschikt niet over de noodzakelijke informatie en bezondigt zich – bijgevolg – meer aan sluikstorten. Naast de verblijfsduur zijn er ook publicaties die erop lijken te wijzen dat er een generatieverschil bestaat. Allochtonen van de tweede generatie zouden meer geneigd zijn om afval te sorteren dan de eerste generatie.

Automatische ophaling “op basis van ervaring”

Bij Ivago merkte men de afgelopen jaren een daling, al steeg het sluikstorten vorig jaar opnieuw. Over een sluitende verklaring voor die stijging beschikt de intercommunale niet, al wijst woordvoerder Koen Van Caimere in twee richtingen. “Wat een rol kan spelen [is] dat we met meer ploegen sluikstort ophalen, zo [trekt] er ook in de namiddag een ploeg uit voor meldingen van de nacht hiervoor. Ten tweede is er ook een app waarbij meldingen kunnen binnenkomen”, klinkt het.

Initieel stelde Van Caimere tegenover SCEPTR dat de gewone ophaling voor iedereen dezelfde is en dat er slechts na klachten extra omhalingen worden uitgevoerd. Geconfronteerd met getuigenissen van buurtbewoners die dit tegenspreken, nuanceert Van Caimere zijn woorden. Zo merkt hij plaatsen aan “waar we heengaan zonder melding, op basis van ervaring; dat gaat dan om ‘hotspots’ zoals het havengebied, enkele plaatsen in de Brugse Poort enzoverder”. “We treden in hoofdzaak op na melding. Als er dagelijks gemeld word, gaan wij natuurlijk ook dagelijks. Er zijn plaatsen die geregeld aangedaan worden, die zogenaamde hotspots. Maar onze algemene aanpak van sluikstorten is op basis van meldingen”, klinkt het.

“Algemenere informatie”, zo stelt Van Caimere, “wordt geregeld voorgelegd [aan] de politie en [het] schepencollege op basis waarvan er acties worden ingesteld zoals camerabewaking en andere opsporingsacties. Tevens gaat de gemeenschapswacht regelmatig mee, die vaststellingen doet door vuilzakken open te maken. “De GAS-ambtenaar kan dan boetes uitspreken”, geeft Van Caimere nog mee.

(Lees verder onder de ingevoegde foto.)
Foto: SCEPTR. Een dreigende signalisatie op een bord waarschuwt sluikstorters in de Azuurstraat in Sint-Agatha-Berchem te Brussel.
Foto: SCEPTR. Een dreigende signalisatie op een bord waarschuwt sluikstorters in de Azuurstraat in Sint-Agatha-Berchem te Brussel.

Bestuur Gent ontkent beweringen Ivago

In totaal kwamen er in 2018 23.625 meldingen van sluikstorten binnen, zo weet Het Laatste Nieuws. Opvallend: er werden ‘maar’ 242 processen-verbaal en 453 GAS-boetes opgesteld. Dat de verhouding tussen het aantal overtredingen en straffen laag is, beaamt de woordvoerder van Gents schepen voor Openbare Netheid Bram Van Braeckevelt (Groen). Maar, zo geeft hij aan, “het is heel moeilijk om mensen te vatten”. “We hebben ook die camera’s en we doen veel dingen. Maar het is niet evident om mensen te betrappen. Momenteel zijn er drie methodes: [op] heterdaad betrappen door politieagenten in burger, camerabewaking en [het] doorzoeken van sluikafval. We zullen in voorjaar van 2020 nagaan of ze onze inspanningen met betrekking tot dit verhogen”.

Opvallend echter: Spontane omhalingen vinden volgens de woordvoerder van Van Braeckevelt niet plaats. Dit spreekt de beweringen van Ivago tegen. “We hebben inderdaad hotspots, zoals aangegeven door Ivago, maar die zijn gebaseerd op basis van meldingen. Die worden aangedaan in een omhaalroute, maar dat is steeds op basis van een melding”, klinkt het nog.

Illegaal afval geen uniek ‘Gents’ probleem: Brussel en Antwerpen worstelen evenzeer ermee

Overmatig sluikstorten in migrantenwijken is niet louter een Gents probleem. Ook in Antwerpen is men met de problematiek bekend. Wel daalt de frequentie in tegenstelling tot in Gent, zo blijkt uit cijfers van bevoegd schepen Fons Duchateau (N-VA), de tonnage van het sluikstort. Extra afvalomhalingen in hotspots, zoals bijvoorbeeld ‘wijk 2060’, worden in Antwerpen niet uitgevoerd, maar “wel is het zo dat onze mensen de opdracht krijgen om sluikstort dat ze tegenkomen bij ophaling restafval of bij lediging papiermanden automatisch mee te nemen”, reageert Michael Lescroart, de woordvoerder van Duchateau tegenover SCEPTR.

Volgens de woordvoerder van Duchateau zet de Antwerpse stad sterk in op properheid. Zo haalt men sluikstort waarvan men een melding krijgt binnen de twee werkdagen op. Daarnaast “is er met 53,2 voltijdse medewerkers die sluikstort ophalen een grote personeelsinzet (naast de 546 voltijdse medewerkers die zwerfvuil ophalen) en [zet de stad] communicatief ook steeds meer in op het verminderen van afval in de stad”. Ook zal vanaf dit jaar volgens Lescroart het aantal boetes “fors stijgen door inzet van gerichte acties en camerabeelden”. Recent werkt men ook aan alternatieve sancties in de vorm van bijzondere taakstraffen. Duchateau wil dat wie betrapt wordt in Antwerpen op sluikstorten, zijn of haar hele straat moet opkuisen.

(Lees verder onder de Facebookpost.)

‪Propere straten voor de Antwerpenaar. We gooien er mensen en middelen tegen aan, maar we hebben uw hulp nodig! https://atv.be/nieuws/wie-betrapt-wordt-op-sluikstorten-moet-zelf-de-straat-schoonmaken-86725‬

Publiée par Fons Duchateau sur Samedi 19 octobre 2019

In Brussel blijven de tonnages sluikstort volgens afvalophalingsdienst ‘Net.Brussel’ dan weer stabiel. Sluikstorten vindt volgens de woordvoerder van Net.Brussel vooral plaats bij glasbollen en “geïsoleerde plaatsen (zoals blinde muren, bouwterreinen, verlaten gebouwen…) [en] plaatsen waar weinig of geen sociale controle is”. De ploegen van Net.Brussel “komen tussen op basis van meldingen, maar ook op routinematige basis”.

Een lijst van deze ‘hotspots’ kon men niet bezorgen aangezien ditonverantwoordelijke burgers [zou] kunnen aanzetten om zich juist naar deze plaatsen te begeven om zich daar van hun omvangrijke voorwerpen te ontdoen”, zo luidt het. Het is een vicieuze cirkel. Burgers deponeren illegaal hun grofvuil en ze weten dat wij het toch weghalen. Dus in plaats van naar het containerpark (Recypark, red.) te gaan of een ophaling van grofvuil aan huis vast te leggen, gaan ze er terug opnieuw sluikstorten.”