Critici van reddingsoperaties van migranten op zee door NGO’s opperen vaak dat dergelijke maatregelen meer kwaad dan goed doen. Een nieuwe studie lijkt hen gelijk te geven. Wat blijkt? Meer reddingsoperaties leiden tot meer overtochten op goedkopere boten en bijgevolg tot meer doden.

Enkele zware scheepsrampen van migrantenboten – zoals die voor de kust van Lampedusa in oktober 2013, waarbij meer dan 360 mensen het leven lieten – vormden een impuls voor het opzetten van reddingsoperaties in de Middellandse Zee.

Gouden handel voor mensensmokkelaars

Terwijl velen aan de linkerzijde vinden dat de Europese regeringen een morele plicht hebben om hulp te bieden aan overstekende migranten op zee, luidt de kritiek vaak dat dergelijke maatregelen meer kwaad dan goed doen. De illegale immigratie is een gouden handel voor mensensmokkelaars en NGO’s zijn veelal medeplichtig, klinkt het. Zo sloot de voormalige rechtsnationalistische Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini (Lega) de Italiaanse havens voor NGO’s zoals Open Arms en Ocean Viking. 

Een nieuwe studie lijkt critici van de acties op zee zoals Salvini of de voormalige Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) gelijk te geven. De vooraanstaande econoom Giovanni Mastrobuoni onderzocht samen met Claudio Deiana en Vikram Maheshri hoe mensensmokkelaars hun gedrag veranderen als reactie op de hulpacties in de Middellandse Zee.

Meer overtochten, minder veilige boten en meer doden op zee

Wat blijkt? Wanneer mensensmokkelaars verwachten dat er een grotere kans is dat de migranten gered worden, maken ze gebruik van goedkopere en minder veilige boten. Dat leidt op zijn beurt tot meer overtochten. Hierdoor is het voor de redders onmogelijk om het aantal doden te verminderen.

Voor het onderzoek bouwden de onderzoekers een databank waarbij men voor de jaren 2009-2017 de toestand op zee vergeleek met het aantal illegale immigranten dat in Italië aankwam, het aantal doden in de Middellandse Zee en logboeken van reddingsactiviteiten. Voor de jaren 2013-2017 gebruikte men ook informatie over de soort boten die gebruikt werden.

Daaruit blijkt zodra men reddingsoperaties begon uit te voeren, het aantal overtochten sneller daalde tijdens stormachtig weer. Dit zou suggereren dat men overschakelde naar goedkopere boten die niet kunnen varen bij slecht weer. De latere gegevens – vanaf 2013 – over de bootsoort bevestigen bovendien het gebruik van goedkopere vaartuigen.