Op 25 oktober laatstleden raakte bekend dat Crelan AXA Bank overneemt. Met deze transactie wordt het voormalige Landbouwkrediet in één klap de vijfde grootste bank van het land, na de vier klassieke grootbanken (BNP Paribas, KBC, ING en Belfius). De paringsdans was al een tijdje aan de gang en experten zien vele economische redenen waarom de deal waarde zou creëren voor de coöperanten van Crelan.

De kredietcrisis van ruim tien jaar geleden laat nog steeds sporen na in de banksector. Denk maar aan de nationalisering van Belfius. Maar ook de lage rente van de Europese Centrale Bank (ECB) dwingt banken na te denken over hun toekomst. Het klassieke zakenmodel – het omzetten van spaargeld naar kredieten – volstaat niet meer om de aandeelhouders van banken te plezieren. De rentemarge is eenvoudigweg te klein geworden. Economen verwachten dat we ook de komende vijf jaar met die lage rente opgezadeld zullen blijven.

Een moeilijke toekomst voor kleine banken

Op structureel vlak kampen banken met de digitalisering van de sector. Kantoren belanden op de schop omdat men op het hoofdkantoor oordeelt dat deze niet langer nodig zijn in een wereld waarin de consument meer en meer via zijn computer of slimme telefoon bankiert. Tevens voelen banken de druk van jonge technologiebedrijven die geen kantorennetwerk nodig hebben, maar zich via het wereldwijde web rechtstreeks tot de vaak jonge spaarder of belegger richten. De loketbediende verdwijnt zo naar de achtergrond terwijl aanzienlijke investeringen in informatica en aanwervingen van IT-experts zich opdringen. Enkel grootbanken lijken deze trend zonder problemen te kunnen volgen.

Subtoppers als Crelan en AXA kampen immers met een (te) ruim kantorennetwerk, een te beperkte hoeveelheid spaargeld en een onvoldoende digitaal aanbod volgens recent onderzoek van D-Rating. Enkel onderlinge samenwerking of een heuse overname leek voor beide nog een uitweg. Uiteindelijk bleek voor de Franse AXA-groep de link met de Belgische bancaire markt onvoldoende sterk om het zeil naar zich toe te trekken. Met de strategische focus terug te leggen op haar Franse thuismarkt en meer bepaald in verzekeringen, lag AXA Bank te grabbel. De restanten van de Antwerpse Ippa en An-Hyp komen zo in de schoot terecht van Crelan, het vroegere Landbouwkrediet. In ruil neemt AXA de verzekeringspoot van Crelan (Crelan Insurance) over en een kleine participatie in de nieuwe fusiebank.

Eind 2018 telden beide banken ongeveer 600 kantoren, 1000 werknemers, 900.000 klanten en een balanstotaal van 20-25 miljard euro. Door de fusie hijst Crelan zich boven Argenta met ongeveer 8% van de Belgische spaardeposito’s. Wie een blik werpt op het nieuwe kantorennet ziet meteen opportuniteiten. Zo is er dus de gebrekkige digitalisering, waarbij Crelan troosteloos onderaan bengelt. De integratie van de beide IT-systemen staat sowieso op de agenda, maar bijkomende innovatie en investeringen zullen nodig zijn om de afstand te dichten met de top.

Daarnaast is er de nodige ruimte om te besparen op de huidige kostenstructuur. Dringend tijd gezien beide banken in vergelijking met de grootbanken een eerder beperkte winstmarge kunnen voorleggen. De nu in totaal 1.141 nieuwe Crelan-kantoren liggen een pak hoger dan de 600-700 kantoren waarover de grootbanken beschikken. Bovendien ligt 30% van de kantoren van Crelan en AXA op minder dan 500 meter van elkaar. Een nieuw sociaal bloedbad dreigt in een sector die de voorbije jaren al met grote ontslagrondes te maken kreeg.

(Lees verder onder de tweet.)

Lessen financiële crisis vergeten?

Fedafin, de beroepsfederatie van zelfstandige bankagenten waarschuwt nochtans. In Trends van 10 oktober 2019 verwijt ze bankdirecties te veel op korte termijn denken. De apps brengen weinig of geen extra klanten aan, maar kosten wel veel geld. Bovendien is de vraag of de jonge klant die enkel bankiert via het web wel voldoende binding heeft met zijn bank. Fedafin verwijst naar studies dat klanten vragen naar eenvoud, vlotte interactie en betrouwbare informatie. De klant begrijpt dat een bankagent zich geen slecht financieel advies kan veroorloven, gezien hij tussen zijn klanten werkt en leeft. Om die reden blijkt uit een studie van adviesbureau PwC dat klanten hun bankagent in grote mate vertrouwen. Kosten zijn daarbij van ondergeschikt belang. Wel kan de technologie het profiel van de dienstverlening wijzigen: niet langer uitvoerend, maar meer gespecialiseerd advies.

De toekomst zal uitwijzen hoezeer dit pleidooi voor de kantoorhouder in dovemansoren zal vallen bij de directie van Crelan. Positief is wel dat het beslissingscentrum van de fusiebank in ons land blijft. Samen met Argenta, KBC en Belfius blijft zo twee derde van de zes grootste banken “in eigen handen”. Anderzijds zien we door de schaalvergroting dat de lessen van de financiële crisis stilaan worden vergeten. Prominente economen als Ivan Van de Cloot en Geert Noels waarschuwden eerder al voor de gevaren van grote banken, die vaker roekeloos handelen en die de belastingbetaler in geval van faillissement dient te redden. Hopelijk blijven we daarvan nog een tijd gespaard…