De ooit oppermachtige christendemocratie kraakte afgelopen verkiezingen in haar voegen. Kandidaat-voorzitter Sammy Mahdi heeft evenwel een oplossing. “Onze partij moet christendemocratischer worden”, vertelt hij in een gesprek over de ideologie van zijn partij tegenover SCEPTR. Maar wat bekent dat?

Na de forse verkiezingsnederlaag – de christendemocraten verloren zo’n kwart van hun kiezers – werd er een interne werkgroep opgericht: de ‘twaalf apostelen’. In een lijvig rapport leveren de twaalf partijleden forse kritiek op de kopstukken, communicatie en structuren. Over de ideologische component van CD&V was men relatief mild. “Het rapport legde vooral de focus op hoe de partij structureel op de rails moet worden gebracht. Vooral onderwerpen zoals het personeelsbeleid, de ledenwerving en de samenwerking tussen verschillende cellen (Kamerfractie, partijhoofdkwartier…) werden besproken”, vertelt Mahdi.

SCEPTR: Veel inhoudelijke kritiek bevatte het rapport van de twaalf apostelen niet.

Sammy Mahdi: Inderdaad en dat is zelfs een goede zaak. Zo is het niet de taak van de twaalf apostelen om eenzijdig te bepalen welke koers CD&V de komende jaren moet gaan varen. Voor die taak bestaan er onder meer ledencongressen, waar onze leden worden geconsulteerd en de studiedienst met een aantal uitgewerkte voorstellen komt.

Is het rapport gedragen? Wil de partijtop daadwerkelijk aan de slag met de aanbevelingen?

Zo’n 3.500 leden vulden de onlinebevraging in. Daarnaast gaven veel lokale afdelingen hun mening over de werking van de partij en werden er momenten georganiseerd waarin de leden konden meedenken. Persoonlijk was ik echt onder de indruk van de kennis die bij de lokale basis aanwezig is. De wil om het anders aan te pakken is absoluut aanwezig.

Politici kunnen niet vertrekken vanuit een wit blad, daar de perfecte samenleving op uittekenen en verwachten dat iedereen dat zomaar overneemt.

Moet er iets fundamenteel aan de ideologie veranderen?

Onze partij moet christendemocratischer worden. In het beleid dat we voerden sijpelde onze ideologie niet voldoende door…

Kan u dat eens concreet maken?

In principe staan christendemocraten voor een beperkte overheid: wij geloven dat het middenveld, gemeenschappen en families hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. Dat is niet hetzelfde als het liberalisme. Liberalen pleiten voor een kille samenleving waarin iedereen aan zijn eigen lot wordt overgelaten en zijn eigen plan maar moet trekken. Liberalen geloven ook nog eens in een maakbare samenleving, denk maar aan de snel-Belgwet van paars. Wij geloven dat mensen emotionele wezens zijn die evoluties organisch en begeleid ondergaan, waarbij cultuur en traditie een rol spelen. Vandaar het belang van degelijke integratie. Het verschil met conservatieven is hoofdzakelijk de sociale component. Met Rerum Novarum in het achterhoofd moeten we de zwaksten beschermen. In de eerste plaats door menselijke solidariteit. In een tweede orde door de overheid. Die insteek sijpelde te weinig door. Af en toe kwamen we te betuttelend over.

(Lees verder onder de ingevoegde tweet.)

Moet CD&V de ‘C’ behouden?

Die ‘C’ is, net omdat ik veel waarde hecht aan de ideologie, voor mij van fundamenteel belang. Wel is de eigenlijke naam van secundair belang. Zonder ‘C’ was het resultaat niet beter of slechter geweest. Wel moet die ‘C’ echt in onze beleidsvisie doorsijpelen en zichtbaar maken hoe we de samenleving willen vormgeven. Zijn we gewoon maar een ‘centrumpartij’, dan staan we nergens voor. Dan zijn we afhankelijk van wie er links en rechts van ons staat.

Liep het daar niet mis?

Van zodra je iets doorduwt, dan heeft dat een averechts effect en keren mensen zich tegen hetgeen ‘de politiek’ opdringt.

Ja, we werden, net zoals de andere traditionele partijen, een consensuspartij. Dat is niet onlogisch omdat we in een verzuilde samenleving op zoek gingen naar een centrum waar we iedereen konden overtuigen. We hadden ons verenigingsleven en moesten geen beroep doen op onze ideologie om de kiezer te overtuigen. Vandaag, met de versplintering van het middenveld, zijn de rollen omgedraaid. Nu moeten we ons rechtstreeks tot de kiezer wenden.

In De Afspraak op Vrijdag raakte u ook het conservatisme aan. Staat die mensvisie, die aan begrenzingen waarde hecht, niet haaks op wat CD&V de afgelopen tijd verkondigde?

Begrenzingen zou ik niet gebruiken. De christendemocratie en het conservatisme vertrekken vanuit de idee dat de mens geen rationeel wezen is, dat hij niet maakbaar is. Dat politici dus niet kunnen vertrekken vanuit een wit blad, daar de perfecte samenleving op uittekenen en verwachten dat iedereen dat zomaar overneemt. Mensen zijn – in mijn wereldbeeld – emotionele wezens die waarde hechten aan de cultuur en tradities die ze met zich meedragen. Daarom hebben we af en toe debatten over zaken die, puur rationeel, absurd lijken – zoals over Sinterklaas – maar door onze geschiedenis toch gevoelig liggen.

Iets concreter, hoe kijkt u bijvoorbeeld naar zaken zoals polyamorie? Moet de wet dergelijke samenlevingsvormen erkennen?

Persoonlijk blijf ik denken dat er niets mooiers is dan verbonden te zijn met één partner. Het vergt heel wat kwetsbaarheid van een mens om je lot voor een stuk in handen te leggen van een ander. Net dat maakt het in mijn ogen zo mooi. Ik maak me soms wel zorgen over de vluchtige of gedeelde relaties die mensen ontwikkelen. Indien iemand zich gelukkiger voelt in een polyamoureuze relatie, dan is dat zo. Maar persoonlijk ben ik op dat vlak toch wat traditioneler.

Hoe kijkt u dan naar zulke verandering?

Conservatieven en christendemocraten zijn niet tegen verandering, maar begeleiden deze. ‘Begeleiden’ is iets fundamenteel anders dan ‘doorduwen’. Van zodra men daarvoor kiest en iets doorduwt, dan heeft dat een averechts effect en keren mensen zich tegen hetgeen ‘de politiek’ opdringt.

Als ik het zo mag samenvatten: CD&V moet opkomen voor de gewortelde Vlaming. De mens die is ingebed in zijn familie en zijn lokale gemeenschap?

Christendemocraten moeten opkomen voor iedere mens en de ontmenselijking op niveau van het beleid ook durven bestrijden. Maar we verwachten effectief van iedere Vlaming dat er binnen een meerlagige identiteit ook een gedeelde Vlaamse moet bestaan die inclusief is.

Zijn CD&V’ers dat niet uit het oog verloren? Is uw partij de voeling met ‘de gewone man’ niet kwijt?

De reden dat we het op lokaal niveau heel goed doen, is dat onze mensen daar weten waar de man in de straat van wakker ligt. Op natio­naal niveau laten we soms nog steken vallen. Dat heeft vol­gens mij te maken met het gegeven dat onze relatie met het middenveld niet meer is zoals ze behoort te zijn. Vandaag luisteren we naar sommige voorstellen van de middenveldor­ganisaties en denken we als chris­tendemocraten: “wat een middenveldorganisatie zegt, is per definitie een goed gezagsargument.” Nochtans bewijzen alle fiscale koterijen in ons land dat we het afkopen van good­will bij bepaalde organisaties niet zomaar in beleid kunnen transpo­neren. Wat niet betekent dat we niet meer naar het middenveld moeten luisteren, integendeel. We zouden veel vaker met elkaar moeten spreken.

Is er ook geen kloof tussen enerzijds de top van die middenveldorganisaties, zoals het ACV, en de basis? De gemiddelde vakbondsmilitant denkt, althans die indruk heb ik, lichtjes anders over migratie dan de top.

Kiezers zijn minder volgzaam geworden en gaan niet meer automatisch mee met de zuil. Mijn grootouders bijvoorbeeld konden geweldig klagen over het beleid van de christelijke zuil, maar gingen daarom nog niet op een andere partij stemmen. Vandaag is de kiezer volatieler. Hij kan vakbondsafgevaardigde zijn voor het ABVV en voor het Vlaams Belang stemmen. Dat is, zonder evenwel de populistische toer op te gaan, iets waar we rekening mee zullen moeten houden. Waar ik mij wel aan stoor – bij alle politieke partijen – is dat de mening van het volk plots het sterkste argument is. Net de politiek – en niet het volk – moet de mensen kunnen overtuigen. Vandaag lijkt het erop alsof de burger een bepaalde visie ontwikkelt en partijen die maar moeten overnemen.

Iets anders: bent u jaloers op Sebastian Kurz?

Ik ben niet snel jaloers, maar put wel inspiratie uit een aantal mensen, gaande van hoe Bart De Wever met zijn ideologie omgaat tot het vuur van Raoul Hedebouw. Jaloersheid is evenwel geen goede eigenschap voor een christendemocraat. (lacht)

Mag CD&V zich dan wat meer laten inspireren door de ÖVP?

De assertiviteit van de Oostenrijkse christendemocraten mag ons zeker inspireren, het beleid niet altijd. Kurz loopt, althans dat gevoel heb ik, de populisten te veel achterna, terwijl dat niet noodzakelijk is.

Langs de andere kant: hij heeft wel succes?

Als succes de enige reden zou zijn waarom ik aan politiek doe, dan hoeft het voor mij niet. Misschien betekent dit de kortste carrière, maar ik ben ervan overtuigd dat, op basis van de recepten van mijn ideologie, ik successen kan boeken.

Ik weet niet of elk idee dat Hendrik lanceert even christendemocratisch is.

Is CD&V na Leterme niet te veel naar links opgeschoven?

De afgelopen regeerperiode zaten we met twee liberale partijen in de regering, iets wat ons socio-economisch parten speelde. In tegenstelling tot de liberalen is voor CD&V de sociale component, denken aan de zwakste in de samenleving, fundamenteel. Af en toe legden we te veel accenten zonder het gehele verhaal te vertellen. In de toekomst moeten we niet alleen punten en komma’s vertellen, maar iedere keer vertrekken vanuit ons eigen verhaal.

Bij het migratiedebat heeft CD&V toch vooral tegengewicht geboden aan toenmalig N-VA-staatssecretaris Theo Francken?

(fors) CD&V verdedigde de mogelijkheid om mensen – in afwachting van hun repatriëring – tijdelijk vast te zetten, pleitte voor een nieuw migratiewetboek en heeft de woonstbetredingswet op tafel gelegd. Dat zijn geen ‘linkse’ voorstellen, laat staan een pleidooi voor een opengrenzenbeleid. Wel leggen christendemocraten daarnaast menselijke accenten. Mensen blijven mensen, geen cijfers.

Waarom deelde de gemiddelde Vlaming, met betrekking tot migratie, CD&V dan toch ter linkerzijde in?

Binnen onze partij vertrekken we te weinig vanuit de waaromvraag en focussen we te hard op één element, waar we het dan voortdurend over hebben. In de toekomst moeten we ons volledige verhaal vertellen. Het moet duidelijk worden dat onze visie ervoor zorgt dat migratie op een ordelijke manier wordt afgewikkeld. Uiteindelijk vragen mensen geen mensonwaardig beleid, maar wel zekerheid over de toekomst van hun land.

Ter afronding: wie is, in een ideale wereld, de voorzitter van CD&V (dit interview vond plaats op maandag 7 oktober voor Mahdi zijn kandidatuur formeel indiende, n.v.d.r)?

Die man of vrouw heeft een combinatie van eigenschappen nodig. Hij moet in staat zijn om offensief ons verhaal te brengen, mensen beter uit te spelen en de christendemocratie aantrekkelijker te maken…

Dat kunnen veel mensen zijn. Bijvoorbeeld Hendrik Bogaert?

Ik weet niet of elk idee dat Hendrik lanceert even christendemocratisch is. Er zijn veel facetten belangrijk en we mogen niet vergeten dat een voorzitter alleen CD&V niet terug naar de dertig procent zal brengen. Voor zover de perfectie volstaat: er zijn heel veel zaken die een voorzitter moet kunnen afvinken.

Droomt u er, opnieuw in een ideale wereld, van om voorzitter te worden?

Drie jaar geleden, toen ik voorzitter van Jong CD&V werd, formuleerde ik die droom. Zo draag ik de christendemocratie een warm hart toe en ben ik graag bezig met de richting van mijn ideologie. Dus of ik dat ooit graag zou willen doen? Daar kan ik alleen maar volmondig ja op antwoorden.

En zou u het volgend jaar graag doen?

(lacht) Dat hangt van verschillende factoren af. In een partij moet iedereen op de best mogelijke manier worden uitgespeeld. Zo hebben we spitsen, verdedigers en middenvelders nodig. Welke plaats ik op dat veld zal innemen, dat zal ik de komende uren en dagen uitmaken. In ieder geval wil ik mee op het veld staan en doelpunten scoren.

Dit interview verscheen eerder de week ook in ‘t Pallieterke.