Sensationele berichtgeving in De Morgen vandaag. “Belgisch leger vertrouwt gps niet en traint opnieuw volop met kaart en kompas”, luidt de kop in de linkse krant. Dit als gevolg van de zogenaamde ‘hybride oorlogsvoering’ vanwege Rusland die allerlei onconventionele verstoringstechnieken gebruikt. Klopt dat echter wel? Navraag leert dat het Belgisch leger, net als de meeste Westerse krijgsmachten, nooit is gestopt met het analoge gebruik van een landkaart en een kompas. “Ik vergelijk dat graag met mijn papa, die heeft naast zijn gps ook altijd kaarten in de wagen”, zo klinkt het bij op de communicatiedivisie van Defensie.

“Alle Westerse legers gebruiken gps voor hun navigatie. Maar dat houdt ook risico’s in”, vertelt een Belgische ‘militaire bron’ in De Morgen. “Je wordt op die manier heel afhankelijk van één technologisch systeem. Een systeem dat bovendien kwetsbaar is.” En na Russische sabotage heeft dit als zogezegd gevolg: “Belgische militairen moeten weer volop met kaart en kompas trainen. Niet uit nostalgie, maar uit noodzaak: de legerleiding is bezorgd over de kwetsbaarheid van gps-toestellen”, zo staat in de inleiding van het DM-artikel. Vorig jaar bemoeilijkten Russische gps-verstoorders immers NAVO-operatie ‘Trident Juncture’ in Noorwegen waar ook het Belgisch leger aan deelnam.

Het De Morgen-artikel werd deze ochtend door tal van andere kranten opgepikt zoals Het Nieuwsblad. Alleen, de Belgische krijgsmacht is helemaal niet ‘herbegonnen’ met het werken met kaart en kompas: het is er nooit mee gestopt.

Belgisch leger: “Natuurlijk zijn we steeds blijven werken met kaart en kompas”

“Natuurlijk zijn we steeds blijven werken met kaart en kompas”, zo zegt Defensie-woordvoerder Laetitia Gérard aan SCEPTR. “Ik ben ook militair, we krijgen dat d’office aangeboden in onze opleidingen. We hebben natuurlijk ook gps, maar ik vergelijk dat steeds met mijn papa. Hij heeft een gps in zijn wagen, maar ook altijd wat kaarten voor als zijn gps-toestel het laat afweten. Bij defensie is het altijd zo geweest dat onze soldaten met kaart en kompas moeten werken. Want in het geval van storing is het het enige middel waarvan we zeker zijn dat het zal werken. Technologie kan het altijd laten afweten.”

Gérard bevestigt verder dat in elk Westers leger men werkt met gps, maar ook opgeleid wordt met kaart en kompas. De militaire woordvoerster kan dan ook “niet direct zeggen waar De Morgen haar assumptie heeft gehaald“. De verslaggeving van De Morgen bericht dus wel correct over recente Russische sabotage, maar de bewering dat “Belgische militairen […] weer volop met kaart en kompas [moeten] trainen” is misleidend.

‘Hybride oorlogsvoering’

Bovendien spreekt het De Morgen-artikel over ‘hybride oorlogsvoering’. “Rusland heeft zich het afgelopen decennium steeds meer toegelegd op zogenaamde hybride oorlogsvoering”, staat er te lezen. “President Vladimir Poetin voert oorlog met het Westen, maar niet door zijn tanks erop uit te sturen. Wel via onrechtstreekse interventies, geheime operaties, chantage, grote cyberaanvallen, desinformatie en misleiding.”

Die laatste zin klopt wel, maar de term ‘hybride oorlog’ wordt veelal in de verkeerde context gebruikt, ook hier. De term is recent in populariteit gebracht door de Russische generaal Valery Gerasimov, in een artikel in de Russische pers uit 2013. Daarin beschrijft hij het huidige tijdperk als geen duidelijke grenzen hebbende tussen oorlog (waarbij krijgsmachten worden ingezet) en vrede (waarbij politieke en economische middelen worden ingezet). Vandaar: hybride oorlog is zoals vloeibaarheid een toestand is tussen gasvorm en vaste vorm. “Hybride oorlogsvoering verwijst naar een toestand tussen oorlog en vrede, en niet zozeer naar een specifieke strategie of tactiek”, verklaart ook militair analist Sim Tack, actief bij inlichtingenbedrijf Stratfor en Force Analysis.

Bij hybride oorlog worden dus zowel politieke, economische, technologische of informatieve middelen gebruikt als krijgsmachten. Het verstoren van GPS-signalen valt daar dus ook onder, maar dat soort gebruiken zijn veeleer het gevolg van de ‘hybride’ huidige toestand tussen oorlog en vrede en zijn dus niet hybride oorlog op zich. Bovendien zet Rusland in Oekraïne ook conventionele legermiddelen zoals tanks in, zij het op clandestiene wijze.

“De notie dat de Russen een of andere nieuwe oorlogsvorm hebben ontdekt, is verkeerd”, vertelde ook Rusland-expert Mark Galeotti eerder dit jaar in The New York Times. “Het is veeleer Rusland die probeert om te gaan met de moderne wereld.” Sterker, ‘hybride oorlog’ is al lang een Westerse militaire term, zeker in de context van anti-terrorisme, en verscheen zelfs al in een paper uit 2005 van generaal-op-rust James Mattis, tevens voormalig Amerikaans defensieminister.

Het artikel in De Morgen is dus grotendeels onwaar.