Ooit, ten tijde van de verzuiling, waren spectaculaire nederlagen of overwinningen zeldzaam. Hoewel kiezers verschillende keuzes hadden, bleven ze over het algemeen binnen ‘de zuil’. Die tijd is definitief voorbij. Zo stemde volgens een onderzoek van de Universiteit Antwerpen, de KU Leuven en de UCL in Louvain-la-Neuve een op drie in 2019 anders dan in 2014. “De kiezers zijn volwassen geworden. Nu gaan ze écht stemmen”, laat Patrick Van Erkel (UA) optekenen tegenover VRT NWS.

Door het verdwijnen van de verzuiling zijn volgens Van Erkel kiezers echt beginnen te kiezen. “De meesten hebben een partij of twee, drie in gedachten waarop ze kunnen stemmen. En daaruit kiezen ze dan op basis van de prestaties van de partijen of de leidersfiguur ervan”, stelt Patrick Van Erkel (UA).

Concreet kwam dit neer op een afstraffing van de drie traditionele partijen en de Vlaams-nationalisten van de N-VA. De grote winnaar? Het Vlaams Belang. Ongeveer een derde van de Vlaams Belang-kiezers maakte de overstap van N-VA naar Vlaams Belang. Verder leverde CD&V (4,3 procent) en Open Vld (4 procent) kiezers aan de rechts-nationalisten. Een ander recept voor de overwinning van het Vlaams Belang? Kiezers bijhouden. Bijna 90 procent van de kiezers die in 2014 voor de rechts-nationalisten stemde, bleef bij het Vlaams Belang.

Verlies N-VA lag voor campagne al vast

De overwinning van het Vlaams Belang lag voor de verkiezingen al vast. Zo wist 70 procent van de kiezers die Bart De Wever en co vaarwel zeiden, al voor de campagne dat ze niet op de N-VA zouden stemmen. De reden? Migratie. “Toen had je de discussie over Marrakech en de zaak-Kucam”, stelt onderzoeker Jonas Lefevere.

Voor Groen was de campagne wel belangrijk, zij het in negatieve zin. Zo stemde een derde van de kiezers die voor de campagne waren gewonnen voor de ‘groene golf’, uiteindelijk niet voor de partij van Meyrem Almaci en co. Dat verlies konden de ecologisten – met een instroom van ‘maar’ 18,5 procent – niet compenseren. Hoewel de studie alleen maar over de bewegingen van de kiezers gaat en geen verklaringen aanreikt, kan er met betrekking tot Groen wel worden verwezen naar de wazige communicatie over onder meer de bedrijfswagens.