Worden de confederale plannen van de N-VA werkelijkheid, dan zouden Wallonië en Brussel – zonder beduidende solidariteitstoeslag – financieel leegbloeden. “Als je de belastingbevoegdheid zo goed als volledig bij de deelstaten legt, dan zijn Wallonië en Brussel gewoon failliet. Als je er toch voor kiest, dan zijn er jarenlange solidariteitsmechanismen nodig”, stelt professor overheidsfinanciën Herman Matthijs (VUB en UGent) in Trends.

Sinds de zesde staatshervorming kunnen de deelstaten hun eigen belastingen innen via bijvoorbeeld de opcentiemen bij de personenbelasting. De achterliggende gedachte? Responsabilisering. Deelstaten die een prudent economisch beleid voeren krijgen, in de vorm van meer fiscale inkomsten, een beloning. De uitwerking van deze principes verliep evenwel niet van een leien dakje.

Hoewel de opcentiemen resulteren in meer fiscale autonomie, blijven de deelstaten in ruime mate afhankelijk van de federale overheid. Voert het centrale niveau bijvoorbeeld een belastingverlaging door, dan krijgen de deelstaten – bij ongewijzigd beleid – minder middelen binnen. Daarnaast kregen de deelstaten bij de zesde staatshervorming wel nieuwe bevoegdheden van de federale staat maar niet alle accessoire middelen. Het resultaat? Hoewel de fiscale autonomie van Vlaanderen (gemeenschap en gewest) toenam van 20,3 naar 34,2 procent blijft de deelstaat afhankelijk van het federale niveau, moet het een federale ‘besparing’ betalen en verloopt de financiering van de staatsorganen alles behalve transparant.

Confederalisme als oplossing?

In de aanloop naar de nationale verkiezingen roert N-VA opnieuw de confederale trom. De insteek? Verplaats het fiscale zwaartepunt naar de regio’s. Op die manier worden de deelstaten – die het merendeel van de overheidsmiddelen aanspreken – verantwoordelijk voor hun eigen budgettaire huishouding. Bij de overige partijen bestaat er evenwel maar weinig animo. 

(Lees verder onder de tweet.)

Vlaanderen evenwel zou hier niet slecht bij varen. Zo zou de regio – vanwaar 64 procent van de totale personenbelasting komt – deze middelen integraal krijgen. Bij de vennootschapsbelasting valt een gelijkaardig verhaal te vertellen. Vlaanderen zou dan volgens Trends 10,7 miljard van de 18,4 miljard binnenrijven. Met deze middelen zou Vlaanderen nieuwe bevoegdheidsdomeinen zoals Binnenlandse Zaken en Justitie moeten financieren. Hoewel dit voor de noordelijke deelstaat niet al te veel problemen zal opleveren, zitten de andere deelstaten in de rats. Zo bevinden Brussel en Wallonië zich, op vlak van fiscale capaciteit, met respectievelijk 17 en 10,2 procent ruimschoots onder het Belgische gemiddelde. “Als je de belastingbevoegdheid zo goed als volledig bij de deelstaten legt, dan zijn Wallonië en Brussel gewoon failliet. Als je er toch voor kiest, dan zijn er jarenlange solidariteitsmechanismen nodig”, stelt Matthijs.

In hun confederale plannen voorzien de Vlaams-nationalisten van de N-VA evenwel in solidariteitsmechanismen. Het (politieke) probleem? De vragen ‘hoeveel solidariteit’ en ‘hoelang solidariteit’, blijven open. Hierdoor worden de armere regio’s afhankelijk van Vlaanderen. Immers, de N-VA pleit voor een volledige overdracht van haast alle belastingen aan de regio’s. “Zoiets bestaat in geen enkele andere federale staat”, klinkt het bij Mathijs.