Zuid-Afrika: Vroeger en nu

0
2498

Op 2 december 2018 stond Alexander De Croo (Open VLD) minister van Ontwikkelingssamenwerking op het podium van het Global Citizen Festival in Johannesburg naar aanleiding van de start van de internationale campagne ‘She is equal’. Dat is een jaarlijkse benefiet tegen armoede en voor duurzame ontwikkeling en gelijkheid van beide seksen, zonder meer een lovenswaardig doel. Minister De Croo sprak niet alleen de zowat 70.000 Zuid-Afrikanen toe, als een ware rockster waagde hij zelfs een dansje en, naar verluidt, zong hij ook even mee met de opgezweepte massa. Dit alles was voor Theo Lansloot een goede aanleiding om het Zuid-Afrika van vroeger en nu wat nader te bekijken, ook al begeeft hij er zich naar eigen zeggen mee op sterk bewogen terrein.

Verenigde Oost-Indische Compagnie

Op 6 april 1652 richtte Jan van Riebeeck namens de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) een verversingspost op aan de Kaap de Goede Hoop. In 1670 werd die post flink uitgebreid om er het groeiend aantal Europese calvinisten op te vangen. Zij kwamen voornamelijk uit Nederland, maar ook uit Duitsland. Verder waren er uit Frankrijk en Schotland gevluchte protestanten.

De Britten namen de macht over in 1795 om te verhinderen dat het een Franse kolonie werd. Tot hun verbazing weerden de bewoners van de VOC–verversingspost zich dapper. Velen gingen op de Grote Trek naar het binnenland en stichtten verschillende nieuwe staten. Zij kenden het gebied veel beter dan de veroveraars en voerden een soort guerrilla-oorlog waarop de reguliere Britse krijgsmacht amper vat kreeg. Pas in 1902 moesten de Zuid –Afrikanen het tegen het Britse Imperium afleggen. Natal en de Kaapkolonie werden in 1910 verenigd tot een Britse kolonie onder de naam Zuid-Afrika. De huidige Republiek Zuid–Afrika bestaat slechts sinds 31 mei 1961.

De plaatselijke bevolking

Recente opgravingen tonen aan dat in het gebied oorspronkelijk primaten woonden. Zij werden opgevolgd door verschillende soorten, waaronder de inmiddels al lang uitgestorven Homo habilis, Homo erectus en ten slotte de huidige mens, de Homo sapiens.

Als van Riebeeck aankwam vond hij er Khoikhoj, die bij het dansen steeds “hot, hot” zongen. De Nederlanders noemden hen daarom Hottentotten, wat nu in Zuid–Afrika een scheldwoord is. Hij trof er ook de Xhosa aan. Dit is een tak van de grote Bantoefamilie, die ook in streken buiten het huidige Zuid–Afrika woont. Zij kregen de naam kaffer, die nu eveneens als zeer beledigend geldt.

De Khoikhoi teelden vee, leefden van visserij maar bedreven geen landbouw, hoewel de streek rondom Kaapstad daarvoor zeer geschikt is. De Nederlanders ruilden met de Khoikhoi onder meer vee voor tabak en kralen.

Boeren

Bij Rondebosch – nu een voorstad aan de zuidkant van Kaapstad – bleek dat de grond daar voor de graanteelt bijzonder geschikt was. In 1657 kregen de eerste tientallen Nederlandse en Duitse mannen de kans hun eigen boerderij op te zetten langs de Liesbeek. Zo ontstonden de Zuid –Afrikaanse Boeren.

De eerste 12 jaar moesten die graan als belasting afstaan aan de VOC. De boeren moesten ten minste 20 jaar in Zuid-Afrika blijven en hun opbrengst aan de VOC verkopen. Afgezien daarvan werd vanaf 1657 op het hoogste punt van Robbeneiland een vuur brandend gehouden. De scheepvaart in de regio kreeg zo toen al de voorloper van de vuurtoren die officieel op 1 januari 1865 op Robbeneiland in gebruik werd genomen.

Zuid-Afrika: Regenboogland?

Nelson Mandela was de leider van de militaire tak van het Zuid-Afrikaans ‘African National Congress’, ofwel ANC. Die politieke beweging werd al in 1912 opgericht in Bloemfontein. De in 1882 opgerichte ‘Native Education Association’ in de toenmalige Britse Kaapkolonie ligt aan de basis ervan. Het ANC bestreed de toenmalige regering gewapenderhand om zelf aan de macht te komen. In 1963 werd Mandela opgepakt en tot levenslang veroordeeld. Hij zat in de gevangenis op het Robbeneiland.

Vooral onder zware internationale druk, Nederland op  kop, kwam Mandela op 11/02/1990 vrij dankzij toenmalig president Frederik-Willem de Klerk. Tot dan waren het ANC, de Zuid-Afrikaanse Communistische partij en andere organisaties verboden. De President maakte een einde aan dat verbod. Dit betekende het begin van onderhandelingen met Mandela die de Klerk een Regenboogland voorspiegelde. Desmond Tutu, de eerste zwarte aartsbisschop van de Anglicaanse Kerk in Kaapstad bezondigde zich aan dezelfde begoocheling. Op 16 oktober 1984 ontving hij niettemin de Nobelprijs voor de Vrede “voor zijn inspanningen in de strijd tegen de apartheid”.

F.W de Klerk geloofde Mandela. De blanke bevolking ook. In een in 1992 gehouden volksraadpleging bevestigde een meerderheid van de blanken dat er verder moest worden onderhandeld met het ANC. In 1991 ontvingen de Klerk en Mandela gezamenlijk de Félix Houphouët-Boigny-Vredesprijs van de UNESCO. In 1993 werden beiden samen vereerd met de Nobelprijs voor de Vrede. Tot 1994 was Zuid–Afrika het enige land in Afrika dat tot de zogenaamde ‘Eerste Wereld’ behoorde. Op termijn had het vele omliggende landen in die Wereld kunnen meenemen. Het heeft niet mogen zijn.

In de zestiger jaren van vorige eeuw ontstonden de Bantoestans of op zijn Afrikaans ‘tuislanden’. ‘Bantoe’ betekent ‘mensen’ en ‘stan’ het ‘land van’. De bedoeling van de toenmalige Zuid–Afrikaanse regering was de status van Zuid-Afrika als Eerste Wereld-land veilig te stellen wat met de zeer talrijke zwarte bevolking voorlopig onmogelijk was. De autoriteiten kozen daarom voor een gescheiden ontwikkeling. Volgens hen kregen de zwarte volkeren in Zuid-Afrika aldus een grote mate van zelfbeschikking en bewaarden ze hun cultuur. Op 27 april 1994 werden de ‘tuislanden’ met Zuid-Afrika herenigd.

Bij verkiezingen in 1994 haalde het ANC het en werd de toen 78–jarige Mandela president. F. W. de Klerk werd vicepresident, maar hield het in 1997 politiek al voor bekeken. Hij is erelid van de Club van Rome. Dit is een particuliere stichting die in april 1968 werd opgericht door Europese wetenschappers, om hun bezorgdheid over de toekomst van de wereld uit te drukken. De Club van Rome beoogt het onderzoeken van de kwantitatieve en kwalitatieve samenhang van de wereldproblemen.

Mandela trad als president af in 1997. Als het hem met Zuid–Afrika als Regenboogland ooit ernst was, is hij er nooit in geslaagd daar ook maar iets van te bereiken. ANC-leiders na Mandela hebben er een zootje van gemaakt. Na de financiële crisis is de schuldenberg niet te overzien en corruptieschandalen swingen de pan uit. Onder hun bewind verwerd Zuid–Afrika van een democratie tot een kleptocratie, dat wil zeggen: een land bestuurd door zakkenvullers. In 2006 al was er een zwarte rijke klasse die meestal banden met het ANC heeft. Deze voormalige linkse strijders die zich ontpopten als kapitalist worden in Zuid-Afrika spottend ‘yummies’ genoemd, wat staat voor ‘young upwardly mobile marxists’.

Zuid–Afrika sinds de ANC–regering

Minister De Croo wijdde geen woord aan het geleidelijk sociaal-economisch verval waaraan het land dreigt ten onder te gaan sinds het ANC aan de macht is. Idem dito wat betreft de aidsepidemie of de zware misdaad crisis die het land teisteren.

De Amerikaanse niet gouvernementele organisatie Freedom House voert onderzoek naar en ondersteunt democratie, politieke vrijheid en mensenrechten. Medeoprichter was de  toenmalige First Lady Eleanor Roosevelt. Freedom House is van oordeel dat in Afrika ten zuiden van de Sahara 88% van de bevolking in een onvrij land leeft.

Zuid-Afrika is een van vijf landen ter wereld waar georganiseerde misdaad duidelijk de economie negatief beïnvloedt. Blijkens een onderzoek uit 1997 van de lokale Duitse Handelskamer heeft bijna 15 procent van de ondernemingen die er aandeelnamen van nieuwe investeringen afgezien wegens de hoge misdaadcijfers.

Vooral de grote steden zijn zeer onveilig. Daarbuiten is het al niet veel beter. Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw worden er veel boerderijen en buitenplaatsen overvallen. De slachtoffers zijn niet alleen ‘witmense’ maar ook Afrikaanssprekende ‘bruin- en zwartmense’, afstammelingen van destijds uit Indonesië, Madagaskar en India geïmporteerde slaven. Zij vermengden zich met zowel de Europese Boeren als
met de vroegere inheemse bevolking en staan bekend als Kaapse kleurlingen en Kaapse Maleiers . In de provincie Westelijke Kaap maken ze zowat vijftig procent van de bevolking uit.

Volgens de Zuid-Afrikaanse overheid zelf deden zich in de periode 2015-2017 tussen 58 en 74 ‘plaasmoorde’ of ‘erfaanvallen’ voor. Boerenverenigingen beamen die cijfers. In 1995 waren de moordcijfers in Zuid-Afrika de hoogste ter wereld. Gemiddeld twee mensen per uur worden omgebracht. Johannesburg wordt zelfs de moordhoofdstad van de wereld genoemd.

In een onderzoek van de Verenigde Naties , uitgevoerd tussen 1998-2000, stond Zuid-Afrika op de tweede plaats voor moord en beroving en op de eerste voor verkrachting. Dit staat ver van het door de ‘She is equal’-campagne nagestreefde doel. De hogere en middenklasse verlaat daarom de steden om een onderkomen te zoeken in besloten en beveiligde woonwijken buiten de stad waar daardoor de toestand in de steden zelf nog explosiever wordt. Johannesburg spant de kroon. Wegens de onveiligheid verlaten ook veel Zuid-Afrikanen het land op zoek naar een beter leven in het buitenland. Vooral Australië, Canada, Europa, Nieuw –Zeeland en de VS, zijn in trek. Anderen gaan zelfs naar Rusland en ook naar Zambia.

Geen wonder dat Standard & Poor’s de kredietwaardigheid van Zuid-Afrika in april 2017 heeft verlaagd naar de rommelstatus kort nadat toenmalig president Zuma zijn minister van Financiën had ontslagen. Het gevolg was een enorme kapitaalvlucht en een financiële aderlating voor vele Zuid-Afrikanen.

“Kill the boer”

Schandalen, fraude en corruptie dwongen president en ANC-voorzitter Jacob Zuma eindelijk tot ontslag begin vorig jaar. Op 15 februari werd zijn voorkeurkandidaat voor zijn opvolging, Cyril Ramaphosa, via bedisseling in het parlement tot president verkozen. Hij maakte meteen na zijn inauguratie al bekend dat hij de overdracht van land van blanke naar zwarte eigenaars zou versnellen. Julius Malema, de leider van de links-radicale ‘Economic Freedom Fighters (EFF)’, nam het initiatief om in het parlement een motie in te dienen om de grondwet te wijzigen zodat land van blanke Boeren in beslag kan worden genomen zonder hen een vergoeding te betalen.

Het voorstel werd met een meerderheid van 241 stemmen tegen 83 stemmen aangenomen. Het ANC keurde het voorstel mee goed om zodoende opnieuw steun te vinden bij de door het ANC–beleid zelf verarmde zwarte bevolking. Dit zal echter de sociaaleconomische problemen geenszins oplossen. Het dreigt integendeel de etnische spanningen nog te verscherpen, expats, investeerders en toeristen te verjagen en de  begoocheling van de Regenboognatie helemaal naar een onbestaande droomwereld te verwijzen. Kortom de motie is niet alleen een regelrechte historische onrechtvaardigheid. Het is ook een ramp voor de Zuid-Afrikaanse economie. Racisme kan dus ook links kleuren het zogenaamde ‘Regenboogland’.