Vlaanderens grootste scepticus is niet meer. Donderdag raakte bekend dat professor doctor Etienne Vermeersch (84) op 18 januari gestorven is. Dat gebeurde na een lange ziekte en door middel van euthanasie, iets waar hij zijn leven lang voor gevochten heeft. “Ik sterf dankzij mijn levenswerk”, zei hij volgens zijn goede vriend Dirk Verhofstadt daarover. Vermeersch was één van de belangrijkste vrijzinnige intellectuelen van Vlaanderen. Afscheid gebeurde in intieme kring. Dit berichtten VRT NWS en De Morgen.

Etienne Vermeersch werd geboren op 2 mei 1934 in Sint-Michiels-Brugge als telg van een Katholiek gezin. In zijn jeugd was hij erg gelovig. Hij volgde de Katholieke humaniora en trad daarna zelfs in bij de Jezuïeten. Gedurende die periode keerde hij zich echter af van de Kerk en werd hij atheïst. Hij studeerde klassieke filologie en wijsbegeerte aan de universiteit Gent, waar hij vervolgens doctoreerde en tot hoogleraar werd benoemd in 1967. Generaties studenten zetten via hem hun eerste stappen in de filosofie tijdens zijn inleidende hoorcolleges.

Moraalfilosoof

Als moraalfilosoof legde hij zich al in de jaren ’70 toe op controversiële thema’s zoals abortus, euthanasie en pedofilie. Hij nam er steeds een progressief standpunt in, in een tijd waarin de Katholieke Kerk en de christendemocratie nog zeer stevig stonden in dit land. (Het was geen geheim dat hij zelf steeds een partijkaart had van de socialisten). Hij werd daardoor een belangrijke stem in het maatschappelijk debat. Zijn werk lag mee aan de basis van de huidige abortus- en euthanasiewetgeving.

Later sneed hij ook andere thema’s aan, zoals de milieuproblematiek en de in zijn ogen daarmee samenhangende kwestie van overbevolking. “Hoe groter het gedeelte van de wereldbevolking dat in welstand leeft, hoe meer het ecosysteem in gevaar is”, schreef hij daarover in zijn boek ‘De Ogen van de Panda’, uit 1988. Zelf is hij altijd bewust kinderloos gebleven, onder andere omwille van die reden.

Vlaamsgezind

Het voorbije decennium uitte Vermeersch zich ook als Vlaamsgezinde. Hij was één van de auteurs van het manifest van de zogeheten Gravensteengroep. In dat manifest pleitten de leden, een verscheiden groep onafhankelijke denkers, voor een onafhankelijk Vlaanderen als een mogelijke uitweg uit het Belgisch immobilisme. Dit was in 2008, in volle politieke crisis.

Voor Vermeersch was de Vlaamse strijd steeds een sociale strijd met de focus op het Frans en de verfransing. “Mijn vader was in 1918 19 jaar. En toen het leger optrok […], werd hij oorlogsvrijwilliger. Hij verstond niets; geen gebenedijd woord. Hij is daar Vlaamsgezind geworden”, zei hij daarover in 2008. “Als ik in het raadgevend comité voor bio-ethiek in de commissie zit [..], dan moet ik teksten in het Frans maken omdat een aantal van die Franstaligen het vertikken van zelfs passief Nederlands te kennen. Wanneer je dat jaar na jaar meemaakt, dan kan ik u verzekeren […], op een bepaald moment is het teveel.”

Scepticus

Sinds hij van zijn geloof afviel, is Etienne Vermeersch steeds een scherpe criticus geweest van religie. Als militant atheïst wist hij zeer stellig: “God bestaat niet”. Hij probeerde steeds voor elk fenomeen een strikt wetenschappelijke en zelfs materialistische verklaring te vinden. Zijn kritiek stopte zeker niet bij het Katholicisme. Hij was bijvoorbeeld een groot voorstander van het hoofddoekenverbod. En in 2012 noemde hij de boerka als symbool zelfs erger dan de swastika, iets waar hij zich achteraf wel voor excuseerde. Angst voor de dood was hem vreemd. “Er zijn eeuwen en eeuwen geweest waarin ik niet geleefd heb, en er zullen eeuwen en eeuwen zijn waarin ik niet leef.”

https://sceptr.net/campaigns/doneer/donate/