De CSU – de Beierse zusterpartij van de CDU van bondskanselier Angela Merkelscoort zijn slechtste resultaat in meer dan een halve eeuw tijd. De rechtsnationalistische AfD komt voor het eerst in de Beierse Landtag en haalt meteen 11 procent van de stemmen. De Groenen verdubbelen hun score en vreten de sociaaldemocratische SPD leeg. Het resultaat kan mogelijk verstrekkende gevolgen hebben voor de Duitse federale regering.

De Beierse deelstaatverkiezingen zijn op een fiasco uitgedraaid voor de Christlich-Soziale Union (CSU) – de Beierse zusterpartij van de CDU van bondskanselier Angela Merkel. Volgens de eerste exitpolls haalt de CSU 35,5 procent van de stemmen. Daarmee verliest de CSU de absolute meerderheid in Beieren die de partij sinds de Tweede Wereldoorlog bijna ononderbroken had. Het is ook de eerste keer sinds 1954 dat de partij onder de 40% dook.

AfD grote winnaar

“Natuurlijk is het vandaag geen gemakkelijke dag voor de CSU. We hebben geen goed resultaat bereikt”, zegt de Beierse minister-president Markus Söder (CSU). “We accepteren het resultaat met nederigheid.” Söder voegde er wel aan toe dat zijn partij volgens hem een duidelijk mandaat had om een regering te vormen.

De twee grote winnaars zijn de Groenen en het rechtsnationalistische Alternative für Deutschland (AfD). De AfD komt voor het eerst in de Beierse Landtag en haalt meteen 11 procent van de stemmen. Het ziet er naar uit dat de partij vooral kiezers van de CSU heeft afgesnoept. Ook de Freie Wahler, een liberale protestpartij, deden het erg goed met 11,5% van de stemmen.

Verschuiving op links

De Groenen halen volgens de laatste exitpolls 18,5 procent van de stemmen. Meer dan het dubbele van hun vorige resultaat. Gelijklopend met de bredere Europese trend peuzelen de Groenen ook in Beieren de noodlijdende SPD op. De sociaaldemocraten zakken weg van 20,6 naar 9,5 procent van de stemmen.

De Groenen rijken intussen de hand naar de CSU om samen te regeren. De tegenstellingen tussen beide partijen leken echter bijzonder groot tijdens de campagne. De Groenen kwamen de facto op vóór migratie en vóór open grenzen. De CSU voerde daarentegen een migratiekritische campagne. Een coalitie met de Freie Wahler behoort ook tot de mogelijkheden.

De Beierse stembusgang heeft mogelijk ook verstrekkende gevolgen voor de Duitse federale regeringscoalitie van CDU/CSU en de SPD. Zo zou de SPD, die zich in de ogen van zijn linkse basis kapot regeert, wel eens lessen kunnen trekken uit het tegenvallende resultaat in Beieren en uit de regering kunnen stappen.

Botsingen tussen CDU en CSU

Ook rees de vraag of minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer nog lang kan aanblijven als partijleider van CSU. Hij sloot alvast zijn eigen aftreden niet uit. Eerst zal zijn partij zich buigen over de oorzaak van het slechte resultaat. Volgens sommigen schuift de CSU te ver op naar rechts en ligt ze te veel overhoop met zusterpartij CDU in een poging zich te profileren. Volgens anderen straalt het ‘te linkse opengrenzenbeleid’ van Merkel dan weer negatief af op de CSU.

De CSU probeerde de laatste maanden het verlies op rechts tegen te gaan door een aantal uitgesproken rechtse en conservatieve standpunten in te nemen. Zo plaatste de partij kruisen in overheidsgebouwen. Ook kwam het regelmatig tot botsingen tussen de CDU en de CSU in de Duitse federale regering, vooral rond migratiekwesties. Ook in de hetze rond inlichtingenchef Hans-Georg Maaßen kwam CSU’er Seehofer lijnrecht tegenover bondskanselier Angela Merkel (CDU) te staan.

Onlangs nog verklaarde partijleider Markus Söder dat hij illegale migranten en uitgeprocedeerde asielzoekers zonder de steun van Merkel zou willen uitzetten. Daarbij zou de Beierse regering desnoods zelf vliegtuigen laten charteren om de migranten uit te zetten, aldus Söder. Het was dan ook tekenend dat Merkel afwezig was op de laatste verkiezingsbijeenkomst van de CSU in München. Wel aanwezig: de uitgesproken rechtse Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz.