De vele Venezolaanse vluchtelingen die de barre economische toestand van hun thuisland ontvluchtten naar buurland Brazilië, lijken in dat land een thema in de aankomende presidentsverkiezingen te worden. Vooral Jair Bolsonaro, de ‘Braziliaanse Trump’, lijkt daar garen bij te zullen spinnen.

Met een inflatie van meer dan 82.000 procent is ‘crisis’ eerder een understatement om de economische rampsituatie waarin Venezuela zich bevindt te omschrijven. Combineer dit met een verhoogde vervolging van opposanten van het regime en het is niet moeilijk te begrijpen waarom heel wat Venezolanen het land trachten te verlaten om elders het geluk te gaan zoeken.

Rellen in Brazilië

Meer dan een miljoen vluchtelingen zijn de laatste 15 maanden al via Colombia en Ecuador uit Venezuela gevlucht. Ook trachtten vele duizenden Venezolanen Brazilië te bereiken. Maar ook daar zijn ze niet echt welkom.

Toen afgelopen weekeinde in de Braziliaanse grensstad Pacaraima een lokale winkelier overvallen en mishandeld werd door wat vermoedelijk Venezolaanse economische vluchtelingen waren, braken er zware rellen uit. Tientallen boze Brazilianen bestormden de twee grootste kampen in de stad, staken de geïmproviseerde huizen en tenten in brand en joegen de Venezolanen terug de grens over naar hun eigen land.

Grenzen sluiten

Gouverneur Suely Campos van de dunbevolkte staat Roraima riep intussen op om de grenzen hermetisch af te sluiten en pleitte er bij de centrale regering in Brasilia DF voor om extra ordehandhavers naar het gebied te sturen, om op te treden tegen wat zij de verhoogde criminaliteit door Venezolaanse immigranten noemde. Zij wijst op ernstige veiligheidsproblemen: een stijging van de misdaadcijfers, drugs- en wapenhandel. Maar zij wijst ook op de kwestie van opvang in de hospitalen van de deelstaat die steeg met maar liefst 3.000 % met daarbij de terugkeer van de mazelen, een ziekte die feitelijk uitgeroeid was in Brazilië. De vraag naar extra troepen werd door minister van veiligheid en defensie Raul Jungmann alvast ingewilligd door een eerste contingent soldaten naar de grensregio te sturen.

Jungmann zelf verklaarde eerder vorige week reeds dat Brazilië zich diende voor te bereiden op een ongebreidelde toestroom van Venezolanen. Dagelijks steken zo’n 6000 Venezolanen de grens over, op zoek naar voedsel en medicatie – zaken die in Venezuela zelf of onvindbaar of onbetaalbaar zijn geworden. De meesten onder hen keren weliswaar steeds terug naar Venezuela, maar de vrees bij de Brazilianen bestaat dat wanneer de crisis in Venezuela blijft voortduren de Venezolanen zich wel eens permanent in Brazilië willen gaan vestigen. Nu reeds hebben zich meer dan 30.000 Venezolanen sedert het uitbreken van de crisis in Roraima gevestigd. In mei van dit jaar trok zelfs de Europese Unie nog meer dan 2.5 miljoen euro uit voor de opvang van Venezolaanse vluchtelingen in Brazilië.

Bolsonaro: de Braziliaanse Trump

Met de nakende Braziliaanse presidentsverkiezingen in oktober van dit jaar kan ‘Venezuela’ wel eens een belangrijk thema in de campagne gaan vormen.  Ook de Braziliaanse economie ligt momenteel op apegapen. De inflatie bedraagt er om en bij de 4.5% en de werkloosheidsgraad verdubbelde de voorbije vier jaar van 6 naar 12%. Dat men in de grensgebieden dus niet zit te wachten op tienduizenden nieuwe immigranten mag duidelijk zijn. Een gespierd optreden vanwege de regering was dan ook nodig om op die manier wind uit de zeilen te halen van Jair Bolsonaro, de rechts-populistische presidentskandidaat die zich qua stijl en thematiek spiegelt aan de Amerikaanse president Donald Trump – inclusief drie huwelijken.

De opmars van Bolsonaro in de peilingen is indrukwekkend te noemen, van nog geen vijf procent in juli 2016 tot meer dan 20% vandaag. Tot voor kort beschouwde de meeste waarnemers Bolsonaro als onverkiesbaar wegens zijn radicale stellingnames, zijn goedpraten van de militaire dictatuur, zijn beledigende uitspraken over afro-Brazilianen en homo’s, en het gebrek aan steun van een goed geolied partijapparaat.  Maar zijn ongepolijste stijl en zijn tirades tegen de politieke kaste maken van hem vandaag een eerder onverwachte outsider om het presidentschap binnen te halen.

Braziliaans president Temer, die eerder verklaarde dat hij de grens met Venezuela niet wil sluiten, wordt nu verwacht zijn houding bij te gaan sturen onder druk van het succes van zijn uitdager Bolsonaro, die wel staat voor een strenge, nationalistische immigratiepolitiek.