Facebook is verwikkeld in een groot privacyschandaal, sinds klokkenluider Christopher Wylie onthuld heeft dat het Britse databedrijf Cambridge Analytica informatie over ruim 50 miljoen van haar gebruikers verzameld heeft. Volgens de klokkenluider hebben de winnende partijen van zowel de Brexit-stemming als de Amerikaanse presidentsrace in 2016 baat gehad bij deze datavergaring.

Facebook CEO Mark Zuckerberg zal voor het Amerikaanse congres getuigen om er meer opheldering te geven rond deze massala data-inbreuk. De Facebook-directeur weigerde eerder eenzelfde verzoek van het Britse parlement. Wegens dit grootschalig schandaal is de aandelenkoers van ‘s werelds grootste sociale netwerk gekelderd, met circa 20 procent in de afgelopen twee weken.

De persoonlijke Facebook-gegevens die Cambridge Analytica gebruikte werden naar verluidt al begin 2014 verzameld, via een app genaamd ‘thisisyourdigitallife’. Die applicatie werd ontwikkeld door Aleksandr Kogan, een Russisch-Amerikaanse onderzoeker aan de universiteit van Cambridge. De data diende om advertenties te ontwikkelen die potentiële zwevende kiezers in politieke campagnes moesten aanspreken en zo keuzes te beïnvloeden bij de stembus.

Zuckerberg op het matje geroepen

Volgens de Engelse krant The Guardian was Facebook al in 2015 op de hoogte van die massala data-inbreuk, bijgevolg werd Kogan’s app in dat jaar verwijderd van Facebook. Echter heeft de sociale mediagigant Cambridge Analytica en haar gelieerde onderneming SCL Group pas opgeschort toen Facebook, naar aanleiding van dit schandaal, gecontacteerd werd voor commentaar.

Klokkenluider Wylie gaf als bewijs voor het schandaal een kopie van het contract tussen de betrokken partijen aan de Britse parlementaire commissie. Dit kort nadat Facebook-CEO Mark Zuckerberg weigerde om voor die commissie te verschijnen. Het hoofd van de Britse parlementaire commissie noemde Zuckerberg’s beslissing “ongelooflijk” en drong er bij hem op aan er opnieuw over na te denken. Zuckerberg’s beslissing om wel te getuigen vóór Amerikaanse wetgevers staat dan ook in schril contrast met zijn weigering om voor leden van het Britse parlement te verschijnen. Een datum waarop de Facebook-oprichter zal getuigen in het Amerikaanse congres staat nog niet vast.

Overigens heeft de Amerikaanse Federal Trade Commission (FTC) beslist om een onderzoek naar Facebook te openen. De toezichthouder wil weten of het technologiebedrijf privacyrichtlijnen heeft geschonden. Dat liet de waakhond weten via een verklaring in onderstaande tweet.

(lees verder onder de tweet)

Wat is de controverse?

Ongeveer 270.000 gebruikers stemden ermee in dat hun gegevens werden verzameld en gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek, in ruil voor een kleine betaling. The New York Times meldde dat Cambridge Analytica de kosten van de app dekte, wat meer dan 800.000 dollar bedroeg. De app van Kogan verzamelde echter niet alleen persoonlijke informatie van de mensen die het gedownload hadden, maar ook van onwetende vrienden. Op die manier leidde de datavergaring tot een cluster van tientallen miljoenen.

Kogan verstrekte via zijn bedrijf Global Science Research (GSR) informatie van meer dan 50 miljoen Facebook-gebruikers aan Cambridge Analytica. Op die manier kon dit bedrijf dat gespecialiseerd is in gedragsonderzoek en strategische communicatie maar liefst 30 miljoen gedetailleerde kiezersprofielen maken, die vervolgens werden gebruikt om gerichte politieke advertenties te ontwerpen.

Het ‘platformbeleid’ van Facebook laat echter alleen het verzamelen van gegevens van vrienden toe om de gebruikerservaring van een app te verbeteren en verbiedt dat het wordt verkocht of gebruikt voor reclame. In een statement verontschuldigde Zuckerberg zich voor wat hij een “vertrouwensbreuk” noemde, via paginagrote advertenties in verschillende Britse en Amerikaanse kranten.

(lees verder onder de tweet)

Facebook ontkent echter in alle toonaarden dat er sprake is van een datalek. “Mensen hebben bewust hun informatie verstrekt, er zijn geen systemen geïnfiltreerd en er zijn geen wachtwoorden of gevoelige informatie gestolen of gehackt.”

Toch heerst er een grote verontwaardiging dat zich op sociale media uit onder de hashtag #deletefacebook, waarbij wordt opgeroepen om je Facebook-account te verwijderen. Enkele grote beroemdheden en organisaties hebben hier gehoor aan gegeven, zo heeft Elon Musk de Facebook-pagina’s van zijn bedrijven – autoproducent Tesla en ruimtevaartbedrijf SpaceX – verwijderd. Ook WhatsApp-medeoprichter Brian Acton riep mensen op om hun Facebook-profiel offline te halen.

Hebben team Trump en voorstanders Brexit baat gehad bij datavergaring?

Klokkenluider Wylie vertelde verder tijdens zijn getuigenis aan de Britse parlementaire commissie dat het Brexit-referendum een ander resultaat kon opgeleverd hebben, mocht deze datavergaring niet hebben plaatsgevonden. Een andere klokkenluider, Shahmir Sanni, claimde verder dat de pro-Brexit-campagnegroepen mogelijk wetten overtreden hebben. Volgens Sanni werden de uitgavenlimieten bij het referendum namelijk overschreden toen het Canadese databedrijf AggregateIQ, dat gekoppeld is aan Cambridge Analytica, betaald werd voor het leveren van digitale marketingdiensten.

(Lees verder onder de tweet)

De belangrijkste adviseur van Trump, Steve Bannon, fungeerde in 2014 bovendien als vice-voorzitter van Cambridge Analytica toen persoonlijke informatie zonder toestemming gebruikt werd om een ​​systeem te bouwen dat individuele Amerikaanse kiezers moest profileren. Steve Bannon’s advocaat zei dat zijn cliënt “niets weet over de claims”.

Het hele schandaal heeft nooit eerder geziene gevolgen teweeg gebracht. De golf van negatieve mediaberichtgeving met betrekking tot Cambridge Analytica, de hashtag #deletefacebook, een lopend FTC-onderzoek en aangespande rechtszaken van Facebook-gebruikers hebben de aandelen van Facebook doen kelderen met ruim 20 procent. Het verlies in waarde over de afgelopen twee weken wordt geschat op ruim 60 miljard dollar.