De Zeebrugse haven wordt steeds verder ontwikkeld. De Zeebrugse achterhaven huisvest niet alleen de grootste visserijvloot en bijhorende vismijn van het land. Ook vele onderhouds- en toeleveringsbedrijven en multinationals uit de ‘ferry business’ zijn er sterke vertegenwoordigd. En dat levert vele jobs op.

Kleinere schepen kunnen de achterhaven bereiken via de Visartsluis (sinds 1907) of de Piere Vandammesluis (sinds 1984). Grote schepen kunnen vooralsnog enkel binnenkomen via de Vandammesluis. Mogelijke technische problemen aan de Vandammesluis vormen daardoor een bedreiging voor veel jobs en activiteiten.

Zeebrugge vandaag (Google Maps)
Zeebrugge vandaag (Google Maps)

Nieuwe sluis nodig

De voorbije zomer toonde aan dat sluizen niet onfeilbaar zijn en bij onderhoudswerken bleek al dat de Vandammesluis op middellange termijn tijdelijk zal moeten stilliggen voor een opknapbeurt. Het komt erop neer dat Zeebrugge liever vandaag dan morgen een nieuwe sluis nodig heeft. Dit megaproject, gestart in 2016, bevindt zich in een beslissende fase. Men zal eerstdaags een oplossing kiezen uit de onderzochte voorstellen. Het spreekt voor zich dat iedereen de beste oplossing wil, of niet?

Wat niet mag vergeten worden is dat Zeebrugge, onlosmakelijk verbonden met de haven en de visserij, ook een dorp is dat leeft. De meer dan 4.300 inwoners van Zeebrugge mogen niet de dupe worden van de onvermijdelijke en welkome groei van de haven. Tussen dorp en haven is echter ruimte voor een sterke dynamiek waarvan beide beter worden. Niemand hoeft hierbij te verliezen. Er bestaan oplossingen die op lange termijn het beste zijn voor iedereen.

Alternatieven

Men heeft zes alternatieven uitgewerkt om de situatie aan te pakken. Deze werden doorgelicht in het kader van een milieubeoordeling en een maatschappelijke kosten-baten-analyse. De alternatieven ondergingen ook een nautische screening. Daarbij worden de vaartechnische uitdagingen voor schepen onderzocht.

Op onderstaande afbeelding zijn de vaarroutes aangeduid. In elk scenario wordt ook rekening gehouden met de toekomstige Nx-weg voor doorgaand verkeer: alle Visart-alternatieven (1, 2, 3) en één van de Vandamme-alternatieven (6) bieden zowel een tunnelmogelijkheid als een bovengrondse mogelijkheid voor de Nx. We overlopen de alternatieven kort.

Alternatieven aan de Visartsluis: Carcoke, Visart huidige locatie en Visart-Oost

Alternatieven
Alternatieven

1. Carcoke. In dit voorstel wordt de nieuwe sluis gebouwd ter hoogte van de Carcoke-site in de achterhaven. De bestaande sluis wordt omgebouwd tot doorvaartgeul, waardoor de getijden binnenkomen in de vissershaven. Tientallen onteigeningen zijn nodig en ook de middelbare school OLV Ter Duinen en de lokale zeescoutsbasis zouden (letterlijk) terrein verliezen. Het grootste struikelblok in dit geval is dat vele lokale bedrijven, waaronder de uitbater van een droogdok, in een getijdenzone komen te zitten. Dit zorgt voor immense problemen. Bovendien zijn grondverzakkingen niet uitgesloten tijdens de uitvoerige grondwerken. Alsof dat allemaal niet volstaat scoort deze piste nautisch scoort zeer slecht. Op vlak van kosten-baten is dit alternatief tot slot de minste van de zes.

2. Visart huidige locatie. Bij deze optie wordt de bestaande Visartsluis vervangen door een nieuwe, grotere versie. De nieuwe sluis komt dicht bij bestaande stationswijken en zou veel geluidshinder en luchtvervuiling veroorzaken. Er zijn circa 35 (tunnelvariant) tot 70 (bruggenvariant) onteigeningen nodig van bedrijfsterreinen en privéwoningen. De toegang tot de bloeiende jachthaven dient bovendien verplaatst te worden. Dit alternatief scoort op nautisch vlak even slecht als het Carcoke- en het Visart Oost-alternatief.

3. Visart Oost. In dit scenario wordt de Visartsluis afgebroken en vervangen door een nieuwe sluis die 50 meter naar het oosten wordt gebouwd. Dat zorgt in eerste instantie voor het behoud van de stationswijk, maar zorgt er evenzeer voor dat deze wijk nog meer afgezonderd wordt van de rest van Zeebrugge. Bovendien treft deze optie de kleine toevoer- en onderhoudsbedrijven, evenals de laatste grote visserijvloot van het land. Ook de woonkernen aan de oostelijke kant van de sluis worden hard getroffen. Ongeacht of men onder-of bovengronds gaat met de Nx, de luchtvervuiling en geluidshinder zullen sterk toenemen.

Nautisch scoort dit scenario even slecht als de twee vorige. Het is bij zuidwestenwind voor de grote zeeschepen onbegonnen werk om zonder brokken het Verbindingsdok te bereiken. Deze optie zou, ondanks alles, toch de voorkeur krijgen van de Vlaamse Regering omwille van de lage investeringskost en de mogelijke snelheid van oplevering.

Alternatieven aan de Vandammesluis: Vandamme Oost, Vandamme West en Verbindingsdok

4. Vandamme Oost. In dit alternatief wordt de nieuwe sluis gebouwd ten oosten van de bestaande Vandammesluis. Tussen beide bestaande sluizen komt een compact op- en afrittencomplex (een ‘Hollands complex’) dat de Nx verbindt met het havenverkeer.
De Visartsluis wordt in dit scenario buiten dienst gesteld, wat uitbreidingsmogelijkheden biedt voor de jachthaven. Slechts twee woningsonteigeningen zouden vereist zijn voor deze optie en de stationswijk wordt minder geïsoleerd tegenover de rest van Zeebrugge. De voornaamste minpunten aan deze optie zijn dat men voor de activiteiten van C.RO een nieuwe locatie moet zoeken en dat de hoofdleiding voor aardgas van Fluxys verplaatst moet worden.

5. Vandamme West. Deze mogelijkheid is gelijkaardig aan de vorige, met dat verschil dat de nieuwe sluis aan de westkant van de huidige Vandammesluis komt. Ongeveer 184 woningsonteigeningen in de oostrand van Zeebrugge-Dorp zijn noodzakelijk voor de bouw van de nieuwe sluis en bijhorende verkeersinfrastructuur. Vaartechnisch scoort dit alternatief het beste, samen met Vandamme Oost. Hier is ook de beste verhouding kosten-baten door de relatief lage aanlegkost.

6. Verbindingsdok. In dit scenario worden twee nieuwe sluizen gebouwd in het Verbindingsdok ten zuiden van de Vandammesluis. De Vandammesluis wordt afgebroken om plaats te maken voor een toegangsgeul en de Visartsluis wordt buiten dienst gesteld.
Dit alternatief heeft geen grote nadelen en tal van voordelen. De nieuwe sluizen blijven ver weg van de Zeebrugse huizen. Vaartechnisch scoort deze oplossing veel beter dan de Visart-alternatieven: schepen kunnen quasi rechtdoor varen.

Het kosten-baten saldo is het tweede beste van allemaal, vooral bij de variant waarbij de Nx bovengronds blijft. Hetgeen het meest in het nadeel spreekt van dit alternatief is dat een inname van terminaloppervlakte bij Wallenius, ICO en C.RO nodig is. Hier kan echter aan tegemoet gekomen worden. Ook de hogere kostprijs van 2,1 miljard euro t.o.v. 1,2 voor het goedkoopste alternatief, speelt dit scenario parten.

De sluizen van Zeebrugge (Foto: http://www.mow.vlaanderen.be/nieuwesluiszeebrugge/)
De sluizen van Zeebrugge (Foto: http://www.mow.vlaanderen.be/nieuwesluiszeebrugge/)

De beslissing

De Vlaamse Regering, die de ultieme beslissingsbevoegdheid heeft in dit dossier, verkiest volgens insiders het Visart Oost alternatief. Dit alternatief blinkt uit in snelheid van oplevering en onmiddellijke kostprijs. Uit een recent studierapport (Toekomst Zeebrugge, vandaag en morgen) blijkt echter dat vooral het zesde alternatief (Verbindingsdok) veelbelovend is omdat dit het meest logische is op vlak van stadsontwikkeling. Een beslissing gemotiveerd door het geheel toekomstgericht te bekijken: een visie op Zeebrugge als gemeente waar haven en bewoners naast elkaar leven met genoeg plaats voor beiden.

Het alternatief ‘Verbindingsdok’ zou een positieve impact hebben op de Zeebruggelingen en de lokale KMO’s, terwijl andere alternatieven Zeebrugge letterlijk in twee dreigen te scheuren en verschillende KMO’s en de visserijvloot in de problemen zouden brengen.

Er zouden mogelijkheden ontstaan om publieke kwalitatieve ruimtes te creëren en uit te breiden. De huidige jachthaven verder ontwikkelen, gezien de buitendienststelling van de Visartsluis, is er daar één van. De uitwerking van deze optie zorgt er ook voor dat de geplande dure onderhoudswerken aan de Vandammesluis overbodig worden. Dit is tevens het enige alternatief waarbij de werken in fases kunnen uitgevoerd worden.

Dat kan helpen de hogere kostprijs verder te spreiden en de in dienst name van de eerste van twee sluizen te versnellen. Rekening houden met het bestaande dorpsleven hoeft het geen rem te zetten op de groei van een haven in volle ontwikkeling. Een menselijke aanpak, gericht op de langere termijn, kan een tweede Doel in ons land vermijden en andere naties de weg tonen naar duurzamere infrastructuurontwikkeling.

https://sceptr.net/campaigns/doneer/donate/