“Bourgeois buiten!”, “Leuven Vlaams!” Na enkele jaren van ongeregeldheden en getouwtrek tussen studenten en academische overheid, escaleert op 15 januari 1968 de kwestie Leuven Vlaams. De bekendmaking van het Expansieplan van de Franstalige universiteit van Leuven, deed een decennium aan spanningen exploderen. Rellen, betogingen en vergaderingen zouden nog geen maand later leiden tot de val van de regering van Paul Vanden Boeynants (CVPPSC).

Het nieuws van een uitbreiding van de Franstalige vleugel van de Leuvense universiteit hitst de gemoederen op in heel Vlaanderen. In Leuven richt het Actiecomité Universitaire Expansie, dat de ideologische spanningen in het universiteitsvraagstuk probeerde te overbruggen, een eerste vergadering in. Het startschot voor een maand aan rellen, studentenstakingen, betogingen, ‘volksvergaderingen’ en schermutselingen met de ordediensten. Nog geen maand later ziet de regering Vanden Boeynants zich genoodzaakt ontslag te nemen omwille van de kwestie.

Oude breuklijnen

Om het vraagstuk “Leuven Vlaams” ten gronde te verstaan, moet verder gekeken worden dan de plotse populariteit van de Studentenvakbeweging. Ook past het niet om de beweging af te doen als een versie van de Franse mei ’68. De wortels van het conflict liggen in de 19de eeuw. De gemengde universiteit begon aan het einde van de eeuw steeds meer breuken te vertonen in het eens zo vreedzame bestel. Drijfveer was de Vlaamse romantiek van de taalminnaars en de geboorte van de Vlaamse Beweging met de eerste taalwetten. Ook in studentenkringen rommelde het.

De eenheidsbeweging Société Générale des Étudiants (SGE) viel in Gent en Leuven uiteen in een Franstalige en een Vlaamse fractie. De eerste decennia van de twintigste eeuw zagen deze breuk enkel vergroten. De Vlaamse studenten ijverden voor en na de Eerste  Wereldoorlog voor een Vlaamse universiteit in Gent. Een idee dat leidde tot massabetogingen, schermutselingen met politie en Franstalige medestudenten, en zelfs doden.

https://twitter.com/vrtnws/status/953197334191661056

“Walen Buiten”

Ook na de Tweede Wereldoorlog werd het onderwerp weer opgenomen. Gedurende de jaren ’50 sluimert de eis om federalisme en een taalgrens bij de studentenkoepels. De politieke stemmingmakerij rond de taalkwestie, laat ook de studenten niet onberoerd. In Leuven en Gent eisen zowel de socialistische (SVS) en katholieke (KVHV) studentenkoepels al in 1960 verklaringen af die de bakens in federale zin uitzetten. Ook in de Marsen op Brussel, die verzet aantekenen tegen taalfaciliteiten, laten studenten zich niet onbetuigd.

De taalwetgeving zorgt echter ook voor paniek bij het Franstalige universiteitspersoneel in Leuven. De nieuwe grens zorgt voor faciliteitseisen van Franstalige kant in 1962. Het nieuws slaat in als een bom, en leidt tot een spiraal van betogingen en stakingen. De slogan “Walen Buiten” wordt hier het eerst gebruikt. De uitbreidingsideeën van de Franstalige universiteit naar Waver en Sint-Lambrechts-Woluwe worden door de studenten met argusogen gevolgd. Met het faciliteitsvraagstuk in het achterhoofd werd gevreesd voor een verdere verfransing van Vlaams-Brabant. De uitspraak van Franstalig universiteitsbeheerder Woitrin, dat in twintig jaar de hele streek tot een “Groot-Brussel van de toekomst” zou behoren, zorgde voor een spontane betoging tegen de plannen.

(Lees verder onder de video.)

Escalatie

De afwisseling van eisen, betogingen, stakingen en sterk taalgebruik drijven de situatie in Leuven op de spits. Hervormingen zoals de ontdubbeling in een Franstalige en een Nederlandstalige vicerector worden als onvoldoende gezien. Het mandement van de bisschoppen, dat op 15 mei 1966 bekend gemaakt wordt, zorgt voor de verwachte escalatie. Leuven zou één blijven, maar met autonomie voor de beide delen. Studentenleider Paul Goossens roept op 16 mei dan ook op tot een “algemene studentenstaking.” De examenperiode kan de gemoederen bedaren, maar de betogingen en protestacties gaan in oktober gewoon door.

Ondanks de scheuring binnen de protestbeweging, waaruit een radicaal-progressieve studentenvakbeweging ontstaat, blijft het protest een eenheidsfront van studenten. De complete escalatie volgt op 15 januari 1968, met de bekendmaking van de officiële Franstalige expansieplannen. De gevreesde uitbreiding met een zweem van Groot-Brussel bleek waar te zijn. Dit keer kunnen de examens de studenten niet tegenhouden.

(Lees verder onder de tweet/video.)

De regering valt

Gedurende januari wisselen de betogingen, vergaderingen, acties en protesten elkaar dag tot dag af. De aanhoudende oorlogsstemming doet de bisschoppen op 6 februari de handdoek in de ring gooien. Het antwoord van de regering op de parlementaire interpellatie door Jan Verroken (CVP) omtrent de kwestie blijkt onbevredigend. Op 7 februari biedt de Regering Vanden Boeynants haar ontslag aan, op de knieën gedwongen door studenten.

De nieuwe Regering G. Eyskens V zorgt voor de finale splitsing. De eerste steen voor de Franstalige universiteit van Louvain-la-Neuve, het eindpunt van bijna honderd jaar studentenstrijd, wordt in 1972 gelegd.

11 REACTIES

  1. Spijtig dat die eis voor Leuven Vlaams niet gekoppeld werd met eisen voor meer democratische inspraak van de burger. Zijnde de rechtstreekse verkiezing van de Eerste minister, zonder pariteit en vetorechten, de rechtstreekse verkiezing van de provinciegouverneurs en burgemeesters…en een federalisme zoals in de VSA. Leuven is weliswaar Vlaams maar we zitten vandaag nog altijd geplaagd met de dictatuur van de particratie en nul komma nul inspraak.

  2. De enige keer dat de Vlamingen wonnen. De studenten staakten, de middelbare scholen staakten, de kiezers wenden zich massaal tot de VU. Een keer trokken de Vlamingen aan één zeel en kregen ze wat ze eisten. De Franstaligen hebben er nog steeds nachtmerries van. Gelukkig weten ze dat met de huidige Vlaamse politici, dit niet meer zal gebeuren.

      • Nu blijkt dat N-VA communautaire thema’s taboe heeft verklaard is er een gat in de politieke markt. La Libre Belgique meldt vandaag dat de CD&V burgemeester van Ronse het einde eist van de taalfaciliteiten. De eerste communautaire zwaluw in VL.

  3. Net zoals Leuven Vlaams de 19e eeuwse machtstructuren ontmantelde, hebben nu een nieuw Leuven Vlaams nodig. Een algemene mobilisatie van de bevolking om de ondemocratische structuren van het 20e eeuwse België te ontmantelen. Enkel dan zal Francofoon België plooien, net zoals toen. Ik blijf geloven dat het kan.

      • Daar ben ik niet van overtuigd. Het socio-economisch is vandaag het grootste communautaire thema. Indien N-VA die breuklijn kan aanhouden, zal dit een grotere scheiding met WalloBrux opleveren dan de oude taal- en cultuurproblemen.

      • Ik denk ook dat het socio-economische verhaal uiteindelijk het communautaire zal terug in de kijker zetten, eerder dan andersom. Men kan namelijk niet om de socio-economische toestand heen, in tegenstelling tot het communautaire is dat – door de snelle en globale evolutie – niet in de koelkast te steken….

      • Inderdaad. Het socio-economische is het Belgische breekijzer; enkel dat kan de huidige structuur doen opdelen. En dat kan sneller verlopen dan verwacht. Naar de toekomst toe zouden de Franstalige communisten wel eens op het voorplan kunnen komen. Een totaal incompatibele partner voor Vlaanderen.

      • Het socio-economisch is vandaag inderdaad het belangrijkste thema voor de Belgische regering en om deel uit te maken van die regering heeft N-VA de communautaire grendel geactiveerd. Maar zoals de premier (Charles Michel) omstandig in de media verklaarde voeren de N-VA excellenties het beleid van zijn regering uit. WalloBrux geniet van de welvaart evenzeer als Vlaanderen. Het zijn niet communautaire conflicten die de Belgische regering verdelen wel akkefietjes tussen N-VA en zijn Vlaamse partners CD&V en OVLD met Michel in de rol van bemiddelaar. Voor N-VA met zijn huidige status van Kmo is Vlaanderen niet belangrijk genoeg om morgen spontaan te verzaken aan de voordelen van de belangrijkere Belgische markt en dito financiële voordelen. N-VA heeft België (wetstraat) nodig om zijn nieuwe status veilig te stellen. N-VA is bijgevolg gedoemd om te groeien, minstens om stand te houden. Maar bon, momenteel is N-VA in België omringd door politieke dwergen die als egotrippers het zonlicht niet gunnen aan valabele kandidaten uit hun rangen of die bij gebreke van de nodige soliede structuren niet de capaciteit bezitten om N-VA electoraal (nog niet) te bedreigen.