Twee maanden na de parlementsverkiezingen hebben de christendemocratische ÖVP en de rechtsnationale FPÖ een regering gevormd. Hoewel de leiding in handen is van de amper 31-jarige Sebastian Kurz (ÖVP), neemt FPÖ sleutelposities in: Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken en Defensie zijn de opvallendste.

Inhoudelijk zet de regering in op het versterken van de veiligheid, aanpakken van illegale migratie, optrekken van de pensioenen, meer inspraak voor de burger via een referendum, verlaging van de belastingen, maar ook op een volledige omslag naar hernieuwbare energie. Daarmee kan deze regering gerust als rechtsconservatief beschouwd worden, wat ook een afspiegeling is van het oordeel van de kiezer en de gemeenschappelijke deler is tussen beide coalitiepartijen. Tenslotte is het opvallend dat enkel de jonge Kanselier Kurz (31 jaar) regeringservaring heeft. Daarmee komt een volledig nieuw kabinet aan de macht die de vernieuwing en de verandering gestalte moet geven.

Reacties

Rond de eeuwwisseling stapte FPÖ onder leiding van wijlen Jörg Haider al eens in de regering. Daar was toen veel heisa rond. Van toenmalig minister Louis Michel (MR) mochten we zelfs niet meer gaan skiën in Oostenrijk. 250.000 Oostenrijkers betoogden toen tegen die regering. Dat is nu anders. Er kwamen amper 5.000 linkse activisten op straat.

In het buitenland wordt zakelijk gereageerd. Theresa May (GB), Angela Merkel (Duitsland), Justin Trudeau (Canada) en vele anderen feliciteerden de nieuwe regeringsleider. Ook Europees president Donald Tusk liet zich niet onbetuigd. Hoewel coalitiepartner FPÖ een eurokritische positie inneemt, bevestigt de regering-Kurz een pro-Europese positie. De nieuwe regering wil in de EU wel inzetten op drie acties: maatregelen tegen illegale migratie en veiligheid versterken, de subsidiariteit versterken en de Europese economie ondersteunen.

Zowel in binnen- en buitenland wordt de soevereine democratische keuze van de Oostenrijkse burgers gerespecteerd. Toch proberen sommigen een hetze te ontketenen. De fractievoorzitter van de Europese socialisten, Gianni Pittella, roept op tot sancties tegen Oostenrijk. Anderen proberen de coalitiepartners te destabiliseren.

De eurofiele liberalen van NEOS behaalden amper de kiesdrempel met 5,4 procent, maar meent toch de FPÖ de les te moeten spellen. Zij eisen dat FPÖ de eurokritische fractie Europe of Nations and Freedom (ENF) verlaat. In die fractie zetelt FPÖ reeds jaren samen met o.a. Vlaams Belang, Front National, PVV en Lega Nord. Oostenrijks delegatieleider in deze fractie, Harald Vilimsky, verklaarde dat FPÖ zeker tot de Europese verkiezingen van 2019 lid blijft van de fractie. Ook partijvoorzitter Heinz-Christian Strache is duidelijk. De samenwerking in het Europees parlement is geen thema in de regeringscoalitie.

‘Regime change’

Het belang van deze coalitie tussen conservatieven en rechtsnationalisten mag toch niet onderschat worden. Voor Oostenrijk betekent het een einde aan de dominantie van de socialisten. Zij waren decennia de belangrijkste politieke kracht en leverden sinds 1970 steeds de bondskanselier, op de eerdere coalitieperiode (2000-’07) tussen ÖVP en FPÖ na.

Ook in Oostenrijk zet de trend zich door waarbij socialisten van de macht verdreven worden door de kiezer. Daarvoor was een nieuw soort conservatief politicus nodig. Kurz is jong, houdt niet van politieke correctheid, en maakt samenwerking met rechtsnationalistische partijen mogelijk. FPÖ van zijn kant maakt de samenwerking niet onmogelijk, maar ziet daarentegen een strategische doorbraak gerealiseerd. De thema’s van die partij staan centraal op de agenda.

Een ander Europa?

Op het internationale niveau is de doorbraak nog groter. Angela Merkel heeft eerst met haar monetaire en budgettaire dominantie binnen Europa voor een breuk tussen de Noord-Europese en de Zuid-Europese landen gezorgd. Met de asiel- en vluchtelingencrisis zorgde ze dan weer voor een breuk tussen Oost- en West-Europa.

Stilaan groeit een coalitie van landen die op beide assen een ander beleid voorstaan dat gericht is op samenwerking en soevereiniteit, eerder dan op dwang. De EU sleept Hongarije en Polen zelfs voor de rechter omdat ze weigeren vluchtelingen op te nemen. Europees president Donald Tusk liet zich onlangs verrassend kritisch uit over het EU-spreidingsplan voor migranten dat volgens hem niet werkt.

In het voorjaar van 2018 staan parlementsverkiezingen in Italië op het programma. De rechtsnationale Lega Nord (eveneens ENF-fractielid) staat op duidelijke winst. De (centrum)rechtse partijen kunnen ook hier de grootste coalitie worden en dus de regeringsvorming domineren.

Als Italië zich aansluit bij de onuitgesproken coalitie van kleinere landen (Visegrad, Oostenrijk), kan de balans helemaal overslaan binnen Europa van een EU-federalistische immigratiepolitiek onder leiding van Duitsland, naar een samenwerking tussen soevereine staten zoals steeds meer landen voorstaan. Dan toch een patriottische lente?