Al ongeveer 10 jaar worden in België straffen tot 6 maanden niet uitgevoerd. Sinds 2013 betreft dit ‘slechts’ alle straffen korter dan 4 maanden. Toch vinden veel burgers dit opschortbeleid weinig eerlijk en bijdragend aan gevoelens van straffeloosheid in België. De politiek heeft oren naar dit sentiment. “Alle uitgesproken gevangenisstraffen, ook de korte, moeten vanaf volgend jaar worden uitgevoerd”, dat zei de woordvoerder van minister van Justitie Koen Geens (CD&V) in 2015. Maar, aan de vooravond van 2018, blijkt van dit voornemen nog maar weinig gerealiseerd.

Alle uitgesproken gevangenisstraffen – ook de korte – moesten vanaf 2016 uitgevoerd worden op basis van een nieuwe wet, dat beloofde de woordvoerder van Geens in 2015. Maar het voornemen laat op zich wachten. “Dit is [nog steeds] de bedoeling voor het nieuwe wetboek strafuitvoering dat er moet komen”, zo licht huidig woordvoerder van Geens Sieghild Lacoere SCEPTR in. “Maar dat proces hebben wij niet altijd in de hand, er komt een parlementair debat, er zijn de adviezen van de Raad van State, er is de nodige publicatie in het Staatsblad… [De horizon] zal eerder opschuiven naar 2019”.

Afschaffen korte gevangenisstraffen

Het is echter nog maar de vraag of deze (laattijdige) uitvoering van de belofte uit 2015 veel effect zal hebben. Het voornemen van “een uitspraak is een uitvoering” wordt immers nu genuanceerd. “De mogelijkheid naar omzetting in elektronisch toezicht (de zogenaamde enkelband, red.) zou […] nog kunnen”, zo verzacht Lacoere het eerdere plan. “Maar de rechter kan dat dus ook al als autonome straf opleggen, dus zonder omzetting”.

Toch zullen, als de hervorming er komt, ook een aantal zaken strenger worden aangepakt: “Wie binnen de twee jaar na de vrijstelling opnieuw feiten pleegt, zal het restant van de strafuitvoering waarvoor hij [werd] vrijgelaten, alsnog moeten ondergaan samen met de nieuwe straf”.

Maar er is nog een reden om te twijfelen aan de effectiviteit van de uitgestelde plannen. Het is al langer bekend dat gevangenisstraffen korter dan 1 jaar zouden verdwijnen uit het strafrecht. Dat stond reeds te lezen in het Justitieplan dat Geens voorstelde in het voorjaar van 2015. Dit concept is evenwel óók nog niet ingevoerd. Het plan “moet nog in IKW (Interkabinettenoverleg, red.) en de regering beslist worden. Dus dat is nog niet helemaal rond”. Ook hier wordt de afronding pas verwacht in 2019. Hoe dan ook, wanneer beide wetboeken (zowel strafwetboek als wetboek van strafuitvoering) dan eindelijk gewijzigd worden, zal de verwachte “een uitspraak is een uitvoering”-regeling weinig impact hebben op korte celstraffen. Immers, alle straffen onder 1 jaar zullen dan verdwenen zijn.

“Een korte gevangenisstraf, het ‘proberen’ van de gevangenis, leidt zelden tot goede resultaten”, motiveerde Geens zijn geplande hervorming in 2015 aan VRT. “Het draagt niet bij aan de herintegratie of de resocialisatie van de gedetineerde, maar juist tot het aanleren van slechte gewoontes”.

(Lees verder onder de tweet/video.)

Staking en capaciteit

Echter, een en ander rond de afschaffing van korte straffen heeft ook te maken met de beperkte penitentiaire capaciteiten in België. “Gezien de vaststellingen van het CPT (European Committee for Prevention of Torture) over de detentieomstandigheden en veroordelingen van het EHRM (Europees Hof voor de Rechten van de Mens) werd om humanitaire redenen opnieuw deze instructie gegeven tot deze maatregel […]”, aldus nog Lacoere. “Deze instanties klagen het feit aan dat men [met twee en drie zit] op cellen voor één persoon en kijken daar tegenwoordig zwaar op toe”.

In april en mei vorig jaar legden cipiers wekenlang aan een stuk – vooral in Wallonië, maar ook bij ons – het werk neer. Vooral overbelasting was/is een probleem. Toen verbleven er een kleine 11.000 gedetineerden in de Belgische gevangenissen. Er is echter maar capaciteit voor 10.000 gevangenen. Als gevolg hiervan werd een akkoord rond extra personeel afgesloten tussen Geens en de sector. Pas na dit akkoord werd het werk hervat. Maar om het evenwicht te behouden mogen er natuurlijk ook niet te veel gedetineerden bij komen.

Een andere oplossing is meer detentiecentra. “[Maar] gevangenissen kan de minister van Justitie helaas niet unisolo bouwen”, verklaart Lacoere. “Daartoe zijn nochtans akkoorden in de federale regering […]”. Er zijn twee ‘masterplannen’ goedgekeurd die de gevangenis in Dendermonde moet uitbreiden en een nieuwe in Haren moet bouwen. Buurtbewoners verzetten zich echter hardnekkig. Tot overmaat van ramp is een vleugel van de gevangenis in Vorst gesloten wegens “onbruikbaar”.

“De minister bevoegd voor de Regie der Gebouwen en structureel onderhoud van de gevangenissen is minister Jambon (Jan Jambon is voor N-VA minister van Binnenlandse Zaken)”, zo wijst Lacoere naar de coalitiepartner N-VA. In Dendermonde kan men echter niet beginnen bouwen omwille van afgekeurde vergunningen. Dat is dan weer een bevoegdheid van Vlaams minister van Omgeving en Natuur Joke Schauvliege (CD&V).

Snellere deportatie criminele vreemdelingen

Het afschaffen van korte gevangenisstraffen heeft echter nog een andere zijde. Immers, door de opschorting van korte straffen kunnen criminele vreemdelingen vroeger gerepatrieerd worden. Dit omdat veroordeelden in de gevangenis met straffen onder de drie jaar “hoofdzakelijk personen zonder geldige verblijfstitel” zijn, zo verklaart Lacoere. “Deze veroordeelden zullen dus vroeger gerepatrieerd kunnen worden”.

Dit jaar meer dan 1.600 veroordeelden zonder papieren gerepatrieerd

Bovendien, zo benadrukt Geens’ woordvoerder, is er thans al een actiever uitwijzings- en repatriëringsbeleid van veroordeelden zonder recht op verblijf. “De Dienst Vreemdelingenzaken en het Gevangeniswezen zijn dagelijks met mekaar in contact. Zo zullen we dit jaar meer dan 1.600 veroordeelden zonder verblijfstitel/papieren hebben gerepatrieerd”.

Dit kan in verhoogde mate omdat de desbetreffende wet “door de minister van Justitie [werd] uitgebreid om zes maanden vroeger dossiers van mensen zonder papier in de gevangenis op te starten. Daarom kunnen er hogere cijfers voor terugkeer worden vastgesteld”, aldus nog Lacoere.

ADVERTENTIE