De procedure van Artikel 7 van het Verdrag van Lissabon wordt opgestart tegen Polen. In het ergste geval kan Polen hierdoor zijn stemrecht verliezen in Europese ministerraden, al is het waarschijnlijk dat de Hongaarse premier Viktor Orbán (Fidesz) zijn veto zal stellen om te verhinderen dat het zover komt.

Vandaag heeft de Europese Commissie de procedure van Artikel 7 van het Verdrag van Lissabon opgestart tegen Polen. De maatregel komt er na lange onenigheid tussen Polen en de EU inzake de Poolse justitiehervorming. Volgens Brussel zijn alle andere opties uitgeput. Daar is te horen dat de EU in een geloofwaardigheidscrisis verzeild zal geraken indien men geen maatregelen treft.

Veto Orbán

“Met een zwaar hart hebben we artikel 7 geactiveerd. Maar de feiten laten ons geen keus. We hebben geen andere optie. Het gaat hier niet alleen om Polen, maar om de EU als geheel. We blijven hopen dat we een vruchtbaarder dialoog kunnen aangaan”, zegt vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans.

Nu moeten vier van de vijf lidstaten, dus 22 van de 28, instemmen met een formele waarschuwing. Deze formele waarschuwing zet de deur open voor eventuele sancties. De zwaarst mogelijke sanctie is de schorsing van het Poolse stemrecht in de vergaderingen van de lidstaten. Voor zulke sancties is echter unanimiteit onder de lidstaten nodig. Er wordt verwacht dat de Hongaarse premier Viktor Orbán in dat geval zijn veto zal stellen om te voorkomen dat het zover komt.

Spanningen tussen EU en Polen

De hervorming van het gerechtelijk apparaat houdt in dat een raad van vijfentwintig rechters en politici vijftien rechters kan aanduiden en ethische regels kan handhaven. Ook kan de minister van Justitie voorzitters van gerechtshoven aanduiden en afzetten. Dergelijke benoemingen zijn helemaal niet uniek in Europa en lijken zelfs meer de regel dan de uitzondering te zijn. Ook de rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens worden mede door het Parlement gekozen.

De aangekondigde aanpassingen waren echter altijd omstreden, zowel in als buiten Polen. Vooral de EU heeft de kritiek hierop niet gespaard. Ook inzake migratiebeleid liggen Polen en de EU niet op dezelfde golflengte. Warschau legt zich niet neer bij het spreidingsplan dat de EU wil opleggen en voert verzet via de ‘Visegrad groep‘. Maandag nog wees de eerste minister van Polen, Beata Szydlo, er fijntjes op dat de beslissing er voor gezorgd heeft dat haar land vrij is van terreur.

Polen is niet het enige land waar de eerste stappen tot schorsing werden genomen. Het conservatieve Hongarije kent hetzelfde lot. Opvallend genoeg is de EU veel minder streng voor Spanje dat vrije verkiezingen verhindertgeweld gebruikt tegen haar eigen burgers die willen stemmen en geweldloze politici in de gevangenis steekt. Hierover heeft de EU weinig te zeggen.