De Europese Unie is niet bepaald de meest bruisende en/of dynamische instelling en vele van de zowat 500 miljoen onderdanen hebben er weinig affiniteit mee. Hoe kan en moet het verder met de huidige EU?

Stand van zaken

De 28 huidige lidstaten vormen de Unie, waarvan het niet duidelijk is voor wat dit staat. Het is geen federatie, geen confederatie, maar wat dan wel? Ongetwijfeld is het een grootse harmoniseringsmachine, waardoor er al jaren een nivellering op bepaalde vlakken naar beneden merkbaar is. Daarnaast zijn er nog vier landen lid van de EFTA (European Free Trade Association), namelijk: de rijkere club met IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland.

Duits rapport waarschuwt voor verval Europese Unie

Inhoud niet beschikbaar.
Accepteer cookies door op Accepteren in de banner te klikken

Het essentiële verschil is dat de EU een douane-unie vormt met gemeenschappelijke buitengrenzen en de EFTA is dat niet! Maar tesamen vormen ze wel de EER (Europese Economische Ruimte) en dat is de Interne Markt met 32 landen. Maar de EER-deelname houdt voor de EFTA in dat ze niet moeten deelnemen aan de volgende zes EU-thema’s: de Schengenzone (wat ze wel doen), het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid, euro noch EMU, het veiligheidsbeleid, het handelsbeleid en de douane-unie. Om toe te treden tot deze Interne Markt van de EER moeten de rijke EFTA-landen jaarlijks ‘grants’ betalen – in de vorm van allerlei steun en investeringen – aan de armere Zuid- en Oost-EU-lidstaten.

Ongetwijfeld is dit een piste die gaat bewandeld worden in het kader van de ‘Brexit’ door het Verenigd Koninkrijk. Maar de wanorde in de EU is groot, want maar 23 leden zijn toegetreden tot de Schengenzone, 19 zijn er Euro-lid en 22 behoren tot de NAVO. Bovendien heeft de EU in de toetredingsverdragen toegelaten, dat niet het volledige grondgebied van een land moet behoren tot de Unie! Inderdaad, delen van Denemarken (Groenland), Frankrijk, Nederland en het VK (overzeese kolonies) behoren niet de EU.

Problemen

De laatste jaren is de Unie vooral in de problemen geraakt met de toepassing van de Eurozone-regels. Vele landen kunnen het Duitse systeem van lage rente en inflatie, geen begrotingstekort, weinig schuld, een sterke munt en geen devaluatie, niet aan. Dat is ook niet moeilijk te verstaan want vele zuiderse Europese landen hebben tientallen jaren geleefd in de omgekeerde wereld. Bovendien is er in één monetaire zone maar één beleid mogelijk.

Maar naast deze budgettaire- en monetaire problemen is de Schengenzone een ramp qua verdediging en controle der buitengrenzen. Duits Bondskanselier Angela Merkel (CDU) heeft een desastreuse keuze gemaakt door de grenzen massaal open te zetten en dat heeft haar een electorale nederlaag opgeleverd. Maar dit immigratiedossier heeft enorme politiek wonden veroorzaakt binnen de Unie. Vele landen wilden geen migranten opnemen en de quotaverdeling van de Europese Commissie heeft nooit gewerkt. Momenteel vindt de Commissie er niets anders op dan drie landen (Hongarije, Polen en Tsjechië) voor het Europees Hof te dagen voor het niet opnemen van migranten. Dit is zeker niet het middel om dit politiek probleemdossier op te lossen.

Bovendien begonnen diverse landen hun binnen-en buitengrenzen af te zetten. Men slaagt er niet in om zelf de buitengrenzen beter te controleren en dan sluit men een megadeal met Turkije. ‘Sultan Recep Erdogan’ krijgt zes miljard euro per jaar om de migranten en asielzoekers daar te houden. De EU levert dan ook geen kritiek op de niet-naleving van de essentiële mensen- en politieke rechten in Turkije. Maar het is erg gesteld met de eigen slagkracht als een niet-lidstaat en dictatuur de grensbeveiliging van de EU moet overnemen.

Een derde groot probleem dossier is de Brexit. Uiteindelijk is het Verenigd Koninkrijk de tweede economie van de EU en rekening houdend met de militaire capaciteit is het weggaan van het VK geen goede zaak. Maar een mogelijke toetreding tot de EFTA/EER kan van het Brexit-verhaal een ‘light’ probleem maken. Een andere vraag is echter: wie gaat volgen als het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat?

Ook in de zaak Catalonië is de EU volledig de mist in gegaan. De Commissie en het Europees Parlement gaan zich ‘all over the world’ moeien met binnenlandse toestanden, maar het opsluiten van verkozen politici en het ontbinden van een democratisch verkozen parlement in een lidstaat is geen enkel probleem. In feite gooien de Europese instellingen zelf de Kopenhagen-criteria (toetredingsvoorwaarden van de EU) in de vuilbak.

Ten vijfde is er de vaststelling dat de huidige groep van 28 leden niet werkt. Zelfs na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk zal een EU met 27 lidstaten nog niet beter gaan werken. Anno 2017 betalen de zes oorspronkelijke EU-oprichters uit 1951 nog 59 procent van de EU-begroting. In extenso daarmee moeten we vaststellen dat de 15 leden van 1995 zelfs 92 procent betalen! Met andere woorden: de 13 nieuwkomers van deze eeuw hebben amper iets bijgedragen. Daardoor is de unie gewoon een subsidie/dotatie-verhaal aan het worden en zijn er te veel westelijke en ook noordelijke leden die een nettobetaler zijn geworden.

Conclusie

Ten aanzien van de huidige werelddossiers (bijvoorbeeld het Midden-Oosten en Noord Korea) speelt de EU amper een rol. Ongetwijfeld heeft dat ook te maken met het feit dat de grotere landen (Duitsland, Frankrijk en het VK) liever op zichzelf spelen en de EU pas inschakelen als het hen goed uitkomt.

Op zijn minst en dit naar perceptie slaagt de Unie er niet in om het welvaartsniveau op peil te houden. Als dit laatste zichtbaar gaat zakken, dan is het einde aangebroken. Want de Unie kan ook maar overleven als de mensen er in meerderheid iets in zien wat hen ten goede opbrengt!

De ‘restart’ van de EU met een beperkt aantal leden is een populair verhaal. Maar wie gaat daar het initiatief in nemen en met wie? De vraag is ook welke bevoegdheden dan Europees geregeld gaan worden. Ook de euro is een niet te onderschatten bindmiddel. Want de EU verlaten vanuit de Eurozone is een zeer moeilijke constructie. De Brexit is een operatie waarbij een lidstaat nog zijn eigen munt heeft…

Als er geen doorstart komt, is er nog het behoud van de interne markt. Want dat is waarschijnlijk het belangrijkste positieve element aan de Europese integratie. Alleen moet men wel eens ernstig gaan nadenken over het behoud van de koppeling tussen de vier vrijheden (diensten, goederen, kapitaal en personen). Een aantal hedendaagse problemen binnen de EER kunnen opgelost worden door een loskoppeling van deze vier vrijheden en dan vooral die van personen.

Desalniettemin is het een ontegensprekelijk feit dat de EU zichzelf terug zal moeten heruitvinden. In ieder geval hebben de huidige leiders van de Commissie alsook de Raad daarover weinig visie laten blijken.

ADVERTENTIE