Net zoals Geert Wilders in Nederland moeite had met de vraag hoe hij zijn verkiezingsprogramma zou uitvoeren, had sp.a-voorzitter John Crombez moeite met het argument van N-VA-voorzitter Bart De Wever dat het niet mogelijk was om ‘de superrijken’ te laten bijdragen. Tijdens zijn lezing aan de UHasselt presenteerde Crombez echter een hele waslijst aan voorstellen om dit aannemelijk te maken. Door een eenvoudiger belastingstelsel, doelgerichtere controles en het afschaffen van de afkoopwet hoopt hij fraude effectiever te kunnen bestrijden. 

De lezing die Crombez gaf hield verband met zijn vroegere ambt van staatssecretaris voor Fraudebestrijding. Zijn betoog vatte de sp.a-voorzitter aan met te verwijzen naar de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Door veel investeringen en het uitbouwen van een sociaal vangnet groeide de economie als kool.

Deze aanpak verschilt volgens Crombez sterk met diegene die werd gehuldigd na de financiële crisis van 2008. Zo versoepelde toenmalig president Barack Obama (Dem.), op de voet gevolgd door verschillende Europese regeringen, als reactie op de financiële crisis de arbeidsvoorwaarden. Deze aanpak die – die haaks staat op de economische reactie na de Tweede Wereldoorlog – ligt volgens Crombez mede aan de basis van de explosief toegenomen ongelijkheid.

Crombez: “Diegene die belasting betalen, betalen dertig procent te veel”

Aangekomen op het punt van de fel toegenomen ongelijkheid maakte Crombez de overstap naar het eigenlijk onderwerp van de lezing: de bestrijding van sociale en fiscale fraude. Dat de rijksten Belgen zoals de familie de Spoelberch en Colruyt er ook tijdens de financiële crisis op vooruit gingen, daar is Crombez naar eigen zeggen “niet slecht van. Ik vind het gewoon ergerlijk dat de bevolking miljarden steekt in de redding van de banken, en de rijkste families er 27 miljard bijkregen. Ik wil dat ook zij bijdragen”. 

Verschillende politieke opponenten van Crombez hebben echter hun vragen bij zijn eis om de meest vermogende te laten bijdragen. “Nul euro zal de familie de Spoelberch betalen, nul euro”, zo stelde N-VA-voorzitter De Wever nog tijdens een voorzittersdebat op de nationale televisie. Crombez is het hier echter fundamenteel mee oneens.

In principe bepaalt het parlement hoeveel geld er nodig is en stemt de wetten die deze middelen bij elkaar moeten harken. “Daar bestaan twee uitzonderingen op”, volgens Crombez, “de door het parlement bepaalde uitzonderingen en fraude”. Doordat de staat door deze laatste ‘uitzondering’ veel middelen misloopt, is het volgens de sp.a-voorzitter essentieel om de belastingwetten efficiënt te laten uitvoeren. Is er immers van fiscale en sociale fraude geen sprake, dan zouden de belastingen met dertig procent kunnen dalen. “Om het een beetje populistisch te zeggen, diegene die belasting betalen, betalen er dertig procent te veel”, betoogde Crombez.

Crombez: “Maak offshore constructies onwettelijk”

Het probleem volgens Crombez is dat men in bepaalde politieke middens de grondoorzaken niet wil erkennen of schermt met drogredenen. Wat zeker in die laatste categorie hoort is volgens de sp.a-voorzitter het verband tussen fraude en hoge belastingen. In plaats van naar de hoogte te kijken, zou men beter naar de complexiteit kijken. “Hoe complexer het systeem, hoe beter voor diegene die niet wilt betalen”.

Daarnaast zijn er volgens Crombez zeer veel lacunes in de wetgeving. Zo vallen advocaten die via offshore constructies miljarden verschepen naar belastingparadijzen om ze twee dagen na het uitbetalen van de dividenden terug te halen, niet te straffen. Ook is het voor hem onbegrijpelijk dat men nog steeds kan aanhalen dat sommige offshore constructies ‘wettelijk’ zijn. “Maak ze niet meer wettelijk”, is Crombez zijn voorstel.

Crombez: “Sire, taxons les pauvres. Ils sont tellement plus nombreux”

Het gevolg hiervan volgens Crombez: zij die wel hun belastingen netjes betalen, betalen meer dan nodig. Het citaat van de minister van Financiën van Lodewijk XIV, “Sire, taxons les pauvres, ils sont tellement plus nombreux” (Sire, laat ons de armen belasten, ze zijn met veel meer dan de rijken), hoeft en mag van Crombez echter niet van toepassing te zijn. Tegenover het ‘defaitisme’ van De Wever plaatst hij een aantal concrete voorstellen. Één daarvan is het creëren van zwaardere straffen voor fiscale en sociale fraude. “Dan wordt er gewoon minder gefraudeerd”, aldus de sp.a-voorzitter.

Verder dient er volgens Crombez komaf te worden gemaakt met de Afkoopwet. Deze creëert naar zijn inziens immers een uitgang voor zware fiscale fraudeurs. Dit valt volgens hem heel duidelijk op te maken uit hetgeen boven water kwam door de parlementaire onderzoekscommissie Kazachgate“In 2007 start de diamantlobby een offensief om voor grote fraudeurs een ontsnappingsroute te creëren. In opdracht van de Belgische politiek en in samenwerking met Justitie wordt die ontsnappingsroute in de wet verankerd”, zo concludeert Crombez.

Eenzelfde fenomeen vertoonde zich volgens de socialistische voorman bij de onderzoekscommissie naar de Panama papers. In plaats van – zoals dat meestal gebruikelijk is – een samenwerking van meerderheid en oppositie “schreef de meerderheid hier zelf de conclusies”. Doordat “de meerderheid tevreden is met centimeters terwijl ze voor meters moet gaan”, worden grote fraudeurs nog steeds niet voldoende adequaat aangepakt.

Het receptenboek van Crombez is echter uitgebreider. Zo pleitte hij ook voor het illegaal maken van schermconstructies die enkel als doel hebben belastingen te ontwijken. “Waarom zou je dat nu nog laten bestaan?” Het argument dat dit goed zou zijn voor de economie, verwerpt Crombez echter. “Zoals de rommelkredieten volgens de experts ook goed waren voor de economie?”, beantwoordde hij zijn retorische vraag.

Het kan maar België volgt niet

Hoewel iedere vorm van fraude uitwissen onmogelijk is, valt er nog zeer veel progressie te boeken en is dit – althans volgens Crombez – ook effectief mogelijk. Ook het Zwitserse bankgeheim, waarvan men vroeger bij hoog en laag beweerde dat het nooit ging sneuvelen, viel uiteindelijk ook om; staaft Crombez zijn redenering.

Heel veel wantoestanden vallen naar zijn inziens op te lossen. Zo dient er veel meer te worden ingezet op datamining (het gericht zoeken naar verbanden in gegevensdatabanken) en zouden mensen zelf hun belastingen niet meer mogen invullen.

Om dit te illustreren haalt Crombez het controleren van voertuigen aan. Waar de opbrengst hiervan vroeger zo’n 14 euro per voertuig was (en waarbij 96,2 percent van de gecontroleerden in orde waren), werden de resultaten door het linken van de databanken van de verzekeringen met die van politie flink opgekrikt. Terwijl de opbrengst per gecontroleerd voertuig steeg naar 375 euro, daalde het aantal positieve controles.

“Dit alles gaan we moeten doen”, volgens de voorzitter van de socialisten. Concluderen deed hij met te stellen dat we dat ook “kunnen doen”.