In de dagen die volgden meteen na de aanslag met een bestelwagen op moslims aan de Finsbury Park Moskee in Londen, pleegden twee moslims, afzonderlijk van elkaar, een aanslag. De ene trachtte op de Champs Élysées een politieman te vermoorden, de andere wou een bom laten ontploffen in het station Brussel-Centraal. Op die manier illustreerden ze de waarden van tolerantie die we, volgens de burgemeester van Londen tijdens de wake naar aanleiding van de Finsbury Park-aanslag, allemaal delen.

Er was een ander voorbeeld van onze universeel gedeelde tolerantie, in een artikel dat recentelijk verscheen in ‘Le Monde’, over de poging van twee dappere mensen om toelating te krijgen om publiekelijk tijdens de ramadan de vasten te schenden. Tunesië heeft de reputatie het meest ruimdenkende of seculiere land van Noord-Afrika te zijn, maar publiek ingaan tegen de religieuze verplichting om te vasten, is niet toegestaan.

Noodzakelijke dwang

Natuurlijk, wie de verplichting om te vasten op deze manier verwerpt, verwerpt de islam in zijn geheel en dat wordt door de religie verboden (en wie volhardt, dient de doodstraf te krijgen). Vanuit het oogpunt van de gelovige moslim is het perfect rationeel om het openlijk breken van de vasten te verbieden. Hij begrijpt immers dat zijn geloof, dat hem dierbaarder is dan al de rest, enkel zijn greep op de samenleving kan behouden met geweld en dwang. Sociale dwang waar moslims in de minderheid zijn, wettelijke dwang waar ze in de meerderheid zijn.

Ze hebben gezien wat er met het christendom is gebeurd van zodra dat zijn vermogen om dwang uit te oefenen is verloren. Ze vermoeden, terecht, dat hetzelfde de islam zou overkomen van zodra die niet langer dwang zou kunnen uitoefenen: intellectueel betekenisloos in de moderne wereld. En de islam zou, in tegenstelling tot zowat alle moderne ontwikkelingen (zowel goede als slechte), worden gereduceerd tot een doodnormaal persoonlijk geloof, zoals het geloof in de helende kracht van kristallen, of in de bepalende invloed van de positie van de planeten. De islam zal dwingend zijn, of zal niet zijn.

Het blijkt dus dat – ongeacht wat de burgemeester van Londen Sadiq Khan zegt – we niet dezelfde waarden van tolerantie delen. Inderdaad, want als we die waarden daadwerkelijk zouden delen, zou het probleem zich simpelweg niet hebben voorgedaan.

Respect

Een ander woord dat burgemeester Khan gebruikte in zijn reactie na het Finsbury Park-gebeuren, was ‘respect’. Opnieuw een waarde die we geacht worden allemaal te delen, elk voor elkaar, en die door de man die de bestelwagen bestuurde met zijn kwaadaardige en domme actie werd aangevallen.

Respect betekent in de Engelse taal echter meer dan één ding. Ik heb respect voor uw recht op uw eigen mening, maar dat betekent niet dat ik uw mening op zich respecteer. Ik kan het er inderdaad niet mee eens zijn, ik kan ze weerleggen, afwijzen of bespotten. Op dezelfde manier dient mijn recht op mijn mening gerespecteerd te worden, maar niet mijn meningen zelf. Zelfs als ze totaal redelijk zijn, dan nog heb ik niet het recht om te verwachten dat ze beschermd zouden worden tegen oneerlijke kritiek, weerlegging of bespotting.

Het klopt dat we vaak impliciet overeenkomen om elkaars mening te verwerpen, maar dat is geen uiting van een of andere vorm van respect. Dat doen we omdat het sociale leven uit meer bestaat dan een voortdurende discussie over overtuigingen.

Angst

Het woord respect zoals het wordt gebruikt in de sloppenwijken van Groot-Brittannië en Amerika, krijgt steeds meer de sinistere bijbetekenis van angst. De eis om gerespecteerd te worden, staat gelijk aan de eis om gevreesd te worden. Of om zich op zo’n manier te mogen gedragen dat men gevreesd wordt. Dit kan het recht omvatten om illegale daden te stellen.

Op welke manier gebruikte de burgemeester dan het woord ‘respect’ in zijn toespraak na de aanval bij Finsbury Park? Dat is niet eenvoudig te zeggen, aangezien zijn boodschap zo onduidelijk was. Maar terwijl ik dit schrijf, rijdt een vrouw in Newcastle met haar wagen op een groep moslims in die het einde van de ramadan aan het vieren zijn. Het lijdt geen twijfel dat de reden van haar daad zal zijn dat ze wil dat de moslims de rest van de bevolking ‘respecteren’. Wederzijds respect betekent wederzijdse angst, eventueel in de hoop dat een gelijkwaardige wederzijdse angst zou leiden tot een soort vrede, ongemak op zijn best: wij zullen jullie niet omverrijden met onze auto’s indien jullie onze kelen niet langer oversnijden op straat.

Ik betwijfel of het zo zal werken… Dat is slechts zelden het geval. Waarschijnlijk zal het leiden tot meer terreur en tegenacties, sporadisch, maar ernstig. Ik prijs me gelukkig dat ik niet meer zal hoeven te zien hoe het gaat aflopen.