In het VRT-programma De Afspraak waren afgelopen dinsdag enkele opmerkelijke uitspraken te horen uit de mond van columnist David Van Reybrouck. Gisteren waren ze ook te lezen in De Morgen. Van Reybrouck roept op om de berichtgeving over terroristen minder te behandelen als terreur en meer als zelfmoorden. Dit om toekomstige terreurdaden via ‘copycat’-gedrag te voorkomen. Echter, dit soort gebrekkig begrijpen van terreurmotieven is veel gevaarlijker dan “sensationeel” berichten over terreur, schrijft SCEPTR-hoofdredacteur Jonas Naeyaert.

Islamistische terroristen plegen aanslagen om aandacht te krijgen en die aandacht krijgen ze met hopen, dat vindt althans Van Reybrouck. De columnist is van de mening dat we daarom onze berichtgeving moeten aanpassen zoals dat met klassieke zelfmoorden gebeurt, zodat er geen ‘copycats’ meer zouden opstaan die zichzelf opblazen. Maar wie denkt dat islamisten een aanslag plegen voornamelijk om bekend te worden, slaat de bal echter mis. De terroristen die ons thans plagen, zaaien dood en verderf eerst en vooral omdat ze geïndoctrineerd zijn. Geïndoctrineerd met een radicale islam.

David Van Reybrouck doet een oproep aan alle media om gemeenschappelijke richtlijnen op te stellen voor hoe we moeten berichten over zelfmoordaanslagen en terreur:

Publiée par De Afspraak sur mardi 27 juin 2017

Soldaten die naar het front gaan, zijn niet suïcidaal

Wie zelfmoord pleegt is de wanhoop nabij. Een persoon die fataal afscheid neemt van de wereld, vrienden en familie is ultiem hulpeloos. De motivatie hiervoor is zeer individueel: een doorgedreven vorm van klinische depressie gecombineerd met een gevoel dat men niet geholpen kan worden. Het is de laatste wanhoopsdaad, de laatste vlucht van een zeer ongelukkig iemand.

Dit staat in schril contrast met iemand die een terreuraanslag pleegt. Net zoals een soldaat die naar het front gaat, is een terrorist niet suïcidaal, maar vastberaden.

Bij een soldaat primeert het collectieve. Daar waar de zelfmoordenaar individueel vlucht omdat hij of zij voelt het leven niet meer aan te kunnen, is de soldaat bereid zijn leven te offeren voor zijn gemeenschap. Zelfmoordterroristen in onze huidige context zijn gelijkaardig gemotiveerd, zij het in een ziekelijk doorgedreven vorm. Daar waar soldaten een gezond gemeenschapsgevoel hebben, hebben radicale islamisten een verknipt gemeenschapsgevoel.

Moslimterroristen plegen aanslagen omdat ze zichzelf zien als martelaren van een goede zaak, niet als finale vlucht uit een ervaren uitzichtloos bestaan. In tegendeel, islamisten zijn vol met hoop en geloven in de overwinning: dat onze beschaving zal vergaan en een kalifaat deze zal vervangen. Van Reybrouck erkent dit ook nadat hij de wetenschappelijke literatuur raadpleegde, maar pleit toch voor oplossingen die hierop haaks staan. De progressieve columnist meent immers dat copycatgedrag een doorslaggevende factor is bij terreuraanslagen. Maar dat klopt niet.

Kop in het postmoderne zand

We kunnen er moeilijk bij, met onze postmoderne Westerse en individualistische kijk op het leven die geluk definieert als zoveel mogelijk reisjes maken, de color run in Barcelona niet missen en de meest leuk bevonden foto hebben op Instagram. Maar er zijn nog mensen die geloven in iets buiten of boven zichzelf. Zo fanatiek zelfs, dat ze bereid zijn tot verschrikkelijke daden ten bate van dit geloof.

Wie denkt dat zo’n fanatiekelingen geleid worden door copycatgedrag, door een psychopathologische neiging om in de krant te staan en aandacht te krijgen, is misleid door een postmoderne kijk die we voor onszelf hanteren. Een kijk overigens die in moslimfundamentalistische kringen als zwak en decadent wordt ervaren. Inlichtingendienst OCAD schatte in 2016 dat er zo’n kleine 500 Syriëstrijders uit België vertrokken naar het Midden-Oosten om er met IS of andere jihadistische groeperingen te vechten. De meesten zijn ongekend, kwamen niet in de pers en zullen vermoedelijk nooit erin verschijnen. Men schatte in 2016 dat ongeveer 90 van die Syriëstrijders gesneuveld zijn. Als bomen in het bos gevallen terwijl niemand het hoorde. Anoniem.

Copycatgedrag is veelvoorkomend bij mensen in een suïcidale depressie alsook bij psychopathische seriemoordenaars. Zo’n mensen zijn geestesgestoord. Een moslimterrorist denkt glashelder en is zeer bewust.

En wie denkt dat ‘would-be-terroristen’ praktische informatie of methodes leren uit onze berichtgeving, dwaalt evenzeer. Als Van Reybrouck ook de wetenschappelijke literatuur rond ‘home grown terrorists’ er op nasloeg, wist hij dat er voor jihadi’s in spe allerlei gespecialiseerde communicatiemiddelen bestaan. Men wisselt informatie uit op jihadi-forums, het ‘dark web’, chat via de Telegram-app of leest zelfs het IS-tijdschrift Rumiyah… Een stuk nuttiger voor een jihadist dan het VTM-nieuws.

Tot slot, worden jihadisten gemotiveerd en stoutmoediger door onze “sensationele” verslaggeving? Het antwoord is dat Arabische media veel explicieter inzoomen op lijken, slachtoffers en bloederige taferelen dan onze media. Jihadi’s kunnen dus gewoon even verder zappen of surfen terwijl onze media zichzelf een muilkorf zouden aanbinden en onze burgers gecastreerde berichtgeving zouden krijgen.

Van Reybrouck begrijpt asymmetrische oorlogsvoering niet

“Op het moment dat IS aan het verschrompelen is in Irak en Syrië, zie je dat ze niet langer in staat zijn om soldaten, of wat ze ook zijn, schurken uit te sturen naar steden als Brussel, Parijs enzovoorts, maar het zijn lone wolfs die ermee aan de slag gaan”, vertelt een verbaasde Van Reybrouck. “Is het niet zover gekomen dat we […] met pers, zelfmoordpreventieteams en terreurexperten moeten gaan samenzitten om een mediarichtlijn op te stellen over hoe we in de toekomst over zelfmoordaanslagen gaan berichten?”

Mijnheer Van Reybrouck, terrorisme is het wapen van de zwakke groep die tegenover een conventioneel machtige vijand staat. Net zoals guerrilatactieken is terrorisme een vorm van assymetrische oorlogsvoering. Het is niet zonder een eigen logica en een vorm van strijd wanneer de conventionele overwinning niet meer mogelijk is. Dat wetende, is het logisch dat aanslagen in het Westen meer en meer voorkomen wanneer IS in het Nabije Oosten op punt staat om te imploderen onder externe militaire druk. Dit begrip is cruciaal. Terroristen liggen niet wakker van hoeveel likes hun laatste update op sociale media kreeg, maar voeren een oorlog. Een heilige oorlog tegen ons.

Zelfcensuur in de pers of een ‘zelfmoordlijn voor terroristen’ zoals Van Reybrouck voorstelt, zullen hier geen afbreuk aan doen. We zijn in die oorlog verwikkeld of we dat nu willen of niet.

Zelfcensuur of zelfversterking?

Wat veeleer wel zal kunnen helpen is ons eigen waardenmodel terug opbouwen. Met waarden die ons binden in plaats van noties die onze hypergeïndividualiseerde samenleving verder doen atomiseren. In plaats van een samenleving krijgen we zo een gemeenschap, die nieuwkomers waar nodig kan incorporeren en radicalisering van moslimjongeren kan voorkomen. Is het dan zo verbazend dat vandaag allochtone jongeren op de dool en op zoek naar identiteit kiezen voor de Sharia in plaats van de selfie?

Die herbouwde gemeenschap van ons zal misschien niet in staat zijn om alle moslimterroristen in spe af te doen zien van geweld en vervreemding, maar kan dan wel tenminste een collectieve vuist vormen tegen diegene die ons kwaad willen en zullen berokkenen. Gewapend voor de toekomst, weerbaar en trots. Hieraan kunnen de media misschien werken.

13 REACTIES

  1. Helemaal eens met je analyse.

    Waar, zoals terecht wordt opgemerkt, veel te weinig aandacht aan wordt besteed, is het totale gebrek aan transcendentale waarden en identiteit in onze postmoderne Westerse cultuur. Schopenhauer schreef dat de mens een “metafysische behoefte” heeft; een behoefte aan een verklaring van het leven die er tegelijkertijd een hogere betekenis aan geeft. Sinds de spirituele bron van de Westerse beschaving is opgedroogd, en de eeuw van de Grote Politieke Ideeën tot een enorme catastrofe heeft geleid, schijnt men in het Westen te verzanden in een quasi-nihilistisch relativisme: een derderangs ieder-doet-zijn-ding-filosofietje is dominant geworden, hogere idealen werden gedeconstrueerd en verdrongen door het kortetermijnplezier van consumptie en entertainment. Dit thema wordt heel mooi belicht in het werk van Michel Houellebecq. De seksuele escapades en het vergaren van materiële goederen gaan snel vervelen, en kunnen op lange termijn niet fungeren als een bevredigend doel in iemands leven.

    Wat we zien met betrekking tot terroristen, is dat ze vaak opgroeien in weinig aantrekkelijke stadswijken, waar de ‘culturele anarchie’ van het Westen het duidelijkst zichtbaar is. (Lees: Theodore Dalrymple: ‘The Barbarians at the Gates of Paris’) Ze komen nooit in contact met de waardevolle aspecten van de Westerse cultuur, maar ‘integreren’ zich in haar meest gedegenereerde uitingsvormen: pornografie, rapmuziek, gebruik van drugs, etc. Nadat ze een aantal jaren geproefd hebben van wat ze percipiëren als ‘Westerse vrijheid’ en hun eerste stappen in de criminaliteit hebben gezet, komen ze er achter dat hun leven waardeloos is. Dan zetten ze – soms onder druk van anderen – de stap naar een herbeleving van hun islamitische geloof. Ten eerste voorziet hun religie in ‘een manier van leven’ waaraan ze een enorme behoefte hebben. Ten tweede bestendigt en rechtvaardigt deze religieuze ideologie hun ressentiment tegenover een samenleving die ze verantwoordelijk stellen voor hun persoonlijke falen. De uitkomst is dan dat ze wraak kunnen nemen op de Westerse samenleving in naam van een moreel goede zaak.

    • En daar komt nog bij dat diegenen die “geintegreerd zijn in de meest gedegenereerde uitingsvormen”, zoals je dat schrijft, normaliter regelrecht de hel in belanden om te braden. Hiervan is er echter een ontsnappingsroute via het martelaarschap naar het paradijs.
      De MSM draaien dit gewoonlijk om door te stellen dat die terroristen niks met islam te maken hebben, maar gewoon criminelen zijn.
      Groeten, Paul

      • Correct. Het feit dat de 9/11-terroristen de avond voor de aanslagen een stripclub en een casino hadden bezocht, wordt soms aangedragen als bewijs dat ze niet werkelijk gedreven werden door religieuze motieven. Maar in feite zou hun martelaarschap – tenminste volgens hun theologische interpretatie – hen van alle voorgaande zonden bevrijden.

    • Er is een duidelijk verschil tussen mensen die niet nadenken en mensen die belet of verboden worden na te denken . Trouwens ik denk dat we deze discussie hier beter afsluiten , discussiëren met mensen die (door eender welk geloof) gehersenspoeld zijn heeft totaal geen nut .

  2. Het zou nu toch stilaan duidelijk moeten zijn dat de iSSlam enkel en alleen voor problemen zorgt en in de verste verte niets maar dan ook helemaal niets met enige vorm van beschaving te maken heeft , zelfs niet in de meest rudimentaire vorm . Nu weer gaan neuzelen over de hogere waarden van het leven zoals de “godsdiensten” ons die er eeuwenlang in geramd hebben is duidelijk enkele eeuwen terug in de tijd en helemaal niet aan de orde . Accepteer dat we eindelijk van die leugens verlost zijn en dat we als geciviliseerde mensen ook kunnen samen leven in verstandhouding zonder dat vermanende vingertje van die moordenaars en verkrachters die beweren te spreken in naam van god-allah-jehovah en alle andere zelf verzonnen idioten .

    • (1) De socratische en presocratische nalatenschap heeft een hele reeks vragen opgeworpen die na 2500 jaar nog steeds niet naar algemene tevredenheid werden beantwoord. Ik twijfel er niet aan dat uw fanatiek beleden atheïsme enige betekenis geeft aan uw bestaan; het biedt u ten minste de mogelijkheid zich intellectueel superieur te wanen tegenover ‘idioten’ zoals ondergetekende die, ongetwijfeld door domheid gedreven, tot andere antwoorden op metafysische en existentiële vragen zijn geneigd.

      (2) Uw aanspraak op enige kennis van beschaving wordt weerlegd door uw gebrek aan eerbied voor de religieuze traditie die onze Westerse cultuur de afgelopen eeuwen heeft vormgegeven. De Mattheüs-Passion van Bach, de kathedraal van Chartres, de Sixtijnse Kapel – ja, wat een vreselijke cultuur. Gelukkig werd de beschaving in de jaren ’60 van de twintigste eeuw ontdekt, met dank aan de inspanningen van middelmatige neo-atheïsten.

      • Ik heb het hier gelukkig niet over de fantastische culturele verwezelijkingen van de mens , maar ik kan hier spijtig genoeg niet de hand van een zogenaamde god in herkennen . “Godsdienst” of beter gezegd de uitgekookte volksverlakkers die in naam van hun zelf verzonnen god spreken eisen de eer op voor iets waarvan het bestaan niet is bewezen en ook NOOIT zal bewezen worden . Het blijft een feit dat de mensheid al de tijd van zijn bestaan reeds bedrogen is door een stelletje malafide misdadigers tot het tegendeel is bewezen . Het spreekt vanzelf dat je om een standpunt in te kunnen nemen moet kunnen denken en laat dat nou net het punt zijn waar religie botst met gezond verstand : niet nadenken , klakkeloos aanvaarden wat wij je voorkauwen

      • Ah – dan bevat de lijst van mensen die “niet nadenken” namen als: Thomas van Aquino, Dante, Chaucer, Boccaccio, Blaise Pascal, John Henry Newman, John Milton, Kierkegaard, Charles Darwin, Gregor Mendel, Georges Lemaître, Dostojevski, G.K. Chesterton, C.S. Lewis, Simone Weil, Graham Greene, Frederick Copleston, Simon Leys, etc, etc.

  3. Inderdaad ! Lees de Koran, de indoctrinatie begint daar. De islam beantwoordt niet aan het Westers begrip “godsdienst”. Het is een gevaarlijke doctrine. De Koran is een handboek voor de gelovige “Übermensch” (cfr. Soera 9, Het berouw, vers 5). Jammer voor de gematigde moslims.