Het steekspel tussen kanselier Angela Merkel (CDU) en haar voornaamste tegenstander Martin Schulz (SPD) bereikt een nieuw hoogtepunt. Nadat de socialistische SPD, de Groenen en de liberalen van de FDP “Ehe für alle(“huwelijk voor iedereen”) als eis voor een regeringsdeelname vooropstelden, speelt de kanselier het nu tactisch. In een bericht aan de christendemocratische fractie in de Bundestag wordt de fractiediscipline omtrent het debat opgeheven. Een meerderheid voor het zogenaamde ‘homohuwelijk’ lijkt daarmee zeker.

Een kleine drie maanden voor de nationale verkiezingen en kanseliersverkiezingen in Duitsland wordt het spel tactisch gespeeld. Eerder deze week slaagde de SPD erin het homohuwelijk als voornaam verkiezingsonderwerp te thematiseren. Het voorstel om nog voor de verkiezingen over het thema te stemmen viel niet in goede aarde bij de christendemocratische coalitiepartner, maar kon op interesse rekenen van de Groenen (Bündnis 90/die Grünen) en de liberale FDP van Christian Lindner, die aan een heuse rélance bezig is.

De drie partijen aan de ethische linkerzijde maakten het thema meteen tot een voorname eis om aan een mogelijke regeringscoalitie deel te nemen. Geen slechte zet voor de waarschijnlijke verliezers van de verkiezingen. De conservatievere CDU/CSU is daarmee genoodzaakt om een van haar heilige huisjes op te geven om aan de macht te kunnen blijven.

Schaakmat voor de Union

Nadat op aansturen van de SPD in maart ook de Groenen en zelfs de tussen progressief en conservatief zwenkende FDP het homohuwelijk als verkiezingsthema namen, moest ook de Union (CDU en CSU) reageren. Het verzet tegen het homohuwelijk is een oud thema bij de christendemocraten, die ermee willen appelleren aan een conservatieve basis die overbleef in de partij en aan de traditioneel conservatievere Beierse fractie van de CSU.

De zet van Schulz kon echter niet onbeantwoord blijven door de kanselier. De druk op de CDU/CSU zorgde echter voor een breuk in het traditionele front. Na afspraken met de conservatievere CSU van Horst Seehofer, stelde kanselier Merkel vandaag de fractiediscipline open voor het gevoelige onderwerp. Daarmee neemt de Union het thema niet officieel aan, maar laat het de keuze officieel over aan de individuele parlementsleden. Het homohuwelijk wordt daarmee minstens theoretisch een feit in de Bundesrepublik.

Lastige balans tussen CDU en CSU

In tegenstelling tot de wensen van de SPD wil de kanselier de stemming over het thema niet voor de verkiezingen houden. Voor Merkel komt het niet uit om nog voor het einde van deze laatste week over het thema te stemmen. Een reële toestemming van een groot deel van de christendemocratische fractie zou immers de overgebleven conservatieven kunnen wegjagen. De druk van de SPD ziet fractievoorzitter Volker Kauder (CDU) als een vertrouwensbreuk. Ook de CSU gaf al officieel te kennen dat ook voor haar parlementsleden de keuzevrijheid open is, maar benadrukt dat de partij het homohuwelijk nog steeds officieel weigert. Tegenover de kritiek van de conservatieven staat echter ook de linkervleugel, waar politici als Jens Spahn (CDU) zich sterk maken voor het homohuwelijk.

De toestemming van Merkel kon op sympathie rekenen van de herrezen FDP. Na jaren in de schaduw van de zogenaamde ‘mammoetpartijen’ Union en SPD doet de liberale partij het opvallend goed in de deelsstaatverkiezingen. Voorzitter Christian Lindner had eerder al het thema opgeworpen als voorwaarde voor een mogelijke regeringsdeelname, en reageert nu ook positief op de uitspraken van de kanselier. Volgens Lindner geeft Merkel een “goed signaal” en is de Union met deze daad “eindelijk in het politieke heden aangekomen.”

SPD voert de druk op

De SPD ziet in de toelating een mogelijkheid om de druk te verhogen. Fractievoorzitter Opperman ziet een snelle stemming niet als een vertrouwensbreuk maar als een logisch gevolg. De partij eist nu niet alleen de mogelijkheid op homohuwelijk, maar ook nog een stemming over het thema in deze laatste week. Opperman vraagt daarmee de Union “over haar eigen schaduw te springen.” De SPD-fractie van Rheinland-Pfalz zou reeds een voorstel ontworpen hebben wat aanstaande donderdag ter stemming voorgelegd zou moeten worden.

Sinds 2001 kunnen koppels van hetzelfde geslacht in Duitsland een officiële levenspartnerschap aangaan. De wetswijziging uit 2001 leidde sindsdien tot een grondige hervorming van het scheidings- en erfrecht met betrekking tot koppels van hetzelfde geslacht. Zo kunnen sinds 2013 levenspartners ook het kind van hun partner adopteren, ook wanneer het kind zelf geadopteerd is door de eerste partner. Homoadoptie bleef echter een heet hangijzer in het debat.

Quo vadis?

De beslissende koerswijziging van Merkel kan daarmee een aanzet geven tot een historische stemming in de Duitse Bundestag, waarmee Duitsland in het rijtje komt van de progressieve Europese landen die het homohuwelijk ondersteunen. Het spel van Merkel blijft echter wel gevaarlijk. De beslissing kan de druppel zijn voor een groot deel van de overgebleven conservatieve christendemocraten, in zoverre die ex-CDU-politicus Alexander Gauland nog niet naar de rechts-conservatieve AfD gevolgd waren. Anderzijds kon de Union bijna niet anders dan de aangegeven marsrichting volgen zonder electoraal te winnen maar parlementair onder te gaan in de regeringsformatie. Het valt af te wachten hoe de kiezer in september de kaarten schudt.