Aanstaande donderdag vinden in het Verenigd Koninkrijk parlementsverkiezingen plaats. Aanvankelijk zag het ernaar uit dat de Britse eerste minister Theresa May een geniale zet had gedaan door als een donderslag bij heldere hemel nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Sommige peilingen gaven haar Conservatieve partij zelfs uitzicht op een stevige meerderheid van meer dan 400 zetels op 650 in het Lagerhuis. Dat beeld is ondertussen al grondig bijgestuurd, en volgens sommige peilingen riskeert ze nu zelfs haar meerderheid te verliezen.

Het Britse kiessysteem werkt met het zogenaamde ‘first past the post‘: het niet-proportionele systeem, dat alle zetels van kieskringen geeft aan de eerste partij, is niet bepaald het eenvoudigste om voorspellingen te doen over zetelaantallen in het Britse Lagerhuis op basis van nationale peilingen. Maar bovendien bevat het systeem een aantal anomalieën, waardoor het bijvoorbeeld kan gebeuren dat een partij uiteindelijk zelfs zetels verliest, niettegenstaande ze veel meer stemmen binnenhaalde, enkel en alleen omdat een andere partij nog meer vooruitging.

Landslide voor de Conservatieven…?

Daarom zag het er net na de aankondiging van nieuwe verkiezingen bijzonder gunstig uit voor de Conservatieve partij van Theresa May: de partij schoot in de peilingen enkele procentpunten vooruit, terwijl Labour nog volop in de touwen hing.

Met amper 25 procent van de kiesintenties keek Labour tegen een zwaar verlies aan, terwijl de Conservatieven zelfs op weg waren naar de 50 procent, en een ‘landslide’ van meer dan 400 zetels mogelijk werd. Slachtoffers waren de Liberaal-Democraten, die er qua stemmenaantal wel op vooruitgingen, maar toch zetels aan de Conservatieven dreigden te verliezen, en zelfs de linksnationalistische SNP, die – een paar jaar geleden nog volledig onvoorstelbaar – in Schotland terrein dreigden te verliezen aan de Conservatieven.

Inhoud niet beschikbaar.
Accepteer cookies door op Accepteren in de banner te klikken

…of een remonte van Labour?

Een week vóór de verkiezingen staan de zaken er echter helemaal anders voor. De Conservatieven staan in de peilingen nog steeds op winst in vergeleken met de verkiezingen van mei 2015, maar zakken stilaan richting de 40 procent. Labour daarentegen heeft in de loop van enkele weken maar liefst meer dan 10 procentpunten teruggewonnen, en begint daarmee ook stilaan in de buurt van de 40 procent te komen.

Gevolg is dat er voor de Conservatieven al lang geen sprake meer is van een ‘landslide’, en stilaan zelfs gevreesd dient te worden voor een verlies van zetels. Meer zelfs: de Conservatieve meerderheid in het Lagerhuis is lang geen zekerheid meer.

Bron: Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Opinion_polling_for_the_United_Kingdom_general_election,_2017)

Voor de Liberaal-Democraten en de SNP is de terugval van de Conservatieven goed nieuws: de Liberaal-Democraten mogen stilaan weer dromen van zetelwinst, terwijl de SNP het verlies in Schotland misschien toch nog zal kunnen beperken tot slechts enkele zetels. Volgens een nieuwe, en in peilingenland redelijk gecontesteerde projectie van YouGov zouden de Conservatieven op dit ogenblik zelfs op amper 317 staan, terwijl Labour dertig zetels bijwint tot 253. De Liberaal-Democraten en SNP zouden volgens die projectie goed standhouden.

UKIP: een dood verhaal?

Merk overigens op welke partij in het verhaal van hierboven niet voorkomt: het rechtspatriottische UKIP. Na het Brexit-referendum hield de partij merkwaardig goed stand in de peilingen, zij het met enig verlies. Sinds de aankondiging van nieuwe verkiezingen is de partij echter gevallen als een baksteen.

Niet dat er ooit sprake was om, zoals in 2015, opnieuw een zetel te halen, maar met een score van amper vijf procent dreigt de partij stilaan in het vak ‘anderen’ terecht te komen. De partij is zelfs te klein om nog verweten te worden stemmen van een andere partij af te snoepen, waardoor die essentiële zetels zou verliezen.

Horrorscenario: een ‘hung parliament’

Het meest waarschijnlijke scenario is voorlopig nog altijd dat de Conservatieve partij op donderdag een meerderheid haalt, maar vermoedelijk zal die niet veel groter zijn dan die vandaag al is. Van een vernieuwd en groter mandaat van de kiezer hoeft Theresa May dan niet meer te dromen. Als de Conservatieven daadwerkelijk zetels verliezen in het Lagerhuis, is het trouwens niet onnatuurlijk dat zij haar ontslag zou aanbieden als partijvoorzitster van de Conservatieven.

Maar volgens recente schattingen bedraagt de kans dat de Conservatieven onder de 326 zetels zakken, en dus hun meerderheid verliezen, ongeveer twintig procent. In dat geval is het vrijwel zeker dat ook Theresa May voltooid verleden tijd wordt in de Britse politiek.

Afbeelding: Filip Van Laenen. https://filipvanlaenen.github.io/british_polls/average.html
Afbeelding: Filip Van Laenen.

Merk overigens op dat de Conservatieven in principe kunnen zakken tot ongeveer 320 zetels zonder dat dat echt problemen oplevert. Enerzijds laat Sinn Féin principieel haar zetels in het Lagerhuis onbezet, wat een beetje speelruimte laat, en bovendien kunnen de Conservatieven indien nodig ook rekenen op de steun van het Noord-Ierse en loyalistische DUP. Maar erg comfortabel is dat allemaal niet, en zeker niet wat Theresa May op 18 april op het oog had.

Maar zakken de Conservatieven daadwerkelijk tot 317 zetels, zoals YouGov op dit ogenblik projecteert, dan dreigt de institutionele chaos. Door het Britse kiessysteem, dat gewoonlijk een stevige meerderheid voor één partij oplevert, heeft het Verenigd Koninkrijk geen traditie van coalitieregeringen. Maar in tegenstelling tot 2010 is het onwaarschijnlijk dat de Liberaal-Democraten deze keer in zee zullen willen gaan met de Conservatieven om een regering te vormen, en al zeker niet om een zogenaamde ‘harde Brexit’ te gaan onderhandelen.

Maar wat als Labour en de Liberaal-Democraten samen geen meerderheid halen, zelfs niet met de SNP en de Welshe nationalisten van Plaid Cumry erbij? Dan dreigt het absolute horrorscenario van zeg maar een ‘hung parliament XL’, waarbij niemand nog een werkbare meerderheid heeft in het Lagerhuis, zelfs niet met een coalitieregering. En dat juist op het ogenblik dat het Verenigd Koninkrijk zich moet verenigen om de cruciale Brexit-onderhandelingen op te starten…