De aanval met chemische wapens die het Syrische leger eerder deze week waarschijnlijk uitvoerde, en de Amerikaanse reactie die daarop kwam, heeft niet enkel een effect op de positie van de Syrische regering in het conflict, maar heeft vooral ook Rusland in een zeer moeilijke positie geplaatst. Op strategisch niveau haalt Rusland niet veel voordeel of nadeel bij de inzet van chemische wapens in Syrië, of de vernietiging van een Syrische luchtmachtbasis. De mogelijkheid voor Rusland om hun activiteiten in Syrië te gebruiken als een groter internationaal onderhandelingsmiddel is nu echter wel een heel stuk verkleind.

De militaire aanwezigheid van Rusland in Syrië is niet zozeer gebaseerd op bepaalde tactische objectieven. Er is geen specifiek territorium dat Rusland wenst te beschermen, en ook het terugdringen van Islamitische Staat (IS) is in hun acties geen prioriteit geweest.

Waar de Russische aanwezigheid wel om draait, is het bijschuiven aan de onderhandelingstafel in het Midden-Oosten. Voor de Russische inmenging in Syrië waren het vooral de Verenigde Staten die met lokale entiteiten onderhandelden en de plak zwaaiden. In andere delen van de wereld, specifiek Oost-Europa, zat Rusland echter in een zwakke onderhandelingspositie. Dit zette Rusland aan om op een doelgerichte manier deel te worden van de dynamiek in het Midden-Oosten, wat hun algemene onderhandelingspositie zou versterken.

Kissinger’s ‘linkages’

De grootschalige strategie die Rusland hier toepast, in het verbinden van de onderhandelingen over de situatie in Oekraïne en die in Syrië, is eigenlijk exact de strategie die Kissinger tijdens de Koude Oorlog tegen de Sovjet-Unie in de strijd wierp. De strategie van ‘linkages’ voorziet namelijk dat bepaalde onderwerpen van onderhandelingen rechtstreeks verbonden worden met andere onderhandelingen, waardoor Amerika destijds toegevingen van de Sovjet-Unie kon afdwingen die het in geïsoleerde onderhandelingen niet verkreeg.

“De strategie van ‘linkages’ voorziet dat bepaalde onderwerpen van onderhandelingen rechtstreeks verbonden worden met andere onderhandelingen.”

Het is een strategie die toepasselijk is wanneer een onderhandelingspositie op individuele onderwerpen te zwak is om iets te bereiken, maar wanneer men bij de som van verschillende lopende onderhandelingen de bovenhand heeft. Dit is natuurlijk waar de Russische strategie niet meteen vruchten afwierp. De Amerikaanse regering onder Obama begreep het Russische plan, en maakte er dan ook een sterk punt van om dergelijke ‘linkages’ niet toe te laten. Onderhandelingen over Oekraïne zouden gesplitst blijven van die over andere onderwerpen zoals Syrië.

Toen Trump aan de macht kwam in de Verenigde Staten, vermoedden velen dat dit tot een betere relatie met Rusland zou kunnen leiden. Het voornaamste doel van Moskou was dan ook een onderhandeling proberen te starten over het wegvallen van economische sancties. Zo ver is het uiteraard nog niet gekomen, maar dit vooruitzicht zorgde ongetwijfeld voor paniek bij bepaalde bondgenoten van Amerika en Rusland. In Oekraïne leed dit bijvoorbeeld reeds tot een tijdelijke escalatie van het conflict, en een handelsembargo tussen Oekraïne zelf en de separatistische gebieden.

Toenadering tussen Washington en Moskou voorkomen

In Syrië plaatste dit vooruitzicht het bewind van Assad voor een belangrijk vraagstuk. Als Rusland er in slaagde om een succesvolle onderhandeling met Amerika te voeren, zouden zij zich dan nog genoodzaakt voelen om Assad militair te steunen? Na de overwinning door het Syrische leger in de stad Aleppo, verkregen met zware Russische steun, zakte de Russische activiteit in het land al eens even terug. Als Trump Rusland bepaalde toegevingen zou doen om Assad te laten vallen, dan zou dit een ramp kunnen zijn voor de militaire capaciteiten van de Syrische overheid.

Door de aanval met chemische wapens echter zette Assad een reeks gebeurtenissen in gang die dit op zijn minst op korte termijn voorkwamen. Of dit nu de werkelijke bedoeling was van de Syrische regering, of eerder een onverwacht positief gevolg, daarover valt te discussiëren. Los van de intentie is het wel zo dat Moskou niet in staat was om afstand te nemen van Assad na de aanval met chemische wapens, aangezien de hele onderhandelingspositie van Rusland afhankelijk is van directe samenwerking met het Syrische bewind. Doordat de gifgasaanval door de Verenigde Staten niet te accepteren viel, zorgt de toestand nu uiteindelijk voor een grotere kloof tussen Rusland en Amerika.

4 REACTIES

    • Inderdaad, een onderzoek naar wie het gas ingezet heeft kan weken duren, terwijl Trump al de dag erna raketten begon af te vuren (en daardoor een de facto bondgenoot van IS werd). In het verleden is het nog gebeurd dat Assad voor een gifgasaanval als dader werd aangeduid, terwijl onderzoek nadien uitwees dat het een andere groepering was die er achter zat. Trump begint me teleur te stellen. Hij is een N-VA’tje aan het doen: op alles wat hij voor de verkiezingen beloofd had een bocht van 180° maken.

  1. Het is heel onwaarschijnlijk dat Assad hier achter zit: hij kon er geen enkel voordeel uit halen. De rebellen daarentegen waren tegen de muur gezet nadat Trump gezegd had dat Assad kon blijven. En enkele dagen later volgt deze provocatie, die Trump doet omkeren. Dan is het wel duidelijk.

    De enige vraag die we ons moeten stellen is of (en zo ja, wie in) de VS mee geholpen hebben bij het ensceneren van deze gruwelijke misdaad. En het antwoord meen ik ook te kennen.