Op dinsdag 28 maart verwees president Trump met een pennenstrook verschillende kernverwezenlijkingen van zijn voorganger naar de prullenbak. De nadruk van oud-president Barack Obama (Dem.) op klimaat en reductie van uitstoot wordt nu door zijn opvolger teruggeschroefd. Tegenstanders roepen dat het slecht nieuws is voor het milieu, anderen reageren opgelucht.

Trumps ‘executive order’ inzake het promoten van energie-onafhankelijkheid en economische groei herroept onder andere de Clean Air Act van het EPA (Amerikaans milieu-agentschap). Deze Clean Air Act legde percentages op voor het verminderen van CO2-uitstoot tegen 2030.

Deze regelgeving was nefast voor de Amerikaanse koolindustrie, zeiden tegenstanders: Het zijn de koolwerkers die symbool stonden voor het gebrek aan interesse van ‘Washington’ voor ruraal Amerika en ‘coal country’. De executive order van Trump is meer dan een symbolische inlossing van een verkiezingsbelofte, maar ook een manier om traditionele Democratische arbeidersstemmen aan zich te binden. Maar verschillende experts zeggen dat het schrappen van de milieumaatregelen door Trump niet alleen een negatieve impact zal hebben op het milieu, maar ook niet het verhoopte resultaat zal opleveren inzake jobcreatie.

Tegenstrijdige visies

De visie van Obama en vele anderen, is/was om het veilig te spelen en zoveel mogelijk preventieve actie te ondernemen. De economische kost werd ondergeschikt gemaakt aan de preventieve maatregelen. Trump daarentegen richt zich nagenoeg eenzijdig op het uitbouwen van de economie. Hij rekent op het daardoor vrijkomende geld via economische groei om tot nieuwe en betere oplossingen te komen.

Trump kan evenwel de Clean Air Act niet onmiddellijk volkomen terugschroeven, maar hij kan wel de EPA opdragen welke doelen na te streven. De invoering onder Obama van de Clean Air Act was reeds verzand in juridische strijd. De herroeping ervan onder Trump zal eveneens kunnen rekenen op zware juridische tegenstand. De aanzet is in ieder geval gegeven.

Beleidsfundamenten van de milieumaatregelen: ‘SC-CO2’

Naast het terugfluiten van de EPA, herroept Trump verschillende executive orders en andere beleidsregels van Obama. Deze worden terug vervangen door de omzendbrief van 17 september 2003 van het ‘Office of Management and Budget’ (het Amerikaanse Rekenhof) en latere updates. Dit is bijzonder fundamenteel en ingrijpend. Veel van het beleid is immers gebaseerd op ramingen en berekeningen. Het zijn deze (soms alarmerende) cijfers en statistieken die gebruikt worden om nieuwe regelgeving door het Congres te drukken. Onderzoekers, zoals Jason Scotson van het conservatieve Cato Institute, wijzen er echter op dat de grondslag voor het berekenen van de sociale kost van kool (SC-CO2) vatbaar voor is ideologische kleuring.

In een artikel daarover schreef hij daarover: “In de mate dat carrièrefunctionarissen binnen de EPA een normgevend engagement hebben voor vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, zullen zij een doorlopend proces verhinderen van herziening van de SC-CO2 als dat het argument voor dergelijke uitstootreducties zou kunnen ondermijnen. Zelfs indien toekomstige overkoepelende werkgroepen de schattingen voor SC-CO2 zouden terugschroeven, zou dergelijke revisie op zichzelf geen wettelijke vereiste vormen om ook de (deels) door eerdere, hogere SC-CO2-schattingen gerechtvaardigde belangrijke regelgeving inzake uitstoot van broeikasgassen te herzien.”

Een nieuwe wind

Iets verderop schreef Scotson dat “moest een administratie ertoe geneigd zijn, het die nieuwe schattingen naar het Congres kon brengen en […] vereisen dat de EPA deze nieuwe SC-CO2-schattingen in overweging neemt bij herziening van nieuwe regelgeving. [Het] zou het samenvallen vereisen van toekomstige politieke belangen die uiterst onvoorspelbaar zijn.”

Maar de verkiezing van Donald Trump was zo een onvoorspelbare samenvallen van belangen, en die herschikking is nu een feit. Los van het feitelijke debat over klimaatverandering, zijn er stemmen die een meer nuchtere aanpak toejuichen. Zo’n aanpak, die volgens sommigen nodig is, was onder de meer ideologische aanpak van voormalig president Obama, op maat voor zijn achterban en zijn nalatenschap, niet altijd aanwezig.

Eigen energie leven inblazen

Het uitdrukkelijke doel van dergelijke beleidsveranderingen zijn het opkrikken van Amerikaanse energieonafhankelijkheid en –belangen. President Trump legt hierbij de nadruk op de belangen van de VS en Amerikaanse burgers en bedrijven. Hij gaat echter niet zover om zonder meer alles op te blazen, en blijft voorlopig de milieuverdragen van Parijs erkennen.

Wat dit in ieder geval aantoont, is de kwetsbaarheid van een groot deel van de erfenis van president Obama. Veel van zijn beleid stoelt immers op ‘executive orders’, en zijn niet gebouwd op (parlementaire) consensus of brede coalities. Deze eenzijdige aanpak wreekt zich nu. Want zoals die verwezenlijkingen met een pennenstrook opgebouwd werden, kunnen ze eveneens met een pennenstrook terug worden afgebroken. Maar dat geldt natuurlijk evengoed voor Trump zelve.