Het kleine Wit-Rusland staat in rep en roer. Staatsleider Alexander Lukashenko is radeloos en is met vakantie in Sochi (Rusland). Er vinden al dagen massabetogingen tegen zijn beleid plaats. Het volk mort in de eerste plaats tegen belastingverhogingen. 

Foto: Wikipedia. Graven in Kurapaty.
Foto: Wikipedia. Graven in Kurapaty.

Honderdduizenden burgers hebben verklaard de nieuwe belastingen niet te zullen betalen. Daarbij komt een symbolische daad van de president: Hij wil een business center oprichten in Kuropaty, de meest symbolische en heilige plaats van het land: tussen 1937 en 1941 werden heel wat mensen er terechtgesteld tijdens de Grote Zuivering door de geheime Sovjet-politie, de NKVD. Tussen de 30.000 en 250.000 tegenstanders van het stalinistisch werden er vermoord en begraven. Stalin wou het Wit-Russisch nationalisme breken door het kruim van de natie te vernietigen. Lukachenko erkent dit heiligdom niet en lijkt de sporen ervan te willen vernietigen.

Vroeger protesteerden vooral de stedelijke intellectuelen tegen Lukachencko, maar nu komen ook de landelijke gebieden in opstand. De president aarzelt tussen ofwel toegeven en onprettig verlies leiden, ofwel zijn binnenlandse veiligheidsdiensten de opstand laten breken en kritiek oogsten in het buitenland en vermoedelijk ook in Rusland.

Poetin en Lukachenko, zeer koele minnaars

Oppervlakkig gezien zijn Lukachenko en Poetin vrienden, ja zelf bondgenoten. In het verleden kan dat het geval geweest zijn, maar nu is dat zeker niet meer het geval. In december 1999 werd met veel tam tam de oprichting de Verenigde Staten van Rusland en Wit-Rusland aangekondigd. Maar van deze verregaande unie van de twee staten is niets terecht gekomen.

Wel hebben de Russen voor meer dan  100 miljard dollar in Wit-Rusland geïnvesteerd en is het land lid van de Euraziatische Economische Unie. Het geniet ook nu nog van gunstige  Russische energieprijzen. De welvaart in Wit-Rusland is thans zelfs iets groter dan deze in Rusland. Ook wordt het Russisch nog bevoordeeld. Het is nog steeds een nationale taal naast het Wit-Russisch. Maar Lukachenko houdt van zijn onafhankelijkheid en wil absoluut geen vazal zijn van Poetin.

In  de oorlog om Oekraïne is Lukachenko neutraal en is het aan Wit-Russen niet toegelaten om voor een van beide partijen te gaan strijden. Die neutraliteit liet hem toe de conferenties van Minsk bijeen te roepen die tot een tijdelijk bestand in Oekraïne hebben geleid. Indien het tot ernstige ongeregeldheden in Wit-Rusland komt zal Poetin niet weten hoe hij adequaat daarop zal moeten reageren. Hij is bang voor een ‘spill-over effect’ in Rusland waarbij hij nieuw straatgeweld vreest.

Annexatie?

De eeuwige vijanden van Rusland en zij die een nieuwe Koude Oorlog wensen, vrezen dat Poetin van de gelegenheid gebruik zal maken om Wit-Rusland binnen te vallen om het al dan niet bij Rusland in te lijven. De Russen erkennen de Wit-Russische taal en een onafhankelijk Wit-Rusland nog minder dan de Oekraïense taal en identiteit. Het Wit-Russische leger zou weinig weerstand bieden omdat zo wat alle hogere officieren in Rusland zijn opgeleid en hun loyaliteit aan Rusland groter is dan voor Wit-Rusland. Bovendien zou Poetin een nieuwe parel op zijn kroon steken en zou het zijn populariteit wel goed aan doen. Vanuit Wit-Rusland zou hij ook beter Oekraïne kunnen binnen vallen. Dus twee vliegen in één slag?

Realistischer lijkt het me dat Poetin, die de buitenlandse reacties en sanctie vreest, dit niet zal doen. Financieel kan Rusland momenteel dit soort onderneming ook niet aan. Rusland zal dus moeten toezien hoe Lukachenko zijn eigen problemen probeert op te lossen. Poetin zal vooral hopen dat het niet tot een tweede Euromaidam (de protestgolven in 2013-2014 in Kiev) komt en dat het Westen en vooral Polen niet al te rechtstreeks tussenkomen, dat zeer antagonistisch staat t.o.v. Rusland.