Dinsdag 31 januari was er een groot congres over radicalisering en terrorisme, georganiseerd door Studiecentrum Bedrijf en Overheid op de prestigieuze campus van The Hague Security Delta. Diverse experts spraken, van ervaringsdeskundigen tot onderzoekers van NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid). Ook ontvouwde Job Cohen (PvdA) zijn ervaringen als burgemeester na de moord op de islamkritische artiest Theo van Gogh (†2004).

Richard Franken opende met een verslag van nieuw onderzoek naar de Hofstadgroep, een netwerk van geradicaliseerde jihadjongeren die verwikkeld waren in de moord op van Gogh. Volgens hem bleek dat ‘geen zicht op werk hebben’ en ‘laaggeschoold zijn’ hun radicalisering nu juist niet verklaren. Dit waren zeker geen mensen in een verdomhoekje, wat velen aannamen. Duidelijk werd dat ‘foreign terrorist fighters‘, veelal radicale moslims die in het buitenland zoals Syrië de Jihad gaan strijden, uit de stedelijke wijken komen en geworteld en opgegroeid zijn binnen eigen netwerken. Dit betreft met zoveel woorden geïslamiseerde enclaves, waarbij ook Hollandse jongeren vatbaar zijn voor radicalisering als zij in deze enclaves verwikkeld raken.

Veel aandacht ging uit naar het beperken van de ontwrichtende uitwerking van terreuraanslagen op de sociale samenhang. Analyse- en strategiedirecteur H.P. Schreinemachers legde uit dat NCTV bij aanslagen adviseert over berichtgeving door de overheid, om te voorkomen dat terroristen angst en verdeeldheid kunnen zaaien. Hier zijn handleidingen voor, en het laat zich raden dat woorden als ‘jihadist’ zoveel mogelijk zullen worden voorkomen.

Zonder opbreken van enclaves blijft jihadisme dooretteren

Hier spant men het paard achter de wagen, want het voorkomen van radicalisering hangt samen met het bevorderen van integratie. En faalt de integratie, dan blijft het ‘voorkomen van ontwrichting en polarisering na afloop van aanslagen’ dweilen met de kraan open. Immers, de eerdergenoemde enclaves zijn dan zélf de oorzaak van maatschappelijke ontwrichting, meer dan aanslagen. Dit blijkt wel uit het feit dat maar één islamitisch geïnspireerde terreuraanslag in Nederland echt geslaagd is – de moord op Theo van Gogh-  terwijl onbehagen over islamisering onverminderd voelbaar is. Zo vertelde de auteur Maarten Zeegers dat hij niet met zijn vrouw over straat gaat in deze wijken, omdat zijn vrouw ongesluierd is.

“Het effectiefste antwoord blijft uiteindelijk bemande grensbewaking”

Thomas Wuchte was actief voor de VN om te voorkomen dat terroristen massavernietigingswapens in handen kregen. Hij werkt voor OSCE (Organization for Security and Co-operation in Europe) en behandelde het thema vanuit internationaal perspectief. Hij zette uiteen dat terroristen altijd ‘trucs’ hebben om hun traceerbaarheid te beperken, zoals door over te stappen in een tussenland. ‘Advanced Passenger Information kan dit deels counteren, maar volgens hem blijft het effectiefste antwoord uiteindelijk een bemande grensbewaking.

Sociaal-economische benadering

Verder sprak hij over “conditions conducive to terrorism“: omstandigheden die terreur bevorderen. Politieke participatie en een stabiele economie met vaste werkgelegenheid zouden de gemeenschap sterker maken: binnen een sterke gemeenschap is het moeilijker om je af te zonderen en te radicaliseren. Mensen met een niet-vervullend leven zouden sneller radicaliseren.

Dit fenomeen omschreef ik al in Avondland en Identiteit: sociaal atomisme, seksuele uitsluiting, het wegvallen van een positieve identiteit ontleend uit arbeid, zijn factoren die zowel bij jihadisten terugkeren als bij ‘lone wolves‘ zoals Elliot Rodger en Karst Tates. Sociale status is voor veel mannen steeds moeilijker te bereiken, evenals een nuttig levensdoel om zich aan op te trekken: dit komt door een alles doordrenkend hedonistisch, technocratisch nihilisme.

Het IS-kalifaat betovert jongeren daarentegen met beelden van een idyllische broedergemeenschap en een rijk, vervullend liefdesleven. Tegelijkertijd, echter, onderbouwde de eerste spreker nu juist dat de oorzaken van religieuze radicalisering vaak niet sociaal-economisch zijn (de succesvolle zaalvoetballer Hatim Halawa vertrok bijvoorbeeld naar IS en Osama bin Laden was de zoon van een steenrijke zakenman). Wuchte omzeilde dit door te verkiezen om veeleer te praten over racisme, etnisch nationalisme en xenofobie. Ook zijn vocabulaire geleend uit de Anglosfeer, gedragen door sociaal-constructivistische concepten, versterkte de indruk dat hij de verklaringen deelt die populair zijn in kosmopolitische subsidienetwerken.

Polarisering aanpakken om radicalisme tegen te gaan?

Mede omdat er internationaal geen consensus bestaat over wat radicalisering nu precies is, strookt het aanpakken van radicalisering volgens Wuchte niet met mensenrechten. Iedereen heeft het recht om fanatiek en radicaal te zijn – een aanslag plegen is wat anders. Maar hier stuit Wuchte op een contradictie. Want wat hij wel wil, is de voedingsbodem voor terrorisme wegnemen door gematigde berichtgeving te versterken: “Wij bekijken een item zowel van links als van rechts, en vanuit dit oogpunt willen we polarisering tegengaan.” Dit komt neer op het versterken van de consensus ten koste van groepen op de linker- en rechterflank. Dus enerzijds wordt de vrijheid van denken voorop gesteld, nog boven terreurbestrijding, maar wordt berichtgeving wel geframed, gematigd en getemperd om niet te polariseren.

Later maakte Justin de Kleuver hierbij de kanttekening dat het verband tussen het tegengaan van polarisering en het voorkomen van radicalisering, op een veel te zwakke empirie berust: hierover zijn weinig effectmetingen. Gemeenten leggen allerlei netwerken aan en krijgen daardoor signalen binnen. Vaker gaan deze signalen over verwarde mensen, dan dat er daadwerkelijk aanwijzingen zijn voor jihadisme. Wat mogelijk weer terugslaat op de eerder genoemde enclaves: jihadist Salah Abdeslam zat ondergedoken in Molenbeek, in een appartement naast een apotheek. In Belgische media verklaren buurtbewoners dat de hele buurt wist dat Abdeslam daar zat. Hij zou regelmatig op straat komen, met muts, maar werd toch herkend. Hij zou soms zelfs voor de lol langs het politiebureau lopen.

Ervaringsdeskundige Massoud Djabani stelde dat radicalisme de brandstof is van terreur – dat dit niet anders is dan een chemische formule. Mensen die met rationalisme worden opgevoed nemen afstand van hun emotie en overdenken zaken, terwijl de woede van godsdienstfanatici hen manipuleerbaar maakt. “Daarom is de titel van het congres ook ‘Radicalisering en Terrorisme’, en niet: ‘Verlichting en Terrorisme’.

Deugdsignalen van de elite

Zowel Wuchte als Peter Knoope, verbonden aan Clingendael, hadden het over een “politically inclusive society”. Volgens Knoope wordt sinds 9/11 wereldwijd gemiddeld 15 miljoen dollar per uur uitgegeven aan terrorismebestrijding. De EU wil de nationale legers buiten terreurbestrijding houden – hij suggereerde dat het hierdoor wel duurder werd. Misschien is het tijd om aan andere oplossingen te denken? Wuchte wil een politically inclusive society realiseren door jonge mensen te activeren en ze als ambassadeurs overal te laten spreken.

Dit laat vragen rijzen. Want het gevaar bestaat dat dit hooguit de toplaag zal bereiken van jongeren die al gemotiveerd en goed geïntegreerd zijn, die mobiel zijn en niet teruggetrokken leven in een eigen gemeenschap. De bestuurlijke elite kan zich dan profileren door met de uitgekozen jongeren op de foto te gaan en zo het deugdsignaal af te geven: “wij zijn progressief en inclusief.” Die jongeren worden vervolgens doorgesluisd naar leuke stages bij NGO’s, en de onderlaag waar het werkelijk om gaat blijft verweesd achter.

Bom effectiever voor boodschap dan politieke loopbaan

Bovendien, je kunt jongeren wel mobiliseren door ze een stem te geven en politiek te engageren, maar dan leren zij alleen hoe traag en niet-effectief politiek is als middel om doelen te bereiken. Deze aanpak kan tijdelijke hoop genereren en desillusies kweken op de lange termijn. Politiek in Nederland wordt geblokkeerd door polderstructuren waarbij je alleen invloed hebt als je zelf ook een macht meebrengt waarvan de ander kan profiteren. Het laten afgaan van een bom geeft dan ook een boodschap dan ook effectiever aandacht dan jarenlang lobbywerk. Knoope zei dat de bestuurlijke elite zich dit moet aantrekken.

Knoope bekritiseerde de deradicaliserende aanpak, de zogenaamde counter-messaging. “Je zit in de gevangenis en dan komt iemand je vertellen dat je ongelijk hebt. Dat je boos bent over het lot van de Palestijnen, maar dat je daarover helemaal niet boos moet zijn.” Hij noemde dit de ‘theedrink-aanpak’: enigszins ironisch omdat ook Job Cohen (PvdA) op het programma stond.

Cohen stak een pleidooi af voor de ‘wij-samenleving’, maar zei wel dat IS met militaire inzet vernietigd moet worden. Hij haalde een speech aan van Aboutaleb die na de moord op Theo van Gogh sprak op een moskee: “Als je deze democratie niet wil, rot toch op!” Velen hebben deze oproep gesnapt en reisden later naar het kalifaat. Dat schiep weer een ander probleem.

Jan Brouwer kwam nog aan het woord, hoogleraar in openbare orde en veiligheid. Hij zette de gemiddelde 6 doden van islamitisch terrorisme in de VS af tegen het aantal dodelijke ongelukken met grasmaaiers: 69 per jaar. Wat ontoepasselijk was omdat een bewuste aanslag op de eigen leefwijze natuurlijk een heel andere impact heeft op de nabestaanden dan een ongeluk.

Sociaal-theologische benadering

Maarten Zeegers sprak meer begeesterend dan Brouwer. Hij schreef het inmiddels redelijk beroemde boek ‘Ik was een van hen’, over zijn leven in de multiculturele Haagse wijk Transvaal. Daar was hij de enige zonder wortels buiten Europa. Over de radicale islam zei hij dat dit begrip alleen bestaat binnen de omstandigheid van de seculiere staat. “Dit is een Westers begrip, want in de islam bestaat alleen: of je belijdt, of je belijdt niet“, aldus Zeegers. De ‘kleine jihad’ is het normale leven van een goede moslim, en hier hoort dus een intieme omgang met de geloofsteksten bij. Daaruit leert men dat militaire missies er gewoon bij horen, en dus komt het wat betreft de ‘grote jihad’ vanzelf goed. Beter dan het onderscheid tussen gematigde islam en radicale islam, is dus het onderscheid tussen gematigde islam en letterlijke islam. Wel is er binnen de islam veel discussie over wie de jihad precies kan uitroepen, want vroeger was dat de kalief.

Een cruciaal begrip voor de vorming van een parallelle samenleving is volgens Zeegers het concept al-Walâ wal-Barâ. Dit betekent dat je loyaliteit altijd bij je broeder als moslim moet liggen. Dus wat Salah Abdeslam deed is misschien verkeerd, maar we veroordelen hem niet want hij is en blijft een moslim. Volgens Zeegers betekent deze loyaliteit dat op straat de overtuiging heerst dat men met ongelovigen niet kan rondhangen, want dan neemt men hun gewoonten over. Bezoek aan een niet-halal supermarkt is vaak al verdacht. En als het niet anders kan, omdat de buurman je bijvoorbeeld aanspreekt en zegt: “Het weer is mooi“, dan is het devies om te antwoorden: “Weet je wat ook mooi is? de islam!

Het belangrijkste voorbeeld bewaarde het congres voor het laatst, want dat is ongetwijfeld de casus van moskee Quba, een wahabistisch gebedshuis in Amsterdam. Hier meldden zich radicale jongeren die op jihad wilden gaan. Daarop startte de imam een drie uur lang gesprek om hun gedachten te veranderen. Maar dit was zonder effect. De jongeren wezen gewoon op de Koran-passages waaruit blijkt dat een dag op het slagveld gelijkstaat aan een lange periode van bidden, en dat martelaren de straf in het graf ontlopen. De imam kon dit niet weerleggen en kon slechts ingaan op de praktische problemen, zoals “je bent minderjarig” en “je krijgt problemen met de veiligheidsdiensten”. Toen de jongeren alsnog op jihad gingen zei de imam dat iedereen die hen gelijk gaf maar een andere moskee moest zoeken. Hierdoor vertrokken veel jongeren; zij wilden niet achter een imam bidden die volgens hen geen goede moslim is.

Zeegers concludeerde dat je moslims en jongeren geen baan of stage moet bieden, maar wortels en een thuis. Nederland moet een land zijn waaraan ze zich gebonden voelen. Alleen maakte hij zelf al duidelijk hoe dit, vanuit al-Walâ wal-Barâ denkend, zeer moeilijk zal zijn.

https://sceptr.net/campaigns/doneer/donate/
  • Anka Coppens

    Misschien is het niet altijd tactisch om dit al te luid te zeggen, maar radicalisering is gewoon een politiek correcte term voor islamisering. Bemande grensbewaking is niet alleen het effectiefste antwoord op deze islamisering, het is het enige antwoord. Alleen kan men zich afvragen of het voor landen zoals het onze niet al te laat is?

    • Sjyin

      Spijtig dat religie als een reden word gebruikt voor de daden van gebrainwashte mensen.
      Het is niet de stok dat pijn doet, maar de persoon die ermee slaat…
      Een betere grenscontrole heeft ook geen zin als justitie het niet aankan en niet weet wat ze moeten doen met gekende terroristen.
      dan moet je ook zien dat de terroristen die van buitenaf komen meestal niets te maken met degene die geradicaliseert en gerecruteerd worden in dit land. behalve dan dat ze een connectie opbouwen met elkaar en steun zoeken in het enige waar ze in geloven, hun religie.
      Wat als we dat nu wegpakken en meer concentreren op inburgering sociale samenleving school educatie recreatie muziek film en cultuur, en laat al die jonge ‘moslims’ voelen dat ze een Belg zijn, en dat ze ook hun inspraak en deelname hebben aan onze samenleving. ALLEEN zo kunnen we beletten dat er een flippo jonge gasten kan overtuigen om hun leven op te offeren voor een mythe en dat is dat de algemene niet-moslim een racist is… want dat is niet zo. Der zijn er bij die wat bang zijn van het onbekende, pijn en terreur en heel veel vragen hebben dat de mainstream-media(uhum) probeert uit te leggen, maar dat is niet meer dan dit. Het besef dat de turk om den hoek of die pakistaan naast mijn deur nooit buitekomen maar dikke shifts draaien op het werk of in de fabriek.
      Die zien hun kinders bijna nooit, … en dus worden die jonge gasten aan onze maatschappij overgelaten. Als ze dan rasso zaken lezen en of relatief racisme meemaken, oordelen ze even snel als ieder ander ‘belg’. ja ma ze zijn allemaal rasist… klinkt me heel bekend in de oren, … ja ma ze zijn allemaal terrorist.
      Allesinds Anka leuk dat je je gedachten zegt, word altijd geaprecieerd door geeduceerde mensen.

  • De Block Paul

    Er zijn wel degelijk imams die een weg zoeken naar integratie van de islam in een moderne Westerse wereld. Alleen worden zij tegengewerkt door elementen in de moslimgemeenschap met een fundamentalistische samenlevingsvisie. Die conservatieven organiseren sociale druk om hun agenda door te drukken. Zij beletten iedere sociale en economische promotie en verhinderen een vlotte integratie. Erger, zij bedreigen progressieve imams met de dood. Links is, door een gebrek aan kritiek op die fundamentalistische samenlevingsvisie en een gebrek aan steun voor de progressieve imams – omwille van electorale redenen – op zijn minst een passieve bondgenoot van die fundamentalisten.

  • Doordenker

    De eenvoudigste oplossing, die blijkbaar het verstand van onze politieke (dwaal)lichten ver te boven gaat, is gewoon geen moslims meer binnenlaten. Al de rest is dweilen met de kraan open.

  • Jan Vissers

    Volgens mij is er een rechtstreeks verband tussen radicalisering en een verstoorde identiteit bij migranten jongeren. De gebrekkige of niet bestaande integratie maak dat ze zich in eigen land miskend voelen. De schuld van dit feit, is tweeledig. Diegene die deze mensen hier hebben toegelaten, hebben zich mispakt aan het integreringsvermogen van bepaalde migrantengroepen, en hebben niet of te laat ingegrepen toen het fout ging. Ook de (moslim) migranten gaan niet vrijuit. Ze hebben het na gelaten zich te integreren in onze samenleving, door er niet ten volle deel te nemen. bv. Gemengde huwelijken zijn bijna onbestaande, en worden niet aanvaard in moslim middens. Migranten noemen zich nog steeds op de eerste plaats Marrokaan, Türk, … alsof het land waarin hun familie al generaties lang leeft niet waardevol genoeg is.

  • Sjyin

    het is eigenlijk heel simpel, zolang de gewone Belgische huis tuin moslim met terreur en met jihadisme word vergeleken, gaan terreurbewegingen voeding hebben voor eeuwig en altijd.
    Maar het moment dat we iedere BELG als 1 beschouwen, welke kleur of ‘ras’ of ‘afkomst’ je hebt, gaan WIJ allemaal een Belgische maatschappelijke sociale standaard kunnen opbouwen.
    En wees maar gerust dat er ALS er dan een of andere flippo wilt rekruteren, dat er dan ook meer, veel meer, mensen er hun tegen gaan kunnen verzetten. Omdat ze wat meer geeduceerd gaan zijn en tenminste een gevoel hebben dat ze een deel zijn van de samenleving.
    Want hun enigste reden en zin van rekrutering bij terroristen is. ”Zij zien ons toch niet als belg, het zijn allemaal racisten, wat doe je hier in dit land eigenlijk , beter ga je naar waar je ‘broeders’ en ‘zusters’ je het meest nodig hebben…. ”
    En zo met deze woorden kunnen jonge gasten die al gepest worden op school en of sociale achterstand hebben, gebrainwasht en ingezet worden als ‘jihadist’. EDUCATIE, RESPECT, en vooral veel LIEFDE, want we zijn allemaal mens, en mogen allemaal vrij en blij leven.
    TROTS om BELG te zijn. en fuck terreur en angst. ik zie jullie allemaal graag.