Theresa May was op 27 januari de eerste buitenlandse regeringsleider op staatsbezoek bij kersvers Amerikaans president Donald Trump. De ‘special relationship’ tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië dateert echter van langer dan gisteren.

In mei 1940 besloot het Britse ‘Chiefs of Staff Committee‘ – een comité waar alle hoofden van de verschillende componenten van het Britse leger in zijn vertegenwoordigd – dat indien Frankrijk zou vallen, de oorlog voor het Verenigd Koninkrijk niet langer te winnen zou zijn zonder de deelname van de VS. Na de overgave van het Franse leger in juni vormde het verkrijgen van Amerikaanse steun dan ook de centrale focus van Churchill’s buitenlands beleid. In eerste instantie tevergeefs.

Voor de oorlog was het beeld dat de Amerikaanse bevolking had van de Britten eerder negatief. Een anti-imperialistische visie die in de Verenigde Staten al van bij het ontstaan aanwezig was. De publieke opinie was uitgesproken isolationistisch en, ondanks de sympathie voor de Britse zaak, ook de regering. Churchill zette echter verwoed door en richtte zich in de daaropvolgende periode vaak persoonlijk tot de Amerikaanse bevolking en het congres. Daarbij beriep hij zich niet enkel op het belang van het verslaan van fascisme, maar ook op de gedeelde geschiedenis die de Angelsaksische wereld met elkaar verbond.

Pearl Harbor en het Atlantisch Handvest

Het was echter de aanval op de marinebasis Pearl Harbor door een Japanse vloot die ervoor zorgde dat de Britse eerste minister kreeg waar hij zo lang naar smachtte. De Amerikanen namen niet langer enkel economisch, maar ook militair deel aan de strijd. In de aanloop naar die bewuste dag in december groeide de sympathie voor de Britten bij de Amerikanen enorm. Het eiland bleef als enige onbuigbaar voor de Blitzkrieg van de Duitse Wehrmacht, ondanks militaire fiasco’s in Scandinavië en Noord-Afrika.

Winston Churchill en Franklin Delano Roosevelt aan boord van de USS Augusta (CA-31) waar de Conferentie van Placentia Bay werd gehouden met als belangrijkste conclusie de opmaak van het Atlantisch Handvest. (Foto: Wikipedia)

Churchill vierde kerstmis 1941 bij de Roosevelts in het Witte Huis. Met het Atlantisch Handvest werden de gezamenlijke doelstellingen van de oorlog vastgelegd. Na het vastlopen van de Duitse oorlogsmachine aan het Oostfront en de vergaande economische en militaire integratie van de VS en het Britse Gemenebest, was het lot van nazi-Duitsland bezegeld.

“A very special relationship”

Het verlies van de parlementsverkiezingen in 1945 kwam hard aan voor Churchill. Als politiek dier bleef hij wel actief en gebruikte hij zijn grote retorische talent om zijn ideeën verder aan de man te brengen. In verschillende van zijn speeches komt de basis terug van de naoorlogse wereldordening. Een van zijn beroemdste toespraken gaf hij in Zürich, oproepend tot een ‘Verenigde Staten van Europa’.

De speech die hij gaf in 1946 is echter degene waarin voor het eerst termen worden gebruikt die vandaag nog gemeengoed zijn. Churchill ziet hoe “een ijzeren gordijn over Oost-Europa” is neergedaald. Hij beschrijft er ook voor het eerst de Anglo-Amerikaanse relatie als een ‘special relationship’.

Beide elementen, de economische integratie door de Europese gemeenschap en de integratie van het militair en buitenlands beleid door het Atlantisch bondgenootschap zijn de centrale dynamieken van het Westen tijdens de koude oorlog, met een sleutelrol voor de as Amerika-Groot-Brittannië.

De wissel van de macht

De door de voormalige eerste minister aangehaalde relatie is opvallend. Het is de alliantie van het oude, uiteenvallende Britse rijk met het nieuwe Amerikaanse imperium. Beide verenigd in hun gedeelde geschiedenis, de verdediging van de liberale democratie en de wens tot indamming van het communisme. Sinds de intrede van de VS in de Tweede Wereldoorlog zijn beide landen nauw met elkaar verbonden op zowat alle beleidsdomeinen. Er is nauwe samenwerking op militair vlak, van de Koreaanse oorlog over de Golfoorlog tot de invasies van Irak en Afghanistan. Het Verenigd Koninkrijk is ook de meest trouwe partner van de VS voor wat betreft inlichtingen met vooral samenwerking in de context van de “Five Eyes”.

Nu Groot-Brittannië zich economisch loskoppelt van het Europese continent, zal het economische partnerschap met de VS nog belangrijker worden. Vandaag zijn beide landen al elkaars belangrijkste bron van directe investeringen.

Bovenal echter is de speciale relatie een persoonlijke. Een gevoel van verbondenheid tussen beide volkeren en een persoonlijke band tussen de president en de premier. Zoals de as Duitsland-Frankrijk de Europese toekomst bepaalt, zo beïnvloedt de relatie tussen de nieuwe en de oude grootmacht de toekomst van de rest van de wereld. Denk maar aan partnerschappen zoals Thatcher en Reagan of Blair en Bush Jr. In de praktijk neemt elke Amerikaanse president gedurende zijn ambt wel de woorden ‘special relationship’ in de mond.

Inhoud niet beschikbaar.
Accepteer cookies door op Accepteren in de banner te klikken

Verschillende karakters, verbonden door het lot

Weinigen zullen ontkennen dat twee van de belangrijkste politieke gebeurtenissen van 2016 zich in beide landen hebben afgespeeld: de Brexit en de verkiezing van Trump. Van de persoonlijke affectie tussen beide regeringsleiders zal de speciale relatie het allicht niet moeten hebben. Dat de flamboyante reality-ster en de domineesdochter goed met elkaar kunnen opschieten, lijkt weinig waarschijnlijk.

Toch zullen beide partijen de speciale relatie versterken. De regering Trump heeft al aangegeven de focus op Azië van onder Obama opnieuw te naar Europa te zullen verleggen. Er bestaat ook een uitgesproken steun voor de Brexit. Groot-Brittannië, dat zich van continentaal Europa afkeert, kan niet anders dan kijken naar haar vroegere gemenebest en uiteraard naar het grootste land in de Angelsaksische wereld, de Verenigde Staten van Amerika. Het is tekenend dat de eerste buitenlandse regeringsleider op staatsbezoek in Amerika Theresa May is. Beide karakters konden niet meer verschillend zijn, maar ze zijn door het lot aan elkaar vastgeklonken.

Meer symboliek dan resultaten

Wat viel er dan te leren uit de gezamenlijke persconferentie die May en Trump gaven op 27 januari? Trump zat duidelijk goed in zijn vel. Hij overlaadde het Verenigd Koninkrijk met schouderklopjes, in het bijzonder voor de beslissing om uit de EU te stappen.

Op een vraag van een reporter over Rusland hield hij zich aan zijn eerdere lijn: het doel is zo goed mogelijke relaties te hebben. May bevestigde de Britse steun voor de economische sancties tegen Rusland en gaf aan dat de Amerikaanse president “100%” de NAVO-verplichtingen zou nakomen.

Over een mogelijk handelsakkoord bleef het stil. Nochtans is dat een prioriteit voor de Britse regering in de aanloop naar de definitieve uitstap uit de EU. Het was een ontmoeting met veel symboliek, maar echte resultaten zullen allicht voor later zijn.

ADVERTENTIE