Het Brusselse parlementslid Céline Delforge (Ecolo) vraagt het vervoersbedrijf MIVB om het fenomeen ‘manspreading’ aan te pakken. Daarmee lijkt de zogeheten ‘vierde golf van feminisme‘ te zijn doorgebroken in onze contreien en bestuurlijke kringen.

Volgens de feministische theorie is manspreading een teken van mannelijke overheersing. De man zit (meestal in het openbaar vervoer) dan met opzet te breed in een stoel en bezet daarbij meer dan één zitplaats. De term is vanaf 2013 gemeengoed geworden in Engelstalige feministische kringen, toen de progressieve website Tumblr een fotocampagne organiseerde om dit fenomeen onder de aandacht te brengen. Hierna gingen vooral actiegroepen binnen en rond Amerikaanse universiteiten zoals Yale University ermee aan de haal.

De wereld van het nieuwe feminisme is die van ‘male privilege’, ‘trigger warnings’, ‘cisgenders’ en ‘manspreading’…

Manspreading is één van de begrippen die vallen binnen een nieuwe golf van feminisme in de Engelssprekende wereld. In deze wereld spreekt men over ‘male privilege’ (de voordelen die mannen inherent zouden hebben), ‘trigger warnings’ (waarschuwingen die men laat opleggen voor inhoud die niet overeenstemt met bepaalde feministische paradigma’s), ‘cisgender’ (iemand van wie het geslacht overeenstemt met de geslachtsidentiteit), ‘intersectional feminism’ enzoverder. Om zich af te schermen van mensen die een andere kijk hebben op gender en identiteit heeft men ‘safe spaces’ gecreëerd.

Via universiteiten die dichtbij de Amerikaans-Angelsaksische cultuur staan, zoals de Universiteit van Amsterdam, is deze nieuwe wereldvisie naar het Nederlandse taalgebied overgewaaid. Een voorbeeld hiervan is de hoogleraar Gloria Wekker, die in Nederland vooral bekend staat als één van de aanjagers van het Zwarte Piet-debat, maar wiens vakgebied eigenlijk intersectioneel feminisme is. Ook een andere felle stem in het Zwarte Piet-debat, Sylvana Simons, is een prominent gezicht binnen deze kringen. Naast feminisme en antiracisme is Sylvana Simons een uitgesproken fan van astrologie. Ze verklaarde onlangs nog dat de planeet Mercurius problemen veroorzaakte in haar laptop.

Vooral het woord ‘intersectioneel’ speelt in dit nieuwe feminisme een hoofdrol. Met intersectioneel wordt bedoeld dat de positie van bijvoorbeeld zwarte vrouwen niet los kan worden gezien van het feit dat ze vrouw zijn én een donkere huidskleur hebben. Dit zou dan moeten leiden tot discriminatie die door de twee zaken versterkt wordt. In feite komt het er op neer dat er een hiërarchie wordt gebracht in de ernst van de discriminatie van minderheden.

Zo is de ervaren discriminatie van zwarte vrouwen erger dan de discriminatie van blanke mannelijke homoseksuelen. Volgens de intersectionele theorie krijgen zwarte vrouwen naast vrouwenhaat immers ook racisme te verduren, terwijl de blanke homoseksueel zowel gebruik kan maken van ‘male privilege’ als van ‘white privilege’: iedereen met een blanke huidskleur heeft een voorsprong op alle anderen.

Academia

Hoewel deze posities aan universiteiten worden gedoceerd, is het nog maar zeer de vraag hoe empirisch-wetenschappelijk deze theorieën zijn. Intersectioneel feminisme brengt namelijk vooral moeilijk te kwantificeren gevoelens en ervaringen ter sprake. Toetsbare objectieve maatstaven lijken te ontbreken. Het intersectioneel feminisme krijgt dan ook vaak het verwijt van tegenstanders dat het eerder politiek activisme dan wetenschap zou zijn.

In hoeverre manspreading een wijdverspreid probleem is in onze contreien, lijkt iets te zijn dat niet volledig duidelijk is. De MIVB heeft alvast nooit klachten binnen gekregen over manspreading.