La France veut la vérité et la France veut des actes.” Het was een zegezekere François Fillon die op zondag 27 november zijn supporters te woord stond nadat hij tegenkandidaat Alain Juppé op verpletterende wijze had verslaan. Maar liefst 66,5% van de 4,5 miljoen stemmers binnen het platform van Les Républicains verkozen de ex-premier uit Le Mans boven de ex-premier en burgervader van Bordeaux. Les Républicains gingen resoluut voor gevestigde waarden binnen het Franse politieke bestel en schuiven met François Fillon een vertegenwoordiger naar voren met een uitdrukkelijk rechts profiel. Fillons voor rechts aantrekkelijke programma contrasteert op sommige vlakken echter met zijn verleden als minister.

François Fillon begon zijn lange wedloop richting het Elysée reeds in 2013. Het dan 59-jarige parlementslid kon al terugkijken op ruim dertig jaar politieke ervaring, dit zowel op lokaal als nationaal niveau. Zo klom Fillon op van Assemblée-lid voor het departement Sarthe tot burgemeester, departementsraadvoorzitter en later ook voorzitter van de regionale raad van Pays de la Loire. Vanaf de negentiger jaren manifesteerde Fillon zich ook nadrukkelijk in de nationale politiek en bezat hij opeenvolgend verschillende ministerportefeuilles onder respectievelijk Eduard Balladur, Alain Juppé en Jean-Pierre Raffarin, tot hij in 2007 zelf de eer toebedeeld kreeg om premier van Frankrijk te worden. Tijdens het quinquennat van Nicolas Sarkozy zal de advocaat uit Le Mans nauwelijks uit de schaduw treden van l’hyper-président. Als een kameleon slaagde François Fillon erin zich te buigen naar het ‘sarkozysme’, zo ver zelfs dat de pers hem ervan betichtte een ‘collaborateur’ te zijn: een politiek lege doos ontdaan van elke zin voor eigengereidheid en initiatief. Tijdens zijn campagne kwam Fillon al onverwijld terug op zijn periode onder Sarkozy en de onfrisse geuren die zich rond de ex-president vormden, wat leidde tot de nodige fricties tussen beide kandidaten voor Les Républicains. Maar hoe verklaren we Fillons dienstbaarheid tot Sarkozy? Fillon zelf noemt het partijtrouw, anderen spreken dan weer over een mentaliteit van politiek martelaarschap, geheel in lijn met François Fillons christelijke overtuigingen. Desalniettemin slaagde François Fillon in zijn oorspronkelijk opzet wanneer hij de campagne aanvatte in 2013: zichzelf opnieuw op de politieke bühne hijsen, dit door zijn eigen stijl en programma te handhaven. Met succes zo blijkt, want de tegenstand werd tot tweemaal toe overtuigend gevloerd.

Un choc liberal?

François Fillons afgetekende programma voor Frankrijk bestaat uit drie hoofdprioriteiten. Zo wil Fillon, eens verkozen tot president, eerst en vooral inzetten op economische liberalisering. De Franse media spreken paniekerig over un choc liberal en schuwen de vergelijking met Maraget Thatcher en het Verenigd Koninkrijk niet, een vergelijking die overigens voor de hand ligt vermits Fillons echtgenote Brits is. Maar wat houdt Fillons economische programma nu precies in? De Franse staatsschuld bedroeg in 2015 ruim 95% van het BBP, terwijl de overheidsuitgaven aftikten op 57,1% van het BBP. François Fillon wil beiden terugdraaien en is in de eerste plaats van plan om dat te doen door 100 miljard euro te snijden in de overheidsuitgaven over een tijdspanne van vijf jaar. In concreto wil Fillon de 35-urenweek verhogen naar 39 uren en zo’n 500 000 ambtenaren laten afvloeien. De sociale uitgaven vormen meer dan de helft van alle overheidsuitgaven, de pensioenen nemen op hun beurt de grootste hap uit de sociale kas. François Fillon stelt bijgevolg voor om de pensioenleeftijd terug te brengen naar 65, zodat gepensioneerden hun koopkracht behouden en de verschillende sociale regimes in evenwicht blijven. Een derde ijkpunt in Fillons schoktherapie is de vereenvoudiging van de arbeidswetgeving. De Franse werkeloosheidsgraad bedraagt momenteel zo’n 10,1%, volgens Fillon het gevolg van veertig jaar jobcreatie in handen van de overheid. Fillons doel om de werkeloosheidscijfers te halveren wil hij bijgevolg bereiken door de bal terug in het kamp van de privésector te leggen. Zo moet de competitiviteit van bedrijven onmiddellijk hersteld worden en moet werken en investeren beloond worden. Met het Duits model in het achterhoofd stelt Fillon tevens voor om opleidingen binnen de bedrijfssfeer te bevorderen. Aansluitend wil Fillon de arbeidsmarkt dereguleren en tegelijkertijd het sociaal overleg verbeteren. Op fiscaal vlak tenslotte ent de kandidaat voor Les Républicains zijn beleidsvoorstellen volledig op de geplande vermindering van de overheidsuitgaven en het aanzwengelen van de competitiviteit. Zo moet volgens Fillon de loonkost naar omlaag, het fiscale regime voor bedrijven en KMO’s lichter en dient de ISF (Impôt de solidarité sur la fortune), een progressieve inkomensbelasting voor vermogens die de kaap van 1,3 miljoen euro overstijgen, onverwijld afgeschaft worden vermits de kapitaalkrachtigen het land verlaten.

Terreur en identiteit

Fillons tweede prioriteit is het verlies aan staatsmacht, soevereiniteit en identiteit. Twee factoren zijn hiervoor verantwoordelijk, zo meent Fillon, namelijk het terreurprobleem waar het land nu al even mee kampt en de gevolgen van de ongebreidelde massa-immigratie.     François Fillon lijkt zich wat het laatste betreft aan te schurken tegen het Front National. Zo stelt hij onder meer voor om een migratiesysteem in te voeren op basis van quota en capaciteit, twee zaken die moeten voortvloeien uit zijn vraag om nationaliteitsstatistieken bij te houden, iets dat vandaag strikt verboden is in Frankrijk. Aansluitend zou president Fillon ook een de facto heronderhandeling van het Schengenverdrag op tafel leggen. Meer bepaald bepleit hij een versterkte, effectieve controle van de buitengrenzen, afstraffing van lidstaten die verzaken aan hun plichten en verscherpte interne controles. Tot slot wenst Fillon ook te snijden in de asielprocedure en wil hij nieuwkomers strengere integratieverbintenissen opleggen alvorens ze de Franse nationaliteit verkrijgen.

De zware aanslagen in Parijs en Nice sloegen diepe wonden in het sociale weefsel van Frankrijk en versterkten het onveiligheidsgevoel. Fillon wil dit tegengaan door in de eerste plaats het staatsapparaat te versterken en 12 miljard euro extra uit te trekken voor politie, justitie en defensie. Op het vlak van preventie beschouwt Fillon een gecentraliseerd Ministerie van Binnenlandse Zaken als adequater om de dreiging het hoofd te bieden en wil hij onder andere meer middelen voor de inlichtingendiensten. Op het terrein wil Fillon een grotere rol toedichten aan de burgemeesters en de lokale politie, maar desalniettemin waarschuwt de 62-jarige advocaat nu reeds dat grote massa-events die moeilijk te controleren zijn door de ordediensten best niet plaatsvinden. Ook de strijdkrachten en het nucleair arsenaal moeten volgens Fillon gemoderniseerd en onderhouden worden. Een andere preventiemaatregel die Fillon wil inpassen is het ontnemen van de Franse nationaliteit van jihadisten en teruggekeerde strijders ‘interdire du séjour sur notre sol’, zo blijkt uit het boekje Vaincre le totalitarisme islamique, geschreven naar aanleiding van de aanslag in Nice. Voor de internationale strijd tegen het terrorisme toont François Fillon zich bereid de dialoog aan te gaan met Syrië en Rusland om een internationale coalitie tegen IS (Islamitische Staat) te bespreken. Reeds tijdens zijn ambtstermijn als premier was François Fillon ervan overtuigd dat Bashar al-Assad en Vladimir Poetin essentiële gesprekpartners zijn om een oplossing te vinden voor de gordiaanse knoop in het Midden-Oosten. Wat Rusland betreft zorgden Fillons posities meer dan eens voor deining binnen Les Républicains. Zo is Fillon voor een rapprochement wat Oekraïne en de Krim betreft en is hij vocaal tegenstander van de sancties tegen Rusland omdat hij meent dat ze ook de Franse economie schade toe berokkenen. In die optiek toont François Fillon zich aldus vragende partij voor een normalisering in de relaties tussen het Westen en Rusland. Hij benadrukt de soevereiniteit van Frankrijk door op commercieel niveau het handelsverdrag TTIP van de hand te wijzen en de invloed van de VS en de EU in vraag te stellen. Opnieuw rijst echter de vraag hoe oprecht dit alles is, aangezien Fillon in 2005 nog campagne voerde voor een Europese grondwet.

Christelijke waarden

Ook het identiteitsvraagstuk is Fillon niet ontgaan. De derde prioriteit heet ‘affirmer nos valeurs’, waarmee François Fillon in hoofdzaak doelt op christelijke waarden en zich hevig differentieerde van zijn uitdager Alain Juppé. Door in te zetten op familie en geloof wist Fillon ondertussen al heel wat harten van traditioneel, rechts-katholiek Frankrijk voor zich te winnen: een niet te onderschatten groep qua grootte. François Fillon rekent de familie tot het kerninstituut van een samenleving en beitelde de bescherming ervan als dusdanig stevig in zijn verkiezingsprogramma. De député voor Parijs beloofde alvast de Wet-Taubira (dat het huwelijk openstelde voor holebi’s) te hertekenen door te sleutelen aan het adoptierecht voor koppels van hetzelfde geslacht waarbij de juridische maatstaf het belang van het kind zou worden. Allemaal logisch, zo vindt Fillon, aangezien een kind in essentie de vrucht is van een moeder en vader, zoals hij stipuleerde in zijn ‘Lettre aux évêques’. Daarnaast opperde Fillon ook, als tegenstander van kunstmatige reproductietechnieken, voor een verstrenging in de penalisering van de uitvoering en het promoten van draagmoederschap. Wat de laïcité betreft, hét hete hangijzer van afgelopen zomer, blijft Fillon een stevige koers varen op sommige vlakken. Voor Frankrijk is de laïcité stevig vervlochten in het identiteitsdebat, dus hoeft het niet te verbazen dat Fillon opriep tot een burka – en burkiniverbod en een verscherpte controle over de islam op Franse bodem. Anderen voerden dan weer aan dat François Fillons katholicisme de laïcité net in gevaar brengt.

L’histoire se répète

De neerslag van Fillons programma is er duidelijk één van economisch liberalisme, conservatisme en toenadering tot Rusland. Met deze standpunten wist Fillon reeds de steun binnen te halen van een divers palet aan personen en organisaties, vooral dankzij diens maatschappelijke en geopolitieke standpunten. Zo geniet Fillon de steun van Sens commun, een conservatieve beweging in de schoot van Les Républicains en sprak politicoloog, Europarlementslid en FN-dissident Aymeric Chauprade zijn steun uit. Ook stichtend Front National-lid Jacques Bompard gaf aan in 2017 op Fillon te stemmen. Toch staat Fillon voor de lastige opdracht om dat deel van het electoraat waarmee hij voeling mist, de jongeren en lager opgeleiden, voor zich te winnen. Het feit dat hij een bekende is in de nationale politiek kan hij voor zich gebruiken, maar het kan ook omgekeerd uitdraaien. Dit zeker vandaag wanneer iedereen zich lijkt te keren tegen het establishment. Met François Fillon hebben Les Républicains een kandidaat die het Marine Le Pen erg lastig kan maken in de lente van 2017. Waar ze zich maatschappelijk en geopolitiek in eenzelfde vaarwater bevinden, kunnen de economische plannen soms niet meer van elkaar verschillen. Marine Le Pen en het Front National beseffen dan ook dat daar de kans ligt om zich te onderscheiden van Fillon. In de race naar het Elysée zal het Front National genoodzaakt zijn zich van haar meest étatistische zijde te laten zien.

Waarnemers schatten de balans ter linkerzijde al bij voorbaat negatief in. De populariteit van François Hollande zakte tot een historisch dieptepunt, waardoor de zetelend president besloot om geen gooi te doen naar een tweede ambtstermijn. Premier Manuel Valls anderzijds stelde zich wel kandidaat voor de nominatie van de PS (Parti Socialiste). Valls zal waarschijnlijk moeten opboksen tegen de linkse vleugel van de PS, vertegenwoordigd door Arnaud Montebourg. Hoedanook zal de PS het moeilijk hebben om eind januari de brokken aan elkaar te lijmen en met gesloten rangen naar de stembus te trekken op 23 april. Een eventuele outsider is Emmanuel Macron, een voormalig bankier, PS-lid en minister die de arena betrad met een centrumprogramma. Vlak na de voorverkiezingen van Les Républicains wijst veel erop dat het scenario van 2002 zich wel eens zou kunnen herhalen. Lionel Jospin (PS) haalde toen de tweede rond niet, waardoor links Frankrijk met wasknijper op de neus het bolletje naast de naam van Jacques Chirac kleurde om FN-boegbeeld Jean-Marie Le Pen uit het Elysée te houden.

Faites vos jeux.