Het bbp per hoofd van Moldavië bedraagt nauwelijks 1.687 euro en het armoedepercentage bedraagt 12,7 procent. Sinds 2007 is er via de zogeheten Europese ‘nabuurschapsinstrumenten’ (subsidies en begrotingssteun) liefst 782 miljoen euro aan het land toegewezen (van 2007 tot 2015). Dit komt neer op bijna 37 euro per inwoner per jaar. Dat is het hoogste bedrag in alle oostelijke buurlanden van de EU.

In 2014 ondertekenden Moldavië en de EU ook een associatieovereenkomst, die onder andere voorziet in een diepe en brede vrijhandelszone. De concrete gevolgen hiervan laten voorlopig op zich wachten.

Onafhankelijk

Moldavië ligt in Zuidoost-Europa, tussen Roemenië en de Oekraïne, en heeft 3,6 miljoen inwoners. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd Moldavië in 1991 een onafhankelijke republiek, hoewel de regio Transnistrië zich eenzijdig onafhankelijk had verklaard en nog steeds afzonderlijk wordt bestuurd.

Eén van de belangrijkste problemen waarmee Moldavië te kampen heeft, is het zwakke openbaar bestuur. Publieke instellingen gaan gebukt onder een buitensporige bureaucratie, een gebrek aan gerichtheid op kerntaken, een hoog personeelsverloop en als gevolg daarvan een lage doelmatigheid. Ook corruptie blijft een gigantisch probleem: op de corruptieperceptie-index 2015 van Transparency International eindigde Moldavië onderaan, als 103e op een lijst van 168 landen.

Europese Rekenkamer kritisch

De Europese Rekenkamer heeft onderzocht of dat Europese geld wel goed besteed is (rapport: ‘Bijstand van de EU voor het versterken van het openbaar bestuur in Moldavië’, september 2016). Het antwoord is: neen.

Een aanzienlijk percentage van de Europese steun wordt immers verleend in de vorm van begrotingssteun. Dit houdt in dat er middelen in de nationale schatkist van het partnerland worden gestort. In theorie moet er hiervoor voldaan zijn aan bepaalde voorwaarden. In de praktijk valt de controle hierop tegen. Volgens de Rekenkamer had de begrotingssteun bovendien slechts ‘een beperkt effect op de versterking van het openbaar bestuur.’ De overige steun wordt verleend via projecten. Ook dat viel tegen.

Onderzoek

De Europese Rekenkamer onderzocht dus of de EU-bijstand doeltreffend heeft bijdragen tot het versterken van het openbaar bestuur. De steekproef omvatte vier programma’s voor begrotingssteun in de sectoren justitie, overheidsfinanciën, volksgezondheid en water. Verder werden er twintig projecten bij verschillende overheidsdiensten onderzocht.

Corruptie

Het grote probleem van Moldavië is corruptie. In november 2014 werden de macro-economische risico’s in Moldavië werkelijkheid toen bekend werd dat er voor 1 miljard Amerikaanse dollar aan middelen van depositohouders was verdwenen in een corruptieschandaal waarbij drie Moldavische banken waren betrokken.

De Europese stuurgroep op hoog niveau besloot in december 2014 in het kader van de toewijzing van begrotingssteun in 2015 zeer oplettend te zijn ten aanzien van Moldavië, aangezien het risiconiveau zou stijgen. Na een interne analyse van potentiële risicobeperkende maatregelen reageerde de Europese Commissie in juli 2015 met de publieke aankondiging dat de betalingen van begrotingssteun waren opgeschort in afwachting van een overeenkomst tussen het Internationaal Monetair Fonds en Moldavië. Ook reduceerde zij het aandeel van de in 2015 geprogrammeerde begrotingssteun aanzienlijk ten opzichte van de voorgaande jaren. Door de situatie in de bankensector werd de integriteit van de EU-financiering die in de Moldavische staatskas was gestort ernstig in diskrediet gebracht. Het is volgens de Rekenkamer echter niet mogelijk om te bewijzen dat de corruptie specifiek betrekking had op EU-middelen, omdat die in de totale staatsbegroting waren opgegaan. Er is dus geen bewijs, maar in de praktijk zal dit wel zo gegaan zijn.

Opleiding te laat

Ook de door Europa gesteunde projecten waren een catastrofe. Zo kwam een opleiding betreffende begrotingssteun voor Moldavische ambtenaren veel te laat.

Pas in maart 2014 werd voor het eerst een volwaardige opleiding op het gebied van begrotingssteun georganiseerd voor Moldavische ambtenaren. Let wel: in die tijd was er al meer dan zeven jaar (!) gebruikgemaakt van begrotingssteun in Moldavië.

De opleiding, die 6 dagen duurde en waaraan 24 ambtenaren deelnamen, bracht aan het licht dat ze een beperkt begrip hadden van deze methode van steunverlening. De deelnemers gingen bovendien niet significant vooruit, want de scores in de tests aan het begin en aan het einde stegen slechts van 3,2 naar 3,9 op een schaal van 10 punten. De scores waren zelfs slechter op vier van de tien beoordeelde terreinen.

Dit beperkte resultaat werd ook niet aangepakt en er werd geen uitgebreide follow-up aan gegeven, aangezien er sindsdien geen andere volwaardige opleiding op het gebied van begrotingssteun heeft plaatsgevonden.

Besluit

De Europese Rekenkamer stelde in haar besluit dat de Commissie sneller had kunnen reageren toen de met de steun gepaard gaande risico’s werkelijkheid werden. De programma’s waren ook niet voldoende afgestemd op de Moldavische strategieën. De Rekenkamer schrijft het niet met zoveel woorden, maar eigenlijk is die 800 miljoen euro in Moldavië verspild, en wellicht belandde het grootste deel in de zakken van corrupte politici.

https://sceptr.net/campaigns/doneer/donate/