Met 33% van de stemmen is de CDU de sterkste politieke formatie van de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen geworden. De partij van bondskanselier Angela Merkel laat daarmee de socialisten van de SPD en de Duitse Groenen met een stevige kater achter. Het zogenaamde ‘Schulz-effect’ lijkt na een eerdere nederlaag in het kleine Saarland nu helemaal voorbij. Ook de rechts-conservatieve AfD en liberale FDP konden een plaats in het parlement verzilveren. De Groenen kregen echter stevige klappen.

De SPD zit met de handen in het haar. Nadat de sociaaldemocraten vijf jaar geleden nog met 39,1% de verkiezingen in de bondsstaat glansrijk wonnen, moeten ze nu hun positie weer afgeven. De partij verliest bijna 10% van de stemmen en valt op 31,2%. Merkels CDU is met 33% de overtuigende winnaar van de verkiezingen in Nordrhein-Westfalen. Lijsttrekker Armin Laschet benadrukte dat met alle “democraten” een gesprek gezocht zal worden.

Winst voor de rechterzijde, klappen voor links

Opvallender is echter de groei van de doodgewaande Duitse liberalen van de FPD, die met 12,6% van de stemmen haar aanhang bijna ziet verdrievoudigen. De rechtsconservatieve AfD kan met 7,4% van de stemmen ook in het parlement zetelen. Partijvoorzitster Frauke Petry wijdt de winst in het doorgaans rode Bondsland aan de ‘realpolitieke’ koers die ze zelf voorstaat.

Grootste verliezers van deze opwarmer voor de nationale verkiezingen in september, is de linkerzijde van het politieke spectrum. De Piratenpartij komt met 1,1% niet boven de kiesdrempel uit en moet de parlementszitjes weer opgeven. De Duitse groenen kregen eveneens klappen en vielen terug op zo’n 6,4%. Opsteker voor links is de groei van de extreemlinkse Die Linke, al is ze met 4,9% met de hakken niet over de sloot geraakt.

De vraag is echter welke regering NRW nu te wachten staat. Het nipte verlies van de Linkspartij in de Landtag maakt een zwart-gele coalitie van FDP en CDU mogelijk. Een samenwerking met de Groenen had de liberale partij van Christian Lindner al eerder afgewezen. Wil de CDU vlot kunnen regeren, zou een verbond met de socialisten als kleinere partner in de regering een tweede mogelijkheid zijn. De ruime overwinning van de CDU wijst theoretisch in de richting van een christendemocratische minister-president.

SPD: de onverwachte verliezer

Vooral bij de SPD heerst er een grote ontevredenheid. De partij telt verliezen in alle kiesdistricten en kan nagenoeg enkel overeind blijven in de klassieke arbeidersgebieden in de Ruhrpot. In Essen, Duisburg en Gelsenkirchen komen de verliezen in de dubbele cijfers. Een teken aan de wand voor de sociaaldemocraten, die minister-president Hannelore Kraft duidelijk niet konden uitspelen als uithangbord voor de strijd tegen armoede. 

“Vandaag is geen goede dag voor de sociaaldemocratie”, was de commentaar van Kraft. De minister-president trad ook al terug als partijvoorzitster van de SPD-afdeling NRW en nationaal vicevoorzitster. In een interview met ARD zei nationaal lijsttrekker Martin Schulz al zeer aangedaan te zijn door het harde verlies in NRW.

Rem op de ‘Schulz-trein’

Na een eerdere electorale nederlaag, lijkt het erop dat de ‘Schulz-trein’, zoals de hype liefkozende genoemd wordt door zijn aanhangers, totaal ontspoord is. In het Saarland kon de partij van Schulz met een afstand van zo’n 10% van de stemmen enkel de verliezer van de verkiezingen genoemd worden. Het Schulz-effect bleek enkel op papier te bestaan. Ondanks de prognoses, die de partij op 34% schatten, kwamen de sociaaldemocraten niet uit de schaduw van de CDU.

Ook in Schleswig-Holstein kregen de sociaaldemocraten een kater te verwerken. Nadat de polls een overwinning voor de SPD voorspelden kort na de verkiezing van Schulz als kandidaat, ging de partij sterk achteruit in de daaropvolgende maanden. Het gevolg was een nederlaag tegen Merkels CDU, ondanks het feit dat de lijsttrekker de nagenoeg onbekende Daniel Günther was. Een gat van 5% kon deze CDU tegenover de SPD slagen, en de SPD-minister-president mocht het veld ruimen. De oorzaak werd gelegd bij een falen van Torsten Albig, die zijn bonus als zetelend minister-president voor de SPD niet kon waarmaken. Een tweede nederlaag in een kleine bondsstaat, maar nog was het kalf niet verdronken voor de aanhangers van Martin Schulz.

Opwarmer voor september

De resultaten uit het volkrijke Nordrhein-Westfalen stellen het gespeelde optimisme van de SPD nu duidelijk bij. De vesting van sociaaldemocraten werd nu veroverd door de CDU. De uitspraak van kandidaat Martin Schulz in april, dat hij kanselier zou worden wanneer Hannelore Kraft NRW kan behouden, krijgt nu een bittere nasmaak. De Schulz-kandidatuur kon de polls niet genoeg beïnvloeden. De nederlaag in NRW, het hart van de Duitse sociaaldemocratie en de thuisstaat van Schulz, is een klap in het gezicht van de partij. Een uiterst demotiverende slag, enkele maanden voor de nationale verkiezingen.

Nieuwe prognoses leggen de SPD duidelijk onder de CDU in een nationale verkiezing. Niets lijkt Merkel nog in de weg te staan om nog eens aan te treden als bondskanselier. Ondanks de chronische onbetrouwbaarheid van prognoses, lijkt het er sterk op dat Schulz’ hoogmoed voor de val zal komen in de Bundestagsverkiezing. Op 24 september kiest Duitsland een nieuwe kanselier. De Schulz-trein is toe aan een stevige reparatiebeurt als hij het wil halen.