De peilingen hadden gelijk. Marine Le Pen en Emmanuel Macron gaan door naar de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Volgens diezelfde peilingen maakt Le Pen geen schijn van kans. Maar is dat wel zo?

De aardschok van 2002

Het is niet de eerst keer dat de kandidaat van het Front National doorstoot naar de beslissende ronde. Jean-Marie Le Pen, de vader van Marine, haalde tegen alle verwachtingen de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in 2002. De socialist Lionel Jospin was uitgeschakeld in de eerste ronde. Dit betekende een ware aardschok in de Franse politiek. Twee weken lang betoogden honderdduizenden tegenstanders tegen vader Le Pen.

Er was geen presidentieel debat. Alle partijen schaarden zich achter Jacques Chirac in een ‘front républicain’. Onder het motto ‘votez l’escroc’ stemden socialisten, groenen en communisten met de neus toe voor de rechtse Chirac die ze zo verafschuwden. Jean-Marie Le Pen haalde een schamele 18 procent in de tweede ronde en ging niet vooruit. Daarmee werd aangetoond dat een rechts-nationale kandidaat nooit aan de macht kon komen. Sarkozy buitte die ontreddering in de volgende verkiezing uit en schakelde het FN politiek ei zo na uit.

Hoe scoorde Marine?

Een goede score voor Marine Le Pen behoorde tot de verwachtingen. In 2012 haalde Marine reeds 18 procent. Sinds de Europese verkiezingen van 2014 is het FN de grootste partij van Frankrijk. Marine haalt bij deze verkiezingen de historisch hoge steun van 7,6 miljoen Fransen. Dat is 21,5 procent van de uitgebrachte stemmen en 16,5 procent van alle stemgerechtigden. Nog nooit haalde een rechtsnationale kandidaat in Frankrijk een hogere score.

Als we dit geografisch bekijken, haalt Marine in de helft van de departementen de eerste plaats. 18.845 gemeenten verkozen Marine, tegenover 7.222 gemeenten voor Macron. Marine scoort vooral in landelijk Frankrijk, Macron in de verstedelijkte gebieden. In Parijs is dit het opvallendste: 35 procent voor Macron, maar 5 procent voor Le Pen. Andere opvallend positieve resultaten voor Marine komen uit de overzeese gebieden, de ‘DOM-TOM’. Bijvoorbeeld: 24 procent in Frans Guyana, 23 procent in La Réunion, 33 procent in Frans Polynesië, 29 procent in Nieuw-Caledonië. Mensen van Europese origine zijn hier kleine minderheden, maar toch scoort Marine le Pen er goed.

Ook socio-demografisch zijn er interessante vaststellingen. Marine is met 37 procent bij de arbeiders veel populairder dan de communist Mélenchon. Die is op zijn beurt het populairst bij de werklozen. Ook bij de bedienden is Marine veruit het populairst met 32 procent. Fillon van zijn kant is het populairst bij de gepensioneerden (36 procent) en Macron bij de kaderleden (33 procent) en rijken (32 procent). 43 procent van de mensen die het moeilijk hebben om de eindjes aan mekaar te knopen stemmen Marine.

Glazen plafond

FN boekte in het verleden al zijn successen met een electorale zuil van 2 tot 5 miljoen kiezers. Voor een maximaal resultaat moeten zich twee electorale effecten tegelijk voor doen: een lage opkomst van het electoraat in het algemeen en een hoge opkomst van het eigen electoraat. Bij de Europese verkiezingen in 2014 bijvoorbeeld kwam amper 42 procent stemmen. Maar van zij die kwamen, waren er wel 4,7 miljoen FN-kiezers. FN werd voor het eerst de grootste partij van Frankrijk.

Bij de regionale verkiezingen van 2015 gebeurde hetzelfde. 50 procent opkomst, maar wel 6 miljoen gemobiliseerde FN-kiezers. Dit is bij deze presidentsverkiezingen anders. De opkomst was met 80 procent, zeer hoog. De score van Marine Le Pen doorbreekt alle records die het FN ooit neerzette. Kan Marine in de tweede ronde nog beter scoren of zelfs winnen?

A perfect storm

Marine Le Pen voert al jaren een strategie van dediabolisering. Dat komt erop neer dat het FN niet nodeloos provoceert. Zo wil ze zichzelf in de normaliteit van de Franse politiek werken. Waar in 2002 er vanuit politieke en maatschappelijke hoek een enorme mobilisatie op gang kwam tegen vader Jean-Marie Le Pen, zien we dit nu niet gebeuren. We zien geen massamanifestaties op de Champs Elysées. Enkele extreemlinkse antifascisten schopten op verkiezingsavond keet, maar staan geïsoleerd van de rest van de samenleving. Het ‘front républicain’, waarbij alle partijen zich scharen achter gelijk welke kandidaat die overblijft, overtuigt niet.

De communist Mélenchon haalde 19 procent, maar weigert zijn steun te geven aan Macron. Zullen zijn kiezers te motiveren zijn voor het besparingsprogramma van Macron, terwijl Marine Le Pen net kiest voor sociale bescherming? De centrumrechtse verliezende kandidaat Fillon sprak zijn steun wel zonder aarzelen reeds uit voor Macron. Dit werd heel erg lauw ontvangen door zijn eigen achterban.

Verschillende prominenten in centrumrechts houden de deur open voor Marine Le Pen. Christine Boutin van de christendemocratische partij bijvoorbeeld, stemde in 2002 zonder verpinken tegen vader Jean-Marie. Zij wil nu niet weten van een stem op Macron en zegt resoluut op Marine te stemmen. Macron is tegengesteld aan haar waardenpatroon, een zeer opvallende argumentatie precies omdat altijd tegen het FN geageerd werd door centrumrechts vanuit een (republikeins) waardenpatroon.

Er is ook de gaullist Nicolas Dupont-Aignan, die het met 4,7 procent of 2 miljoen stemmen niet slecht gedaan heeft. Hij staat erg dicht bij het soevereiniteitsthema van Marine Le Pen.

Pourqoui pas?

Net zoals Le Pen verwacht werd in de tweede ronde, wijst elke peiling een nederlaag in de tweede ronde uit. De vraag is bijgevolg hoezeer de urgentie om vooral tegen Marine te stemmen zal doorklinken in het electoraat in de tweede ronde. Dit kan een belangrijk effect hebben op de opkomst bij de volgende ronde. Een lage opkomst zal hierbij in het voordeel van Marine Le Pen spelen omdat zij over een gemobiliseerd en gemotiveerd kernelectoraat beschikt.

Ten tweede, de hele klassieke politieke kaste is naar huis gestemd. Maar diezelfde politieke elite van klassiek links en rechts schaart zich nu achter Macron. Zelfs de impopulaire president Hollande spreekt zich voor zijn oud-minister en partijpolitieke rivaal Macron uit. Centrumrechts kon deze verkiezingen zogenaamd niet verliezen, maar Fillon is er wel in geslaagd. Nu roept hij zelfs op om op Macron te stemmen, die hij de ganse campagne een ‘baby-Hollande’ noemde.

Op die manier kan Marine zich presenteren als de anti-systeemkandidaat, zowel voor linkse kiezers van Mélenchon als rechtse kiezers van Fillon. Paradoxaal, hoe onwaarschijnlijker haar winst wordt binnen twee weken, hoe meer kiezers mogelijk op Marine zullen stemmen om hun onvrede uit te drukken over het gebrek aan verandering.

Politieke herverkaveling

Wie president wordt, zal ook bij de parlementsverkiezingen in juni een meerderheid moeten halen. Marine Le Pen haalt in de peilingen nu 40 procent in de tweede ronde. Dit betekent dat zij in tal van parlementaire kiesdistricten heel dicht tegen of over de meerderheid kan scoren. Als het Front National op dit elan kan verder werken bij de parlementsverkiezingen, kan dit resulteren in een aantal parlementaire zetels. Daarmee zou het FN voor het eerst in decennia opnieuw een parlementaire groep kunnen realiseren. Nog belangrijker echter, is de vraag hoe centrumlinks (PS) en centrumrechts (LR) met deze législatives zullen omgaan.

De PS staat voor de afgrond. Een deel van de PS, waaronder ex-premier Valls, steunde Macron reeds van voor de eerste ronde. De gefaalde kandidaat Hamon zit ideologisch dichter bij de succesvolle communist Mélenchon. Splitst de PS bijgevolg in twee? Een zelfde verhaal is er bij centrumrechts dat eigenlijk bestaat uit een conglomeraat van partijen. De centristische ex-premier Dominique de Villepin schaarde zich eveneens van bij de eerste ronde achter Macron. Blijft het cordon sanitaire tegen het FN bestaan, veroordeelt ze zich mogelijk tot de politieke marginaliteit.

Een hertekening van het politiek landschap behoort tot de mogelijkheden waarbij een nieuw centrum ontstaat, naast gedecomplexeerd rechts en geradicaliseerd links. Afspraak in juni.

  • Jos

    Goeie analyse, proficiat.

  • Staf Quisenaerts

    Alle analisten,profesoren,politiek,VRT,VTM enz de zogezegde “weters” waren ook in USA ook volledig verkeerd ! er is nu éénmaal een verschil met wat men zou willen en de realiteit ! Zeker in Belgie !

  • Jean-Claude LURKIN

    Als de valse (socialistische) VRT zo blijft doorgaan met allerhande uitschot , dat van zichzelf vind dat ze zich professor of iets dergelijks mogen noemen , (zonder dat ze foutloos hun eigen naam kunnen schrijven) te betalen om te komen verklaren dat Marine Le Pen niet kan winnen dan zullen ze dat op de duur natuurlijk nog zelf gaan geloven ook .