Vandaag vieren christenen over de hele wereld paaszondag, sinds het concilie van Nicea in 325 het belangrijkste feest van het christelijke jaar ter herinnering aan de verrijzenis van Jezus Christus na zijn kruisdood. Hoewel het een katholieke feestdag betreft, is Pasen ook doordrongen van heidense elementen. Onder andere de haas en de paaseitjeseitjes zouden eigen zijn aan Germaanse gebruiken, al raakten ze in onze streek pas bekend in de negentiende eeuw. Als gevolg van de secularisering van de samenleving en het feest zelf vieren wel meer mensen Pasen, vaak en vooral tot plezier van de kinderen die naar believen paaseitjes rapen.

Rond de eeuwwisseling was Pasen (‘Pesach’) een joodse aangelegenheid, waarbij de bevrijding uit de onderdrukkende greep van de Egyptenaren herdacht werd, samengaand met de hoop op de komst van de beloofde Messias die de verlossing zou brengen. Na de komst van Christus gingen zij die Zijn leer volgden Pasen gaan vieren als de verrijzenis van Christus, de Messias, na zijn kruisdood op Goede Vrijdag. Het idee van vrede en de hoop op een ‘wederopstanding’ heeft de laatste paar honderd jaar verschillende keren ook volkeren – of althans een significant deel ervan – over heel Europa ertoe bewogen ook de bevrijding van hun volk te verwezenlijken.

1794: Polen en Verona

Een eerste voorbeeld van tot vandaag invloedrijke ‘heropstandingingen’ in de paasperiode vond plaats in Polen op 17 april 1794. Toen kwam in Warschau onder vrijheidsstrijder Tadeusz Kościuszko de bevolking in opstand tegen de Russische en Pruisische bezetters die het verzwakte Polen al decennia onder elkaar verdeelden. Pasen speelde een belangrijke rol in de opstand, daar de Poolse rebellen hun slag sloegen toen het Russische garnizoen van Warschau ongewapend de paasmis bijwoonde. In hun ‘enthousiasme’ brachten de opstandelingen echter zonder veel wikken en wegen de betreffende Russen om. Het Russische leger, dat enige tijd later de opstand weer genadeloos neersloeg, zag haar brutale methode als een gepaste represaille.

Ondanks het falen, blijft het Poolse nationalisme, strevend naar de eenheid van het grondgebied en het behouden van de Poolse identiteit, sterk voortleven tot vandaag. Kościuszko wordt beschouwd als één der nationale volkshelden.

Toevallig brak op precies dezelfde dag een minder significante revolte plaats in het Italiaanse Verona. In de stad van Romeo en Julia trad de plaatselijke bevolking in het verzet tegen de bezettende troepen van de Franse Napoleon, die op dat moment een veldtocht voerde op Italiaans en Oostenrijks grondgebied. Net zoals in Polen werden ze neergeslagen. Het regionale Italiaans identiteitsgevoel is sinds de eenmaking van het Italiaanse grondgebied in de negentiende eeuw voor een groot stuk tenietgegaan.

1916: De Ierse Paasopstand

Een tweede voorbeeld valt in te bemerken in 1916 in Ierland, toen van Paasmaandag 24 april tot 29 april meer dan duizend opstandelingen in de straten van Dublin op straat in verzet traden tegenover een vijftien keer grotere troepenmacht van het Britse leger. Republikeinse Ieren maakten gebruik van de Britse strijd aan het westfront, die enorm veel aandacht opeiste van de overheid.

Hun doel was de Britten uit Iers gebied te weren en de onafhankelijke Ierse republiek uit te roepen. Na enkele dagen van vergeefse strijd faalde de rebellie, waarna de meeste aanvoerders werden terechtgesteld. Maar door bruut en onhandig optreden van de Britse overheid bleef het Ierse republicanisme een populaire gedachte tot vandaag, zo bewijst de recentste uitslag van de Noord-Ierse verkiezingen.