Ruim een week nadat hij zich kandidaat stelde voor de Iraanse presidentsverkiezingen moet oud-president Mahmoud Ahmadinejad de handdoek noodgedwongen in de ring gooien. De kandidatuur van Ahmadinejad werd geblokkeerd door de invloedrijke ‘Raad der Hoeders’. De Iraanse presidentsverkiezingen vinden plaats op 19 mei. Zetelend president Hassan Rouhani is favoriet om zichzelf op te volgen.

Niet enkel de wereld, maar ook het Iraanse politieke bestel was verrast nadat voormalig president Mahmoud Ahmadinejad zich vorige week registreerde als presidentskandidaat. Ahmadinejad ging hiermee uitdrukkelijk in tegen de wens van ayatollah Ali Khamenei, de religieuze leider van Iran. In september had de ayatollah Ahmadinejad nog uitdrukkelijk verzocht om geen derde gooi te doen naar het Iraanse presidentschap. Volgens ayatollah Khamenei is Ahmadinejad te controversieel en polariserend. Daarnaast vormt hij ook een potentiële bedreiging voor de machtspositie van de religieuze leider.

Raad der Hoeders

Donderdagavond maakten de Iraanse staatsmedia bekend dat Mahmoud Ahmadinejad’s kandidatuur onontvankelijk werd verklaard door de zogenaamde Raad der Hoeders. De Raad der Hoeders is één van ’s lands meest invloedrijke overheidsorganen en beslist onder meer wie van de presidentskandidaten campagne mag beginnen voeren.

De Raad der Hoeders werd in 1979 na de Revolutie door ayatollah Ruhollah Khomeini het leven ingeroepen en waakt over de interpretatie van de Iraanse grondwet. De Raad bestaat uit zes juristen en zes geestelijken en vormt een scheidingslijn doorheen Iran’s merkwaardige en gespleten politieke samenstelling. Enerzijds is Iran een democratie met verkozen president, anderzijds is het een sjiitische theocratie met een onverkozen ayatollah aan het hoofd.

Nucleair akkoord

Mahmoud Ahmadinejad was tussen 2005 en 2013 president van Iran. De radicale en conservatieve Ahmadinejad kwam aan de macht dankzij zijn uitgesproken kritiek op de Iraanse ‘oliemaffia’ en was in het Westen vooral gekend om zijn antiwesterse en anti-Israëlische houding. Daarnaast stond Ahmadinejad ook te boek als voorvechter van het nucleaire programma van Iran, ondanks internationale tegenkanting.

In 2006 legde de VN-Veiligheidsraad Iran nog zware economische sancties op omdat het haar kernprogramma weigerde op te schorten. Iran hield steeds voet bij stuk dat haar kernprogramma geen militaire doeleinden had.

Tijdens zijn tweede ambtstermijn viel Ahmadinejad door zijn populistische voorstellen uit de gratie van ayatollah Khamenei. In 2013 werd de gematigde Hassan Rouhani verkozen tot president. Rouhani beloofde Iran er economisch bovenop te helpen door het land uit het isolement en het vizier van de internationale gemeenschap te halen. De sleutel daartoe was de nucleaire deal die Rouhani in 2015 sloot met het Westen: als Iran haar kernprogramma ontmantelt worden de sancties herroepen.

Zowel de Amerikaanse president Trump als zijn Minister van Buitenlandse zaken Rex Tillerson lopen niet warm van de onder amerikaans oud-president Barack Obama afgesloten deal met Iran.

De onontvankelijkheid van Ahmadinejad’s kandidatuur is een nieuwe episode in de zachte machtsstrijd die zich meester maakt van Iran. Na drie decennia onder het religieuze leiderschap van ayatollah Khamenei strijdt een nieuwe generatie – de populist Ahmadinejad, de conservatief Ebrahim Raisi, de gematigde Hassan Rouhani – om de macht in de islamitische republiek in het Nabije Oosten.