De komende maanden bespreekt doctor Sid Lukkassen in vier delen ‘de decadentie van ons tijdsgewricht’. Dit thema borduurt verder op de inzichten die hij samen met een aantal andere auteurs uiteenzette in ‘De Europese Spagaat’ (Aspekt 2017): een geopolitieke verhandeling over de toekomst van Europa. De langetermijneffecten van de Nederlandse verkiezingsuitslag zullen onder de loep genomen worden, evenals de decadentie in media en sociale omgangsvormen.

Nog voordat de verkiezingsuitslag in Nederland bekend werd, reisde ik naar het Europarlement om daar verslag uit te brengen over de besluiten in De Europese Spagaat. Tijdens dit onderhoud liet een contactpersoon aldaar weten “alle hoop te hebben opgegeven”. De betreffende verkoos naar eigen zeggen een “Innere Immigration” waarbij “het ontsluiten van de waarheid” het hoogst bereikbare was. Om eer te doen aan deze missie volgt nu een dergelijke ontsluiting: namelijk de waarheid over ‘de decadentie van ons tijdsgewricht’.

Baldassare Castiglione over ‘hoofs’ gekronkel als vervanging van politiek en visie

Deze decadentie, slechts een beperkte selectie noemend, omvat zowel de politiek als de media en de sociale omgangsvormen. Om met het laatste te beginnen gaan we te rade bij de Renaissance-humanist Baldassare Castiglione die in 1528 het ‘Boek van de hoveling’ schreef, over de etiquette van de hoge sociale kringen. Hij analyseerde hoe hovelingen elkaar binnen de paleisintriges het hof maken en vervolgens een dolk in de rug steken. In 2017 zou Castiglione zich ongetwijfeld richten op de Nederlandse Tweede Kamer en het Europees Parlement.

Allereerst bekritiseert Castiglione het voorkomen van de geslepen hoveling: “Ze gladstrijken zich in al die manieren die de meest baldadige en losbandige vrouwen in de wereld aannemen; en bij het lopen, in hun houding en bij elke daad lijken zo mals en loom dat hun ledematen lijken op de rand te zijn van uit elkaar vallen.”

Dit wankele fysieke voorkomen is een voorbode van de onderliggende geestelijke zwakheid: “We kennen de professionele slijmer van de Hollywood-scène of als ja-knikker. Het is de celebrity-kapper, de lounge-hagedis, de glossy kompaan, de roddelcolumnist die ‘ofwel aan je voeten of op je keel’ zit. Vleierij en kwaadaardigheid komen uit dezelfde gevorkte tong. De slijmer is een androgyn wezen vanwege zijn plooibaarheid en slaafsheid”, aldus de libertijnse feministe Camille Paglia, die via Castiglione de hedonistische leefstijl van de bovenlaag bekritiseert (Sexual Personna, 1990 p. 143).

Invallende decadentie gaat samen met opkomst van de ‘hof-hermafrodiet’

In de kern gaat het er hier om dat de identiteit van de ‘hof-hermafrodiet’, zoals Paglia hem noemt, zelf-vacant is: “De slijmer opent zichzelf zoals een handschoen voor de koninklijke hand.” De decadente ‘socialite’ wordt aangetrokken tot plekken waar het gaat om spelletjes rond macht, status en delicate sociale hiërarchieën: dit persoonlijkheidstype vormt het membraan tussen media, politiek en de hogere klasse. De hof-hermafrodiet verschijnt overal waar baantjes weg te geven zijn en is als een kussen dat altijd de afdruk draagt van de laatste persoon die er op zat.

Een voorbeeld van dit gedrag toonde de presentatrice Eva Jinek op 16 maart dit jaar. Hier was dr. Thierry Baudet uitgenodigd als leider van de kersverse partij Forum voor Democratie. Het programma van deze partij is gecentreerd rond de soevereiniteit van Nederland als natiestaat, terwijl Jinek als presentatrice juist behoort tot de kosmopolitische bovenlaag van het ‘jetset-leven’. Hoewel iedere kijker begreep dat er tussen haar en Thierry Baudet een onoverbrugbare afgrond gaapt, liep ze tijdens de aftiteling naar hem toe en riep: “Thierry, lekker bier drinken!” Om nog even amicaal en ‘verbroederend’ over te komen.

Verontrustend was ook dat Jinek op 1 maart zei tegen haar rechtse gast Jan Roos die naast het pluche greep afgelopen verkiezingen: “Ik pretendeer niet objectief te zijn.” Hiermee legde ze de vinger op de zere plek: als presentatrice van de reguliere media bestaat zij bij gratie van de handel in indrukken; bij het neerzetten van een zekere sfeer rond een persoon en het via die sfeerbeelden legitimeren van de heersende klasse.


Dit illustreert perfect hoe sociale glibberigheid op de plek komt van inhoud en competentie, precies zoals Castiglione deze ontwikkeling rond hofcultuur omschreef. Bovendien gaf Jinek met haar statement zélf toe dat het neerzetten van deze sfeerbeelden voor haar belangrijker is dan objectiviteit. Op deze tekortkoming van de reguliere media gaan we in de toekomstige delen nader in.

‘De Europese Spagaat’ is een werk geschreven door Jan Herman Brinks, Anton Kruft en Sid Lukkassen. Het werk, uitgegeven bij Aspekt, is beschikbaar voor 24,95 euro bij onder meer bol.com.