AfD kiest een uitgebalanceerd duo als lijsttrekkers

0
600

Na het terugtreden van partijvoorzitster Frauke Petry vorige week leek de uitkomst ervan voor de partij evident. De voorzitster van het rechts-conservatieve Alternative für Deutschland (AfD) zal haar partij niet leiden in de komende federale stembusgang. In haar plaats zal een duo van een rechtsere en linksere kandidaat meedingen naar de gunst van de kiezer. Ondanks de schijn van interne rust, wijzen vele tekenen erop dat de spanningen aanhouden.

Zoals verwacht zal het duo – bestaande uit Alexander Gauland en Alice Weidel – AfD voorgaan in de Duitse stembusslag in september. De aanduiding van het duo vormt het sluitstuk van het woelige parcours van Frauke Petry, die in 2015 als duidelijke partijleidster uit de assen van de gebroken partij opstond, maar nu zelf in feite het veld moet ruimen. De interne onrust was echter niet alleen de aanleiding tot het partijcongres van afgelopen weekend.

Woelige omstandigheden

Ook de organisatie van het congres reflecteerde de ongemakkelijke situatie. In plaats van een grote ledenverzameling, opteerde AfD om enkel afgevaardigden van de afdelingen uit te nodigen. Een keuze die het makkelijker maakte om de violen te stemmen, maar niet per se voor meer democratische legitimiteit zorgt. De keuze voor een duidelijke partijkoers en een lijsttrekkersduo was echter dringender. Een tweede congres in het najaar moet duidelijkheid scheppen over het voorzitterschap van Petry en de laatste oneffenheden binnen de partij wegwerken.

De context van het congres was evenwel spannend te noemen. Voorheen hadden onbekenden er nog mee gedreigd om een aanslag te plegen tegen de tegenbetogers die hun komst hadden aangekondigd. Het congres werd niet het toneel van een bloedige aanslag, maar stond toch onder bescherming van zo’n vierduizend agenten. Alleen al op vrijdag demonstreerden zo’n tienduizend tegenstanders van de rechts-conservatieve partij in het centrum van Keulen. Demonstranten probeerden met geïmproviseerde blokkades, rookbommen, beschadigingen en agressie de AfD-gedelegeerden weg te houden en hun mening kenbaar te maken. De protestmanifestatie kon ook op de steun rekenen van de politieke klasse in Duitsland, aangevoerd door de regionale minister-president Hannelore Kraft (SPD). Deze kreeg versterking van bekende Duitsers, toppolitici en de Duitse Kerken die opriepen tot verzet. Ondanks de grote politiemacht en de relatieve rust, werden twee agenten gewond afgevoerd. Ook werd geprobeerd om twee combi’s in brand te steken.

Pyrrusoverwinning

Voor het congres was het nog onduidelijk wie de lijsttrekkers zouden worden. Naast Weidel en Gauland werden ook enkele minder gekende partijfiguren verwacht te kandideren. Zo onder meer de Westfaalse conservatief Martin Renner, een tegenstander van Petry’s man en NRW-fractievoorzitter Marcus Pretzell. Ook lokale stemmenkanonnen als de Nedersaksische Armin-Paul Hampel, Leif-Erik Holm uit Schwerin of de diplomatischere Bernd Baumann uit Hamburg werden getipt. Uiteindelijk werd het na een verkiezing van een halfuur alsnog het ietwat vreemde duo Gauland-Weidel.

Met de keuze voor een vertegenwoordiger van de rechterzijde, Gauland, en de liberalere econome Alice Weidel, probeert de partij de beide partijvleugels gerust te stellen. De uitslag van de verkiezing toont echter minder duidelijk de verhoopte eenheid binnen de partij. Het enige kandidatenduo kreeg slechts 67 procent van de stemmen. 28,2 procent van de gedelegeerden stemde duidelijk tegen het team Gauland-Weidel. De verkiezing van het tweetal werd niet alleen op gezucht onthaald door zo’n derde van de aanwezigen, maar ook door voorzitster Frauke Petry. Met Gauland als speerpunt voor de verkiezing moet de voorzitster haar vicevoorzitter nu de facto dulden als haar gelijke, en in vele opzichten haar meerdere.

Ook haar Toekomstvoorstel, dat van de partij een burgerlijke partij met machtsaanspraken moest maken, doorstond de partijbijeenkomst niet. Een besluit van de partijtop had voordien ook al aangekondigd om andere voorstellen en moties met betrekking tot de koers van de partij niet toe te laten om de discussie te beperken. Bewust of onbewust blijft daarmee ook de vraag om uitsluiting van de Thüringer stokebrand en fractievoorzitter Björn Höcke nog op tafel. De burgerlijke koers van Petry wordt duidelijk naar de rand van het toneel verwezen. AfD gaat verdeeld de verkiezingen in. De vraag is echter wat het electorale gevolg zal zijn van de duidelijke rebellenkoers.

Twee kanten van één munt

De twee kandidaten konden niet verder uit elkaar liggen. Alexander Gauland, de éminence grise van de Duitse politiek, kan buigen op veertig jaar ervaring bij de destijds nog conservatieve CDU. De 76-jarige politicus kent als geen ander het klappen van de zweep in de politieke wereld. Na een carrière in de openbare dienst voor de CDU als jurist en politicus werd de intellectueel een van de ideologische vaders van de zwenkende partij die zich van het systeem wilde onderscheiden. Zijn ervaring in kabinetten liet hij blijken tijdens de afgelopen partijcrises. Na de val van Bernd Lucke stond Gauland plots op het voorplan met Frauke Petry. Die moet nu ook het veld ruimen voor de oude vos. Als een conservatief die niet noodzakelijk negatief staat tegenover Rusland, weet hij dat hij goed ligt bij zijn Oost-Duitse electoraat in Brandenburg.

Zijn medekandidate is een stuk jonger. Alice Weidel uit Baden-Württemberg is 38 jaar oud en een duidelijke protagonist van de economisch liberale vleugel. Als primus van haar jaargang in algemene- en bedrijfseconomie, kent ze alles van het ondernemerswereldje en zet ze zich ook actief in voor start-ups. Opvallend is ook haar positieve houding tegenover China, waar ze zelf ook een aantal jaar woonde, en dat ze als voorbeeld ziet voor het economisch verslappende Duitsland. De econome kapt met stelregels als ‘matiging’ sterk op de economische politiek van de EU en de Duitse Bondsrepubliek. Haar economische patriottisme staat in een schril contrast met een klassieke heimattrouwe conservatieve partner als Gauland. Waar Gauland het graag heeft over ‘tradities’ en ‘identiteit’ en zich als enige niet te beroerd acht om ook die thema’s te bespreken, staat Weidel een heel andere koers voor. Het contrast tussen de oude vos en de jonge, lesbische ondernemende moeder die samenwoont met haar partner kon nauwelijks groter zijn.

“Gauland! Gauland!”

De afgevaardigden lieten het alleszins niet aan hun hart komen. De koers voor de verkiezingen werd duidelijk vastgelegd. Radicaal inzake de massamigratiegolf: geen familiehereniging, criminele migranten wordt de deur gewezen en de islam hoort volgens de partij niet bij Duitsland. De EU blijft ook verder het doelwit van AfD. De euro mag van de afgevaardigde AfD’ers verdwijnen en plaats maken voor meer Duitse soevereiniteit.

Nadat de uitslag van de verkiezing duidelijk werd, betraden Weidel en Gauland samen het podium om het applaus van de zaal in ontvangst te nemen. De sfeer werd echter pas echt duidelijk na de afsluitende woorden van Alice Weidel, waarna Gauland zich aan de microfoon meldde. Onder luid gejuich van een massa die zijn naam scandeerde, beklemtoonde de oude vos dat de partij Frauke Petry nodig heeft. De nieuwe machtsfactor reikt daarmee schijnbaar de hand aan de voorzitster. Al heeft de duidelijke verwijzing ook veel weg van een verduidelijking van de nieuwe stellingen. Een finale overwinning van Gauland en de rechtervleugel op het centrisme van Petry. Gauland en Weidel treden weliswaar als duo aan, maar het lijdt geen twijfel dat de jonge onderneemster in de schaduw staat van de raspoliticus. De vraag is of ze zich door deze schaduw laat overmeesteren of als volgende vertrapt wordt door haar eigen achterban.